{"id":246,"date":"2023-03-11T21:54:34","date_gmt":"2023-03-11T20:54:34","guid":{"rendered":"http:\/\/drequeen.pl\/?p=246"},"modified":"2023-03-11T21:54:34","modified_gmt":"2023-03-11T20:54:34","slug":"ile-wazy-kontakt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/drequeen.pl\/?p=246","title":{"rendered":"Ile wa\u017cy kontakt?"},"content":{"rendered":"\n

A mo\u017ce lepiej ile wa\u017cy gniazdko elektryczne? Ha, ha! Taki \u017carcik o kontakcie na pocz\u0105tek. Pami\u0119tam jak zaczyna\u0142am nauk\u0119 jazdy konnej, a by\u0142o to tak dawno, \u017ce w szk\u00f3\u0142kach opr\u00f3cz Equus\u00f3w caballus\u00f3w<\/em> mo\u017cna te\u017c by\u0142o poje\u017adzi\u0107 na dinozaurach a zamiast pi\u0119knych pad\u00f3w ANKY pod siod\u0142ami by\u0142y koce i pianka, serio, zawsze mnie zastanawia\u0142a kwestia tego kontaktu z pyskiem konia. Ci\u0105gle si\u0119 ba\u0142am, \u017ce zrobi\u0119 bidakowi krzywd\u0119, a to za mocno przytrzymam, pilnowa\u0142am si\u0119, \u017ceby r\u0119ka nie dzia\u0142a\u0142a wstecz, \u017ceby nie by\u0142a \u201emartwa\u201d, niez\u0142\u0105 schiz\u0119 z tym mia\u0142am. Do tej pory pami\u0119tam s\u0142owa mojej Trenerki, kt\u00f3ra t\u0142umaczy\u0142a mi, \u017ce ten kontakt to powinien by\u0107 jak taka \u201eguma od gaci\u201d \u2013 powinien by\u0107 takim elastycznym po\u0142\u0105czeniem z pyskiem konia. Ko\u0144 ma go szuka\u0107, na tych kablach elektrycznych powinna by\u0107 ci\u0105g\u0142a rozmowa, normalnie \u201ehalo, halo, jeste\u015bmy na \u0142\u0105czach, jeste\u015bmy w kontakcie\u201d. Teoria zawsze wygl\u0105da na banaln\u0105, a potem cz\u0142owiek wsiada i zn\u00f3w wie, \u017ce nic nie wie.<\/p>\n\n\n\n

[W tym wpisie skupi\u0119 si\u0119 na kontakcie pomi\u0119dzy r\u0119k\u0105 je\u017ad\u017aca, kt\u00f3ra dzia\u0142a przez wodze i w\u0119dzid\u0142o na pysk konia. Na takim wycinku pomocy je\u017adzieckich: punkt r\u0119ka \u2013 odcinek wodze \u2013 punkt w\u0119dzid\u0142o. Oczywi\u015bcie kontakt z koniem to g\u0142\u00f3wnie dosiad (ci\u0119\u017car je\u017ad\u017aca) i \u0142ydki, nigdy samo dzia\u0142anie r\u0119k\u0105, ale wszystkiego na raz nie dam rady opisa\u0107. Jako dresa\u017cystka z zami\u0142owania, b\u0119d\u0119 pisa\u0107 o kontakcie w\u0142a\u015bnie w kontek\u015bcie uje\u017cd\u017cenia, bo jak wiecie lub nie mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 on w zale\u017cno\u015bci od dyscypliny, a nie chc\u0119 pisa\u0107 o czym\u015b na czym si\u0119 najzwyczajniej w \u015bwiecie nie znam<\/em>].<\/p>\n\n\n\n

1. Co nam m\u00f3wi teoria i m\u0105dre ksi\u0105\u017cki?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Przepisy dyscypliny uje\u017cd\u017cenia m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u201eko\u0144 akceptuje w\u0119dzid\u0142o poprzez lekki, stabilny i mi\u0119kki kontakt<\/strong><\/em>\u201d<\/strong> oraz, \u017ce \u201ekontakt powinien by\u0107 niezale\u017cny od dosiadu<\/em>\u201d. Okej, fajnie, ale ile \u201ewa\u017cy\u201d ten lekki kontakt: 10 gram\u00f3w, 100 gram\u00f3w, 1 kilogram, 10 kilogram\u00f3w? Oczywi\u015bcie znacie ju\u017c moj\u0105 odpowied\u017a \u2013 TO ZALE\u017bY<\/strong>. Ale mo\u017ce da rad\u0119 to jako\u015b zbada\u0107, u\u015bredni\u0107, standaryzowa\u0107? Co powinno si\u0119 czu\u0107 maj\u0105c ten idealny kontakt? A co czuje i uwa\u017ca na ten temat ko\u0144? Czyli kiedy jest etycznie a kiedy przechodzimy na ciemn\u0105 stron\u0119 mocy o nazwie maltretowanie koni za pomoc\u0105 r\u0119ki? \u0179le to brzmi, wiem, nawet bardzo \u017ale. Niestety jako ssaki naczelne cz\u0142owiekowate podobno rozumne uwielbiamy wykorzystywa\u0107 nasze chwytne super-precyzyjne r\u0119ce, paluszki nas \u015bwierzbi\u0105, \u017ceby pom\u00f3c sobie r\u0105czk\u0105, a akurat w je\u017adzie konnej to bardzo przeszkadza. Rob\u00f3tki r\u0119czne zostawmy na czas k\u0142\u0119bka w\u0142\u00f3czki, bo w przypadku dzia\u0142ania r\u0119k\u0105 na koniu mniej znaczy wi\u0119cej<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Zaszala\u0142am i wzi\u0119\u0142am do r\u0119ki dwie podstawowe ksi\u0105\u017cki polecane przez PZJ czyli \u017c\u00f3\u0142t\u0105 \u201eAkademi\u0119 je\u017adzieck\u0105\u201d i niebiesk\u0105 t\u0119 pierwsz\u0105 z trzech pod tytu\u0142em \u201eZasady jazdy konnej\u201d, szukam czego\u015b na temat kontaktu i\u2026 szok i niedowierzanie! Jest i to ca\u0142kiem sporo m\u0105drych s\u0142\u00f3w\u2026 \u017ce kontakt to sta\u0142a, lecz mi\u0119kka, elastyczna, lekko spr\u0119\u017cynuj\u0105ca \u0142\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy r\u0119k\u0105 a pyskiem i \u017ce \u201enieprawid\u0142owy kontakt stawia pod znakiem zapytania ca\u0142\u0105 dotychczasow\u0105 prac\u0119 szkoleniow\u0105<\/em>\u201d. Tak, tak, tak! Wszystko tam napisali, i powiem wam, \u017ce nie oni jedyni, bo w ka\u017cdej ksi\u0105\u017cce o je\u017adzie konnej znajdziecie, \u017ce nos przed pionem, potylica najwy\u017cszym punktem, ale niestety \u017cadna ksi\u0105\u017cka nie da wam odczucia kontaktu. Inny kontakt b\u0119dzie kiedy je\u017adzisz na m\u0142odym koniu, pl\u0105sasz sobie do do\u0142u, inny jak dziki mustang niesie Ci\u0119 w terenie, inny jak wsiadasz na konia, kt\u00f3ry nie z jednego \u017c\u0142obu owies jad\u0142 i czasem nie by\u0142 to smaczny \u017cyciowo owies, a zupe\u0142nie inny jak siedzisz na koniu Grande-Prixe-totalle. I nawet na tym samym genialnym koniu profesorze inny kontakt b\u0119dzie podczas zebranego galopu i wej\u015bcia do piruetu, a inny w czasie piaffu. Bo kontakt w przeciwie\u0144stwie do pr\u0105du, nawet jak jest sta\u0142y to jest zmienny! O matko, ale mi wyszed\u0142 ten \u017cart o pr\u0105dzie.<\/p>\n\n\n\n

2. Ale po co ten kontakt?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Podczas jazdy konnej jednym z kana\u0142\u00f3w komunikacji <\/strong>pomi\u0119dzy je\u017ad\u017acem i koniem jest kontakt r\u0119ki z pyskiem. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w zabawa polega na wywieraniu nacisku i jego odpuszczaniu w celu wspomagania kontroli nad kierunkiem czy pr\u0119dko\u015bci\u0105 konia. Czy mo\u017cna je\u017adzi\u0107 na koniu w og\u00f3le bez kontaktu? A tak na przyk\u0142ad siedzie\u0107 w st\u00f3j i nic nie robi\u0107, nic nie chcie\u0107, jest wtedy kontakt czy go nie ma? Kontakt to \u201ebli\u017csze zetkni\u0119cie si\u0119 z kim\u015b lub czym\u015b<\/em>\u201d czyli jak ju\u017c si\u0119 wgramoli\u0142em na tego konia to moje cia\u0142o ma z tym koniem jaki\u015b kontakt, ano ma. Mo\u017cemy tu naprawd\u0119 sobie filozofowa\u0107, bo ka\u017cdy ubierze swoimi s\u0142owami to troch\u0119 inaczej, a ja mam misj\u0119 by \u0142\u0105czy\u0107, a nie dzieli\u0107, wi\u0119c dzi\u015b pisz\u0119 o naukowej pr\u00f3bie (bardziej lub mniej udolnej) zbadania kontaktu r\u0119ki je\u017ad\u017aca z pyskiem konia. Wyobra\u017acie sobie, \u017ce jest sporo os\u00f3b kt\u00f3re wk\u0142adaj\u0105 co\u015b do pyska konia i r\u00f3wnie\u017c sporo, kt\u00f3re nic tam nie wk\u0142adaj\u0105, s\u0105 te\u017c tacy kt\u00f3rzy maj\u0105 tylko sznurek wok\u00f3\u0142 szyi, a znam nawet takich kt\u00f3rzy w og\u00f3le nie potrzebuj\u0105 niczego, bo na konia nie wsiadaj\u0105 \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n

Kojarzycie cudown\u0105 Alizee Froment, kt\u00f3ra je\u017adzi na poziomie GP, potrafi zrobi\u0107 wszystkie elementy na munsztuku, na og\u0142owiu bezw\u0119dzid\u0142owym czy na samym cordeo [1]. Ma niezwyk\u0142\u0105 wi\u0119\u017a ze swoimi ko\u0144mi, wspania\u0142y niezale\u017cny dosiad i wyczucie. Jak sama m\u00f3wi, zabawa, mi\u0142o\u015b\u0107, wi\u0119\u017a, jest klasyczne uje\u017cd\u017cenie, jest szo\u0142, jest praca z ziemi i na wolno\u015bci. Siedz\u0105c na koniu mo\u017cemy z nim rozmawia\u0107 niczym wr\u00f3\u017cka Alizee u\u017cywaj\u0105c dosiadu, n\u00f3g, r\u0105k, g\u0142osu\u2026 G\u0142owa jest takim centrum sterowania, gdzie pod sklepieniem znajduje si\u0119 super szybki komputer z procesorem Pentium, ale te\u017c w\u0142a\u015bnie na g\u0142owie zlokalizowane s\u0105 zmys\u0142y: wzrok, s\u0142uch, zapach, smak\u2026 zobaczcie ile r\u00f3\u017cnych bod\u017ac\u00f3w tam trafia, ile r\u00f3\u017cnego okablowania w postaci nerw\u00f3w obwodowych w por\u00f3wnaniu do grzbietu czy do bok\u00f3w konia. Dzia\u0142aj\u0105c r\u0119kami na g\u0142ow\u0119 (i szyj\u0119) konia my nie tylko wysy\u0142amy informacj\u0119 do niego \u2013 wy\u017cej, ni\u017cej, wolniej, w prawo, ale r\u00f3wnie\u017c po kablu dostajemy informacj\u0119 zwrotn\u0105: \u201ea\u0142\u0107, za mocno\u2026 teraz lepiej\u2026 po lewej w pysku co\u015b mnie k\u0142uje\u2026 o! co tam siedzi w krzakach?… ko\u0144czmy na dzi\u015b, wi\u0119cej nie dam rady<\/em>\u201d. Jak ju\u017c wszystko dzia\u0142a perfekto, to mo\u017cemy zrzuci\u0107 ca\u0142y balast z ko\u0144skiego \u0142ba i sprawdzi\u0107 czy nasza ko\u0144ska maszyna nadal dzia\u0142a bez wspomagania na g\u0142owie, ciekawe czy Porche-horche zatrzyma si\u0119 od samego dosiadu, pi\u0119kny sprawdzian. Je\u017celi m\u00f3wimy o je\u017adzie na rzuconej, bardzo d\u0142ugiej wodzy bez kontaktu to problem jest z czasem naszej reakcji, kt\u00f3ra b\u0119dzie d\u0142u\u017csza i jak ko\u0144 ju\u017c podj\u0105\u0142 decyzj\u0119, \u017ce on chce w prawo a my jednak chcieli\u015bmy w lewo, nasz zadek i \u0142ydeczki do niego nie przemawiaj\u0105 to zanim si\u0119 ogarniemy z r\u0119kami, zanim zaczniemy skraca\u0107 to jeste\u015bmy ju\u017c daaaaaleko w lesie. Nie zrozumcie mnie \u017ale, bo to nie wodze zatrzymuj\u0105 konia. R\u0119ce to pomoc, to kana\u0142 komunikacji, to u\u0142atwienie dla konia i dla nas w przekazaniu sygna\u0142\u00f3w<\/strong>. Dr Hilary Clayton w artykule dla portalu Eurodressage u\u017cy\u0142a fantastycznego por\u00f3wnania – lu\u017ane wodze s\u0105 jak prowadzenie samochodu, kt\u00f3ry ma zbyt du\u017co luzu w kierownicy [2]. Kiedy chcesz skr\u0119ci\u0107, musisz kr\u0119ci\u0107 kierownic\u0105 a\u017c dotrze do miejsca w kt\u00f3rym zaczyna obraca\u0107 ko\u0142a, a nast\u0119pnie auto zacznie skr\u0119t z lekkim szarpni\u0119ciem. W przypadku wodzy, gdy je\u017adziec ma dobre wyczucie, to ko\u0144 mo\u017ce natychmiast zareagowa\u0107 nawet na najmniejsz\u0105 zmian\u0119 napi\u0119cia. Je\u015bli wodze s\u0105 lu\u017ane, je\u017adziec musi najpierw nabra\u0107 kontakt, zanim wodze b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 u\u017cyte do komunikacji. Utrzymanie sta\u0142ego elastycznego kontaktu u\u0142atwia wi\u0119c u\u017cywanie bardzo subtelnych pomocy , dzi\u0119ki czemu je\u017adziec nie zak\u0142\u00f3ca r\u00f3wnowagi konia. Z takiej rzuconej wodzy dzia\u0142amy paradoksalnie silniej na pysk ni\u017c na leciutkim i stabilnym kontakcie.<\/p>\n\n\n\n

Pani Janet Foy w ksi\u0105\u017cce \u201eKonie uje\u017cd\u017ceniowe. Jak skutecznie szkoli\u0107 konie trudne, pobudliwe i z wadami budowy<\/em>\u201d pisze tak \u201euwa\u017cam, \u017ce w ka\u017cdym r\u0119ku powiniene\u015b mie\u0107 oko\u0142o 1-2 kilogram\u00f3w. Niekt\u00f3re konie s\u0105 l\u017cejsze, inne ci\u0119\u017csze na wodzach ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 specyficzn\u0105 budow\u0119 lub charakterystyczne cechy rasy. Ci\u0119\u017car w r\u0119ku musi by\u0107 zmienny, tak jakby w\u0119dzid\u0142o przymocowane by\u0142o na kawa\u0142ku gumy\u201d. <\/em>To te\u017c ju\u017c grali! Kojarzycie Carla Hestera, trenera Szarlotki i jego fantastyczne-elastyczne wodze [3]? Wracaj\u0105c do tego ci\u0119\u017caru\u2026 za odwa\u017cn\u0105 porad\u0105 Pani Foy, a\u017c przesz\u0142am si\u0119 do kuchni i wzi\u0119\u0142am do r\u0119ki po kilogramie m\u0105ki. Chodz\u0119, chodz\u0119, kurcz\u0119, przyci\u0119\u017cko, jako cz\u0142owiek w sk\u0142adzie 100% t\u0142uszczu + 0% mi\u0119\u015bni, mog\u0119 m\u0119czy\u0107 si\u0119 szybciej ni\u017c wy\u017cy\u0142owani je\u017ad\u017acy, no i we\u017amy pod uwag\u0119, \u017ce trzymam ten ci\u0119\u017car w r\u0119ku, a w przypadku koni mamy plus-minus metrowe wodze i dopiero na ko\u0144cu \u201ewisi\u201d ko\u0144. I tak po kilogramie czy dwa w jednej r\u0119ce przez godzin\u0119? Mo\u017ce jednak nie da si\u0119 tak prosto obliczy\u0107 ile powinien wa\u017cy\u0107 ten ca\u0142y kontakt? Tylko czy kontakt mo\u017ce w og\u00f3le \u201ewa\u017cy\u0107\u201d?<\/p>\n\n\n\n

3. Jak poczu\u0107 kontakt i co na niego wp\u0142ywa?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Najtrudniejsze w przypadku kontaktu i dzia\u0142ania r\u0119k\u0105 to nauczy\u0107 si\u0119 przytrzyma\u0107, ale nie ci\u0105gn\u0105\u0107 – a potem odda\u0107<\/strong>! Co\u015b \u015bwita \u2013 warunkowanie instrumentalne \u2013 wzmocnienie negatywne (ujemne)? \u201ePchaj r\u0119kami w prz\u00f3d<\/em>\u201d jak m\u00f3wi Pani od Valegro. Bardzo d\u0142ugo si\u0119 zastawia\u0142am czy jest jakie\u015b dobre por\u00f3wnanie dla prawid\u0142owego kontaktu, ale przecie\u017c nikt nie powiedzia\u0142, \u017ce moje subiektywne, anegdotyczne odczucia s\u0105 prawid\u0142owe! Zamknijcie oczy. Wyobra\u017acie sobie pani\u0105 kelnerk\u0119 je\u017cd\u017c\u0105c\u0105 na wrotkach w knajpie z tac\u0105 pe\u0142n\u0105 gazowanych napoj\u00f3w, takie hameryka\u0144skie \u201eretro waiter on roller skates<\/em>\u201d. Babeczka jest w ruchu, ma przed sob\u0105 tac\u0119 z napojami, kt\u00f3re mog\u0105 ups si\u0119 rozla\u0107, wi\u0119c aby zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 dynamiczn\u0105 przy ruchu w prz\u00f3d, zakr\u0119tach czy zatrzymaniach, musi pod\u0105\u017ca\u0107 cia\u0142em i r\u0119k\u0105. Nie mo\u017ce by\u0107 spi\u0119ta i zaci\u015bni\u0119ta, ona to robi przez 8 godzin! Ma by\u0107 u\u015bmiech, luz i czerwona szminka. Babeczka nie mo\u017ce si\u0119 blokowa\u0107, ci\u0105gn\u0105\u0107 r\u0119k\u0105 w ty\u0142, bo ca\u0142a si\u0119 obleje, a potem jeszcze wyl\u0105duje na musculus gluteus maximus<\/em>, i \u017ce tak powiem zbity zad. Ilu je\u017ad\u017ac\u00f3w przejdzie test kawusi? Fili\u017canki z napojem bog\u00f3w do prawej i lewej r\u0105czki, \u0142yda i dzida. Lepiej by wsad by\u0142 ch\u0142odny, a ko\u0144 opanowany bo mo\u017cna si\u0119 zdziwi\u0107. Podsumowuj\u0105c \u2013 by mie\u0107 dobry kontakt, trzeba mie\u0107 dobry dosiad<\/strong>. Niezale\u017cny. Obserwuj\u0105c przez lata r\u00f3\u017cne osoby w ich poczynaniach je\u017adzieckich mam wra\u017cenie, \u017ce je\u017ad\u017acy przechodz\u0105 przez r\u00f3\u017cne etapy, czasem je omijaj\u0105, czasem zostaj\u0105 na zawsze na tym jednym. Delikwent pierwszy raz siedz\u0105cy na koniu zazwyczaj my\u015bli, \u017ce to rower, motor albo w\u00f3z, wi\u0119c kombinacje r\u0119kami s\u0105 do\u015b\u0107 abstrakcyjne, kojarzycie ten obrazek? Potem cz\u0119sto przychodzi d\u0142ugi etap zwany martwic\u0105 r\u0119czn\u0105 i ma ona dwa rodzaje \u2013 nie tykam wodzy bo boj\u0119 si\u0119, \u017ce zrobi\u0119 konikowi krzywd\u0119 lub trzymam r\u00f3wno, nic nie robi\u0119 a tak naprawd\u0119 to \u0142api\u0119 r\u00f3wnowag\u0119 dlatego trzymam si\u0119 wodzy. Potem zazwyczaj przychodzi najgorszy etap, bo przecie\u017c \u201echc\u0119 je\u017adzi\u0107 sporty, a nie jakie\u015b rekre i niech ten ko\u0144 w ko\u0144cu zacznie si\u0119 ganaszowa\u0107, a nie chodzi jak lama<\/em>\u201d. Faceci szybciej zaczynaj\u0105 korzysta\u0107 ze swojej si\u0142y w \u0142apach, a ma\u0142e drobne dziewczynki jak zaczn\u0105 etap \u201enie wiem, nie czuj\u0119, ale majzluzj\u0119<\/em>\u201d to rzucaj\u0105 si\u0119 po biednym koniu jak po maszynie w si\u0142owni i po kilku miesi\u0105cach rze\u017aby mamy typow\u0105 koby\u0142\u0119 \u015bl\u0105sk\u0105 (w barach szerok\u0105, w zadzie w\u0105sk\u0105). Niestety, ale nieumiej\u0119tne i nie\u015bwiadome kombinacje r\u0119k\u0105 robi\u0105 du\u017co wi\u0119cej szk\u00f3d, ni\u017c r\u00f3wne trzymanie wodzy \u201eala rekre<\/em>\u201d. Ko\u0144 kuleje od r\u0119ki, ko\u0144 ucieka od kontaktu, ko\u0144 si\u0119 chowa, ko\u0144 si\u0119 krzywi w potylicy, ko\u0144 bryka, ponosi, z\u0142y, niedobry ko\u0144, trzeba kupi\u0107 nowego. Mo\u017ce s\u0105 jeszcze jakie\u015b etapy, nie wiem, nie znam si\u0119, ja tu tylko sprz\u0105tam. Wiem tyle, \u017ce ka\u017cdy je\u017adziec pope\u0142nia b\u0142\u0119dy, bo si\u0119 uczy. Tak jak musisz nauczy\u0107 si\u0119 czyta\u0107, pisa\u0107, sta\u0107 na g\u0142owie, tak samo musisz si\u0119 nauczy\u0107 dobrze je\u017adzi\u0107 \u2013 dlaczego musisz? Nie musisz, ja nie mam takiej mocy, \u017ceby Ci\u0119 zmusi\u0107, ale pami\u0119taj, \u017ce decyduj\u0105c si\u0119 na zabaw\u0119 w koniki, to Ty jeste\u015b za nie odpowiedzialny, jako ten m\u0105drzejszy, rozumniejszy, to nie jest rower kt\u00f3ry mo\u017cna zostawi\u0107 na p\u00f3\u0142 roku z przebit\u0105 opon\u0105, ko\u0144 czuje, wi\u0119c dbaj\u0105c o sw\u00f3j rozw\u00f3j poprawiasz jego dobrostan, dobrobyt, welfare, well-being\u2026 whatever<\/em>. <\/a><\/p>\n\n\n\n

Co wp\u0142ywa na kontakt? Lista zmiennych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
4. Jak zmierzy\u0107 kontakt?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Dobrze, ju\u017c dobrze, tyle pisaniny a jeszcze \u017cadnych naukowych smaczk\u00f3w. Mimo wielu bada\u0144 przeprowadzonych nad si\u0142\u0105 kontaktu, nadal wiemy ma\u0142o… Naukowcy od kilkunastu lat co\u015b mierz\u0105, wa\u017c\u0105, licz\u0105, rysuj\u0105, ku chwale, ale jak na razie wygl\u0105da to jako-tako-po-japo\u0144sku. Pani Lucy Dumbell i jej wsp\u00f3\u0142pracownicy z Wielkiej Brytfanki wypu\u015bcili pi\u0119kn\u0105 przegl\u0105d\u00f3wk\u0119, w kt\u00f3rej krytycznym okiem ocenili kilkana\u015bcie publikacji dotycz\u0105cych pomiaru si\u0142y dzia\u0142ania wodzy. Naukowych \u015bwir\u00f3w zach\u0119cam do lektury [4].<\/p>\n\n\n\n

Zacznijmy od tego, \u017ce we wszystkich badaniach si\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca na pysk konia zosta\u0142a zmierzona w Niutonach (N), czyli w podstawowej jednostce si\u0142y wed\u0142ug uk\u0142adu SI. Gotowi na lekcj\u0119 fizyki? No to jedziemy! Samo zjawisko kontaktu jest bardziej z\u0142o\u017cone ni\u017c prosty pomiar si\u0142 na wodzach, bo w takim pysku o r\u00f3\u017cnym kszta\u0142cie, zazwyczaj jest j\u0119zyk i jakie\u015b w\u0119dzid\u0142o, kt\u00f3re te\u017c ma sw\u00f3j kszta\u0142t, grubo\u015b\u0107, powierzchni\u0119, do tego mo\u017ce by\u0107 nachrapnik, a \u017ce uk\u0142ad jest dynamiczny, czyli przej\u015bcia, k\u0142usy, galopy, ruchy j\u0119zykiem, niestabilna r\u0119ka to sumarycznie uk\u0142ad si\u0142 jest bardzo bardzo, ale to bardzo z\u0142o\u017cony. Z tego powodu dost\u0119pne badania s\u0105 du\u017cym uproszczeniem zjawiska kontaktu, takim troszk\u0119 wycinkiem, ale od czego\u015b trzeba zacz\u0105\u0107. Lepiej by\u0142oby zbada\u0107 nacisk odbierany przez konia, ale wtedy musimy mie\u0107 do dyspozycji powierzchni\u0119 tego\u017c nacisku. Dost\u0119pne badania opieraj\u0105 si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce si\u0142y kt\u00f3rymi dzia\u0142amy przez wodze (lub ko\u0144 dzia\u0142a na w\u0119dzid\u0142o i przez to na wodze), dzia\u0142aj\u0105 wypadkowo na jeden punkt w pysku konia (oczywi\u015bcie wiemy, \u017ce tak nie jest, ale musimy przyj\u0105\u0107 jakie\u015b za\u0142o\u017cenia). Natomiast w przypadku gdy chcieliby\u015bmy zbada\u0107 nacisk [N\/m2], czyli si\u0142y rozk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na powierzchni z kt\u00f3r\u0105 ma kontakt w\u0119dzid\u0142o (j\u0119zyk, k\u0105ciki etc.) to pojawia si\u0119 problem. Im mocniej dzia\u0142a r\u0119ka, tym w\u0119dzid\u0142o bardziej ugniata mi\u0119kki j\u0119zyk, zwi\u0119kszaj\u0105c przy tym powierzchnie kontaktu. Taka ci\u0105g\u0142a zmiana powierzchni nacisku uniemo\u017cliwia nam dok\u0142adne jego wyznaczenie, bo jak wiemy nacisk to si\u0142a (N) dzielona przez powierzchni\u0119 (m2)\u2026 Niestety na razie musimy si\u0119 zadowoli\u0107, \u017ce kontakt mierzymy jako si\u0142\u0119 i wyra\u017camy j\u0105 w Newtonach. Deal with it<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Badania nad napi\u0119ciem wodzy maj\u0105 spore ograniczenia metodologiczne, a ich wyniki s\u0105 cz\u0119sto niesp\u00f3jne. Czym mo\u017cemy zmierzy\u0107 kontakt? W du\u017cym uproszczeniu wszystkie urz\u0105dzenia pomiarowe wykorzystywane w badaniach oko\u0142oko\u0144skich dzia\u0142aj\u0105 na zasadzie pomiaru tensometrycznego. Tak co do zasady to wszystkie pomiary s\u0105 realizowane podobnie jak dla zwyk\u0142ej belki tensometrycznej, chocia\u017c czujniki si\u0142y wykorzystywane w badaniach maj\u0105 bardziej fiku\u015bne kszta\u0142ty (jak litera S). Z dw\u00f3ch przeciwnych stron naszego czujnika mamy punkty zaczepienia i z jednej strony wpinamy si\u0119 do w\u0119dzid\u0142a a z drugiej mocujemy wodze. W momencie gdy je\u017adziec lub ko\u0144 zaczyna dzia\u0142a\u0107 r\u0119k\u0105\/pyskiem to elementy czujnika si\u0119 wyginaj\u0105 (nasze S jakby si\u0119 rozci\u0105ga), w niekt\u00f3rych miejscach staj\u0105 si\u0119 dzi\u0119ki temu d\u0142u\u017csze a z drugiej kr\u00f3tsze. Pomiar polega na zmianie rezystancji, czyli oporu elektrycznego (tak, tak, pr\u0105d tam p\u0142ynie, pami\u0119tacie prawo Ohma? Nie chod\u017a z jedn\u0105 tylko z dwoma?) z jednej strony zwi\u0119ksza si\u0119 on o pewn\u0105 warto\u015b\u0107 i to mo\u017cemy sprytnie przeliczy\u0107 na warto\u015b\u0107 si\u0142y wyra\u017con\u0105 w Newtonach. To tak w du\u017cym skr\u00f3cie dla mniej zainteresowanych fizyk\u0105. W publikacjach mo\u017cemy spotka\u0107 tajemnicze nazwy takie jak \u201estrain gauge transducer<\/em>\u201d, \u201eReinCheck<\/em>\u201d, \u201eS-beam mini load cell<\/em>\u201d czy \u201eSMA mini S-beam force gauge<\/em>\u201d etc. Urz\u0105dzenia te r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 czu\u0142o\u015bci\u0105 pomiaru i maksymalnym obci\u0105\u017ceniem, jednak zasada dzia\u0142ania pozostaje ta sama. Jedna badaczka Pani Maria Eisersio pokusi\u0142a si\u0119 o stworzenie autorskiego miernika si\u0142y, kt\u00f3ry dzia\u0142a na innej zasadzie ni\u017c powy\u017csze i nawet pod\u0142\u0105czy\u0142a do niego inercyjn\u0105 jednostk\u0119 pomiarow\u0105 (IMU), kt\u00f3ra sk\u0142ada si\u0119 z akcelerometru, magnetometru i czego\u015b tam \u2013 fajna sprawa. Je\u017celi kogo\u015b zainteresowa\u0142 ten temat to Pani Maria w swojej pracy magisterskiej opisuje krok po kroku jak zbudowa\u0107 taki miernik \u2013 do dzie\u0142a przyszli badacze [5].<\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119kszym problemem tych wszystkich m\u0105drych bada\u0144 jest to, \u017ce nie wiadomo kto jest \u017ar\u00f3d\u0142em si\u0142y dzia\u0142aj\u0105cej na urz\u0105dzenie<\/strong>, czytaj: czy je\u017adziec ci\u0105gnie w swoj\u0105 stron\u0119 czy ko\u0144 k\u0142adzie si\u0119 na w\u0119dzidle. A czy w og\u00f3le mo\u017cna to rozdzieli\u0107? S\u0142yszeli\u015bcie kiedy\u015b o III zasadzie dynamiki niejakiego Isaac\u2019a N.? Miernik napi\u0119cia wodzy nie jest w stanie odpowiedzie\u0107 na to pytanie, on tylko mierzy warto\u015b\u0107 si\u0142y wypadkow\u0105, trzeba by do\u0142o\u017cy\u0107 dodatkowy pomiar np. k\u0105t wychylenia nosa lub napi\u0119cia mi\u0119\u015bni szyi konia i \u0142adnie to skorelowa\u0107, \u017ceby m\u00f3c powiedzie\u0107 kto i ile przeci\u0105ga liny, ale to jest bardzo trudne zadanie. Dane o sile napi\u0119cia wodzy mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c obejmowa\u0107 fa\u0142szywe warto\u015bci zwi\u0105zane z szumem pomiarowym, dlatego powinno si\u0119 przetwarza\u0107 dane (np. przez u\u017cycie filtra Butterwortha), co zdecydowanie zwi\u0119ksza ich wiarygodno\u015b\u0107. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy jednak raportuje jedynie cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 pr\u00f3bkowania (od 100 do 1000 Hz) i zaniedbuj\u0105 szczeg\u00f3\u0142owe filtrowanie oraz spos\u00f3b przetwarzania danych czy szczeg\u00f3\u0142y kalibracji, a takie techniczne szczeg\u00f3\u0142y s\u0105 do\u015b\u0107 istotne, by m\u00f3c por\u00f3wnywa\u0107 badania miedzy sob\u0105. To wszystko to jakie\u015b naukowe nudy, wracajmy na Ziemie do grawitacji.<\/p>\n\n\n\n

Jak wszyscy pami\u0119tacie z fizyki to 1 N to si\u0142a z jak\u0105 ziemska grawitacja oddzia\u0142uje na cia\u0142o o masie oko\u0142o 102 g (czyli ma\u0142e jab\u0142ko, przypadek?), a skoro mieszkamy na Ziemi to na cia\u0142o o masie 1 kg dzia\u0142a si\u0142a skierowana w d\u00f3\u0142 o warto\u015bci oko\u0142o 9,81 N. W bardzo, bardzo, bardzo du\u017cym uproszczeniu mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce je\u017celi badacze zmierzyli si\u0142\u0119 na wodzach jako oko\u0142o 10 N, to taki kontakt wa\u017cy\u0142 oko\u0142o 1 kilograma, czyli dzielimy te Niutony przez 10 i mamy \u201emas\u0119\u201d kontaktu. Z naukowego punktu widzenia nie jest to poprawne, bo kontakt nie wa\u017cy, ale \u0142atwiej jest wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce w r\u0119ku mam p\u00f3\u0142 kilo a nie 5 Newton\u00f3w. We wszystkich badaniach \u015aREDNIE<\/strong> si\u0142y kontaktu (nie myli\u0107 z minimalnymi i maksymalnymi) przyjmowa\u0142y warto\u015bci od kilku N a\u017c do kilkudziesi\u0119ciu, czyli od kilkuset gram\u00f3w do kilku kilogram\u00f3w<\/strong> w jednej r\u0119ce. Jakby tak spojrze\u0107 wykresy si\u0142y w czasie to mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to taka panorama g\u00f3r, gdzie mo\u017cemy zobaczy\u0107 szczyty, czyli piki (z francuskiego \u201epic\u201d lub angielskiego \u201epeak\u201d) – najwy\u017csze rejestrowane warto\u015bci, ale te\u017c dolinki. Okazuje si\u0119, \u017ce takie ekstremalne warto\u015bci (nawet kilkaset N) rejestrowane s\u0105 kiedy ko\u0144 si\u0119 potkn\u0105\u0142, sp\u0142oszy\u0142, kaszln\u0105\u0142 lub wyrwa\u0142 je\u017ad\u017acowi wodze. W badaniach najcz\u0119\u015bciej podaje si\u0119 miary centralne czyli \u015brednie lub mediany, co nie znaczy, \u017ce nie zarejestrowano ni\u017cszych lub wy\u017cszych warto\u015bci. Na te ni\u017csze warto\u015bci (MIN) wi\u0119kszy wp\u0142yw ma dzia\u0142anie je\u017ad\u017aca, a przy tych wy\u017cszych (MAX) to zazwyczaj ko\u0144 jest inicjatorem i winowajc\u0105 dla pojawienia si\u0119 tych okropnych warto\u015bci, jest te\u017c troch\u0119 wi\u0119kszy i silniejszy od je\u017ad\u017aca, mo\u017ce to mu pomaga. Kolejnym powodem dla takich du\u017cych warto\u015bci mo\u017ce by\u0107 habituacja do bod\u017ac\u00f3w awersyjnych, czyli dzia\u0142ania w\u0119dzid\u0142a i pisa\u0142am troszk\u0119 o tym \u2013 O TUTAJ. Oczywi\u015bcie nie rozgrzeszajmy tu je\u017ad\u017ac\u00f3w, bo ko\u0144 sam sobie og\u0142owia na \u0142eb nie przyodziewa i nie tyra dla przyjemno\u015bci w piaskownicy, kr\u0119c\u0105c si\u0119 w k\u00f3\u0142ko szukaj\u0105c wyj\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

We wszystkich badaniach na prowadzenie wysun\u0105\u0142 si\u0119 jeden wniosek \u2013 si\u0142a dzia\u0142ania zwi\u0119ksza si\u0119 wraz z coraz szybszym chodem<\/strong> \u2013 najdelikatniejszy kontakt mierzono w st\u0119pie, wi\u0119kszy w k\u0142usie i najsilniejszy w galopie. Ciekawe dlaczego? Hehe\u2026 (\u015bmiech przez \u0142zy) \ud83d\ude41<\/p>\n\n\n\n

5. Pocz\u0105tki bada\u0144 nad kontaktem<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Jedno z pierwszych bada\u0144 w tym temacie przeprowadzi\u0142a znana wielu dr Clayton w 2005 roku [6], u\u017cywaj\u0105c przetwornika napr\u0119\u017cenia MLP-300 zamontowanego tylko na lewej wodzy (z zakresem pomiarowym do 1334 N, szalona!), sk\u0105d sygna\u0142 lecia\u0142 przez 10 metrowy kabel (bez ekranowania, czyli takiej warstwy ochronnej \u2013 niestety ryzyko zak\u0142\u00f3ce\u0144) do rejestratora. Ca\u0142a aparatura by\u0142a przyczepiona do paska przy bryczesach je\u017ad\u017aca, aby nie obci\u0105\u017ca\u0107 wodzy, a asystent normalnie biega\u0142 w k\u00f3\u0142ko obok konia trzymaj\u0105c kabel pod\u0142\u0105czony do komputera i to w st\u0119pie, k\u0142usie i galopie\u2026 czujecie ten klimat braku niebieskiego z\u0119ba (bluetooth)? Pilota\u017cowy wierzchowiec zosta\u0142 wybrany z rodzaju tych ci\u0119\u017ckich w r\u0119ku, k\u0142ad\u0105cych si\u0119 na w\u0119dzidle, a do\u015bwiadczony je\u017adziec mia\u0142 mu pozwoli\u0107 na oparcie si\u0119 tyle ile chcia\u0142. Dlaczego tak? By\u0142o to jedno z pierwszych bada\u0144 w tym temacie, wi\u0119c nie wiadomo by\u0142o do ko\u0144ca jak to wyjdzie, czy czujnik da rad\u0119, wi\u0119c badacze pojechali troch\u0119 po bandzie. Wysz\u0142o ciekawie, dane wykaza\u0142y powtarzalny schemat \u2013 wykres si\u0142y falowa\u0142 i warto\u015bci pik\u00f3w (tych g\u00f3rek na wykresie) w st\u0119pie wynosi\u0142y od 4 do 43 N, w k\u0142usie od 19 do 51 N, a w galopie od 21 do 104 N<\/strong>!!! Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w st\u0119pie i k\u0142usie s\u0105 dwie \u201eg\u00f3rki\u201d na wykresie si\u0142y przypadaj\u0105ce na pe\u0142en krok, a w galopie jedna na pe\u0142en krok. Mimo sta\u0142ego kontaktu utrzymywanego przez do\u015bwiadczonego je\u017ad\u017aca warto\u015b\u0107 si\u0142y zmienia\u0142a si\u0119 nawet 10-krotnie! Patrz\u0105c z boku to rejestrowane warto\u015bci si\u0142y by\u0142y naprawd\u0119 spora\u015bne, ale we\u017amy pod uwag\u0119, \u017ce by\u0142 to jeden specyficzny ko\u0144 i nie s\u0105dz\u0119 by je\u017adziec czerpa\u0142 rado\u015b\u0107 z tak \u201eleciutkiego\u201d kontakciku. Jednak ko\u0144 ten chodzi\u0142 tylko w k\u00f3\u0142ko na hali, ciekawe jak wygl\u0105da\u0142yby warto\u015bci jak poczu\u0142by wiatr w grzywie i polecia\u0142 jak ko\u0144 Rafa\u0142, ko\u0144 Rafa\u0142, tararirarira, ko\u0144 Rafa\u0142\u2026<\/p>\n\n\n\n

Dwa lata p\u00f3\u017aniej ekipa z Australii pod wodz\u0105 Pani Warren-Smith opublikowa\u0142a znacznie wi\u0119ksze i bardziej z\u0142o\u017cone badanko [7]. Udzia\u0142 wzi\u0119\u0142y a\u017c 22 konie, jeden lon\u017cuj\u0105cy i trzech je\u017ad\u017ac\u00f3w (pocz\u0105tkuj\u0105cy, \u015bredniozaawansowany i zaawansowany). Konie by\u0142y najpierw lon\u017cowane (pas do lon\u017cowania i dwie wodze id\u0105ce przez oczka czapraka dla stabilizacji, ale te\u017c zwi\u0119kszaj\u0105ce tarcie) przez specjalny schemat prosta-zakr\u0119t-prosta-zakr\u0119t-prosta-halt, badacze chcieli sprawdzi\u0107 czy si\u0142a b\u0119dzie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142a przy wykonaniu poszczeg\u00f3lnych ruch\u00f3w. Ruchy zaklasyfikowano jako: skr\u0119t w lewo, skr\u0119t w prawo, na wprost w prz\u00f3d i st\u00f3j. Najpierw konie zapoznawa\u0142y si\u0119 z lon\u017cowaniem na dw\u00f3ch wodzach (wcze\u015bniej wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie mia\u0142a z tym do czynienia) i potem jeden lon\u017cuj\u0105cy (ryzyko b\u0142\u0119du) przechodzi\u0142 z ko\u0144mi przez wskazany schemat. Podczas drugiej cz\u0119\u015bci do\u015bwiadczenia wprowadzono wi\u0119cej zmiennych \u2013 st\u0119p lub k\u0142us, trzech je\u017ad\u017ac\u00f3w o r\u00f3\u017cnym poziomie zaawansowania, r\u00f3\u017cnice w sprz\u0119cie \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 koni je\u017cd\u017conych by\u0142o na co dzie\u0144 na halterku czy bez siod\u0142a i w badaniu bra\u0142y udzia\u0142 w swoim sprz\u0119cie. Og\u00f3lnie na lon\u017cy wysz\u0142y wi\u0119ksze si\u0142y \u015brednio dla wszystkich ruch\u00f3w 10,7 N, ni\u017c podczas jazdy 7,4 N<\/strong>. Jednak warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce na lon\u017cy podczas skr\u0119t\u00f3w i ruchu na wprost si\u0142a wynosi\u0142a oko\u0142o 5 N, ale ju\u017c przy zatrzymaniach a\u017c 25 N. Natomiast przy je\u017adzie zatrzymania by\u0142y na poziomie oko\u0142o 15 N, st\u0105d te\u017c takie r\u00f3\u017cnice lon\u017ca vs jazda w og\u00f3lnej warto\u015bci \u015bredniej. Co ciekawe podczas jazdy lewa wodza dzia\u0142a\u0142a dwa razy silniej przy skr\u0119cie w lewo, a prawa przy skr\u0119cie w prawo, czyli je\u017ad\u017acy u\u017cywali do skr\u0119tu wodzy wewn\u0119trznej? Por\u00f3wnywanie tych dw\u00f3ch wynik\u00f3w nie ma sensu, bo sama waga wodzy do lon\u017cowania i jazdy r\u00f3\u017cni si\u0119, a kto kiedy\u015b pracowa\u0142 na dw\u00f3ch wodzach ten wie jaka to trudna sztuka i jednak odleg\u0142o\u015b\u0107 od pyska konia do r\u0119ki je\u017ad\u017aca jest znacznie wi\u0119ksza ni\u017c jak siedzi si\u0119 wygodnie w siodle, do tego w siodle mamy punkty styczne do uk\u0142adu ruchu konia, mamy do dyspozycji dodatkowe pomoce (dosiad i \u0142ydki), na lon\u017cy dochodzi tarcie o boki i zad konia, do tego trzeba zgra\u0107 swoje bieganie z ruchem konia, naprawd\u0119 trudna sprawa by utrzyma\u0107 sta\u0142y, delikatny, elastyczny kontakt, dlatego szacunek dla wszystkich dobrze pracuj\u0105cych w ten spos\u00f3b. Na koniec warto powt\u00f3rzy\u0107, \u017ce lon\u017cowa\u0142a tylko jedna osoba, do tego na takim samym sprz\u0119cie wszystkie konie (og\u0142owie z pojedynczo \u0142amanym w\u0119dzid\u0142em oliwkowym, bez nachrapnika), kt\u00f3re jednak nie by\u0142y zapoznane z prac\u0105 na dw\u00f3ch wodzach, a po\u0142owa na co dzie\u0144 je\u017adzi\u0142a na kantarku. Natomiast podczas jazdy konie testowa\u0142o 3 r\u00f3\u017cnych je\u017ad\u017ac\u00f3w i do tego w r\u00f3\u017cnych konfiguracjach sprz\u0119towych \u2013 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie by\u0142o r\u00f3\u017cnic w sile dzia\u0142ania wodzy przy je\u017adzie na kantarku i na w\u0119dzidle. Nie sprz\u0119t, a petent!<\/p>\n\n\n\n

Nie wiem czy w to uwierzycie, ale ameryka\u0144scy naukowcy wykazali, \u017ce wraz ze zwi\u0119kszaj\u0105cym si\u0119 napi\u0119ciem wodzy zwi\u0119ksza si\u0119 poziom stresu u koni [8]! Szok i niedowierzanie. Badacze testowali trzy r\u00f3\u017cne w\u0119dzid\u0142a u sze\u015bciu koni i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to nie rodzaj w\u0119dzid\u0142a, a warto\u015b\u0107 wywieranej si\u0142y mia\u0142a wp\u0142yw na to jak cz\u0119sto wyst\u0119powa\u0142y objawy \u201eniezadowolenia\u201d u koni. W badaniu wideofluoroskopowym nagrywano co si\u0119 dzieje w pysku konia podczas gdy w\u0142o\u017cono mu najzwyklejsze pojedynczo \u0142amane w\u0119dzid\u0142o, podw\u00f3jnie \u0142amanego Sprengera KK Ultra czy w\u0119dzid\u0142o Myler comfort snaffle. Najpierw testowano co si\u0119 stanie gdy wodze by\u0142y lu\u017ane, a nast\u0119pnie dodano dwustronne napi\u0119cie wodzy o sile 25 +\/- 5 N (ca\u0142kiem sporo). Nagrania analizowano pod k\u0105tem wyst\u0105pienia takich zachowa\u0144 jak spokojny pysk, delikatne prze\u017cuwanie w\u0119dzid\u0142a, cofanie j\u0119zyka, podnoszenie w\u0119dzid\u0142a j\u0119zykiem czy przek\u0142adanie j\u0119zyka nad w\u0119dzid\u0142o. Badanie to wykaza\u0142o znaczny wzrost ruch\u00f3w j\u0119zyka w odpowiedzi na statyczne napi\u0119cie wodzy. Ruchy te obejmowa\u0142y zar\u00f3wno prze\u017cuwanie, co jest uwa\u017cane za po\u017c\u0105dane zachowanie, ale r\u00f3wnie\u017c cofanie i przek\u0142adanie j\u0119zyka nad w\u0119dzid\u0142o, kt\u00f3re s\u0105 uwa\u017cane za op\u00f3r. Pomimo oczywistych r\u00f3\u017cnic w mechanicznym dzia\u0142aniu tych trzech rodzaj\u00f3w w\u0119dzide\u0142, wzorce zachowa\u0144 nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy nimi, ale by\u0142y specyficzne dla poszczeg\u00f3lnych koni. Ruchy j\u0119zykiem s\u0105 wykorzystywane przez konie instynktownie w celu zmniejszenia nacisku na wra\u017cliwe tkanki. Nie potrzeba bada\u0144 by naocznie zauwa\u017cy\u0107 zbyt silne dzia\u0142anie r\u0119ki, bo ko\u0144 w pierwszej linii obrony b\u0119dzie otwiera\u0142 pysk\u2026 no chyba, \u017ce nachrapnik jest zaci\u015bni\u0119ty a\u017c ko\u015bci trzeszcz\u0105 (o nachrapnikach – TUTAJ). Id\u0105c dalej t\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 wydeptan\u0105 przez \u201emi\u0142o\u015bnik\u00f3w koni\u201d dochodzimy do jazdy na zbyt kr\u00f3tkich wodzach przez niedo\u015bwiadczonych je\u017ad\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rzy w ten spos\u00f3b pr\u00f3buj\u0105 \u201ezbiera\u0107\u201d konia. 17 koni uje\u017cd\u017ceniowych prezentowa\u0142o pod swoimi je\u017ad\u017acami program w klasie P lub N (w zale\u017cno\u015bci od ich umiej\u0119tno\u015bci) dwukrotnie na normalnej dla danej pary d\u0142ugo\u015bci wodzy (\u015brednio 79 cm), a nast\u0119pnie dwa razy z wodzami skr\u00f3conymi o 10 cm. Mierzono t\u0119tno, napi\u0119cie wodzy, d\u0142ugo\u015b\u0107 krok\u00f3w i oceniano zachowanie koni. Skr\u00f3cenie wodzy o 10 cm spowodowa\u0142o skr\u00f3cenie krok\u00f3w w st\u0119pie o 15 cm, w k\u0142usie o 30 cm i zwi\u0119kszenie napi\u0119cia wodzy a\u017c o 10 N, co koresponduje z do\u0142o\u017ceniem kilograma do ko\u0144skiej paszczy<\/strong>. D\u0142ugo\u015b\u0107 szyi mierzona od potylicy o k\u0142\u0119bu (99 cm) i cz\u0119sto\u015b\u0107 rytmu serca nie zmieni\u0142y si\u0119, ale przy kr\u00f3tszych wodzach konie prze\u017cuwa\u0142y rzadziej w\u0119dzid\u0142o, cz\u0119\u015bciej otwiera\u0142y pysk, znacznie cz\u0119\u015bciej macha\u0142y ogonem, trzyma\u0142y uszy do ty\u0142u i p\u0142asko wklejone w potylic\u0119, czysta rado\u015b\u0107, t\u0119cza, wata cukrowa i \u017celki Haribo. Dodatkowo przy kr\u00f3tszych wodzach konie znacznie cz\u0119\u015bciej by\u0142y troch\u0119 (28% vs 18,9%) lub zdecydowanie za pionem (10% vs 1,6%) w por\u00f3wnaniu do normalnej d\u0142ugo\u015bci wodzy [9].<\/p>\n\n\n\n

6. Ile Newton\u00f3w jest jeszcze okej dla konia?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Pan Henry Wynmalen (1889-1964) w jednej ze swoich ksi\u0105\u017cek pisze , \u017ce kontakt powinien wa\u017cy\u0107 tyle co wodze, czyli oko\u0142o 200 gram\u00f3w (0,2 N)\u2026 [10]. Tyle wa\u017cy na przyk\u0142ad kostka mas\u0142a czy ma\u0142y jogurt. Czy mo\u017ce by\u0107 mniej? Zak\u0142adaj\u0105c g\u0142ow\u0119 +\/- w pionie, czyli w\u0119dzid\u0142o wisi na pasku policzkowym po\u0142\u0105czonym z nag\u0142\u00f3wkiem, wi\u0119c jego wag\u0119 mo\u017cemy wyeliminowa\u0107, ale wodze s\u0105 poni\u017cej naszych r\u0105k, wi\u0119c ich ci\u0119\u017car jest takim bazowym od kt\u00f3rego zaczynamy? A jak w st\u0119pie swobodnym trzymamy wodze za sprz\u0105czk\u0119 to wtedy te\u017c kontakt to waga wodzy? A jak wodze le\u017c\u0105 na k\u0142\u0119bie to przecie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 masy le\u017cy na k\u0142\u0119bie a nie w pysku i do tego tarcie o szyj\u0119\u2026 Bo przecie\u017c rzucona wodza w uje\u017cd\u017ceniu oznacza brak kontaktu\u2026 zobaczmy co powie na ten temat nauka.<\/p>\n\n\n\n

Spr\u00f3bujmy wyeliminowa\u0107 czynnik ludzki, \u017ceby sprawdzi\u0107 ile konie ud\u017awign\u0105 w paszczy na w\u0142asne ko\u0144skie \u017cyczenie\u2026 Zesp\u00f3\u0142 pod wodz\u0105 dr Clayton [11] u\u017cy\u0142 do tego niecnego planu specyficznych \u201ewypinaczy\u201d wykonanych z trzech r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w ka\u017cdy o innej elastyczno\u015bci (nierozci\u0105gliwy \u0142a\u0144cuszek i dwie ta\u015bmy Thera-band, jedna o oporze przy ca\u0142kowitym napr\u0119\u017ceniu oko\u0142o 25 kg i druga najbardziej rozci\u0105gliwa o oporze oko\u0142o 9,5 kg). Wypinacze zamontowano do najwy\u017cszego k\u00f3\u0142ka na pasie od lon\u017cowania, by uzyska\u0107 k\u0105t zbli\u017cony do k\u0105ta dzia\u0142ania r\u0119ki na trzech r\u00f3\u017cnych d\u0142ugo\u015bciach: neutralnej, kt\u00f3r\u0105 ustalono dla ka\u017cdego konia gdy sta\u0142 rozlu\u017aniony, d\u0142ugiej (+10 cm) i kr\u00f3tkiej (-10 cm). Badanie polega\u0142o na k\u0142usowaniu po prostej do\u015bwiadczonych \u015br. 14-letnich koni (n=8) w dziewi\u0119ciu kombinacjach (3 d\u0142ugo\u015bci i 3 rodzaje materia\u0142u) przez jakie\u015b 30-40 metr\u00f3w, aby uzyska\u0107 minimum 3 sekundy pomiar\u00f3w. C\u00f3\u017c si\u0119 okaza\u0142o? Im kr\u00f3tsze wypinacze tym wi\u0119cej Niuton\u00f3w. Bez r\u00f3\u017cnicy dla u\u017cytych materia\u0142\u00f3w \u015brednie warto\u015bci si\u0142y dla najkr\u00f3tszych wypinaczy wynios\u0142y oko\u0142o 9-10 N, o d\u0142ugo\u015bci neutralnej 4-5 N i najd\u0142u\u017cszych 2-3 N.<\/strong> Natomiast bior\u0105c pod uwag\u0119 najwy\u017csze rejestrowane warto\u015bci si\u0142y to u\u017cyty materia\u0142 mia\u0142 znaczenie, bo w przypadku najkr\u00f3tszych wypinaczy i nieelastycznego \u0142a\u0144cuszka by\u0142o to 30 N, dla \u015bredniorozci\u0105gliwej ta\u015bmy 16 N i 12 N dla tej najbardziej rozci\u0105gliwej\u2026 Czyli \u015brednio w opinii tych konkretnych koni do kilograma na jednej wodzy jeszcze ujdzie\u2026<\/p>\n\n\n\n

A teraz we\u017amy pod lup\u0119 15 surowych dwuletnich du\u0144skich gor\u0105cych klaczek [12]. Najpierw przez 5 dni klacze przyzwyczaja\u0142y si\u0119 do w\u0119dzid\u0142a, og\u0142owia i aparatury pomiarowej. Pomiary robiono w boksie 3×3 metry gdzie zamontowano metalowy pr\u0119t nad kt\u00f3rym ko\u0144 wyci\u0105ga\u0142 szyj\u0119 by otrzyma\u0107 nagrod\u0119 z wiadra. Koniom zmierzono d\u0142ugo\u015b\u0107 szyi i ustalono, \u017ce podczas sesji kontrolnej wodze maj\u0105 by\u0107 tak lu\u017ane by nawet przy maksymalnym wyci\u0105gni\u0119ciu szyi nie powsta\u0142o \u017cadne napi\u0119cie na pysku konia. Kr\u00f3tkie wodze ustalono przy normalnej pozycji szyi konia i lekkim kontakcie, a \u015brednia d\u0142ugo\u015b\u0107 wodzy zosta\u0142a ustalona dok\u0142adnie pomi\u0119dzy dwoma wcze\u015bniejszymi pomiarami. Przez trzy dni badania klacze codziennie mia\u0142y cztery jednominutowe sesje w kolejno\u015bci: kontrola (lu\u017ane wodze), wodze \u015brednie, wodze kr\u00f3tkie i na ko\u0144cu zn\u00f3w kontrola. Eksperymentator sta\u0142 z wiaderkiem z jedzeniem przed koniem i zach\u0119ca\u0142 do wyci\u0105gni\u0119cia szyi w prz\u00f3d nad dr\u0105giem. Jak klaczy uda\u0142o si\u0119 dosi\u0119gn\u0105\u0107 do wiaderka to jad\u0142a przez 10 sekund, potem badacz odsuwa\u0142 dalej wiaderko i zn\u00f3w zach\u0119ca\u0142 do wyci\u0105gania g\u0142owy w prz\u00f3d, je\u015bli klacz nie chcia\u0142a dalej si\u0119 rozci\u0105ga\u0107 to skraca\u0142 dystans by umo\u017cliwi\u0107 uzyskanie nagrody. Oczywi\u015bcie wszystko filmowano, mierzono si\u0142\u0119 na wodzach, oceniano zachowanie i zmienno\u015b\u0107 rytmu serca. No i co tam wysz\u0142o? Ciekawe, bo te m\u0142ode i naiwne (naive, hehehe) klaczki wk\u0142ada\u0142y zaskakuj\u0105co sporo Niuton\u00f3w w d\u0105\u017cno\u015b\u0107 do po\u017cywienia (momentami a\u017c do 40 N!), ale zamiast spodziewanego zjawiska habituacji (wpis o habituacji znajdziesz TUTAJ), w kolejnych dniach raczej unika\u0142y nacisku a nie przyzwyczaja\u0142y si\u0119 do niego\u2026 \u015aredni pomiar si\u0142y dnia pierwszego badania wyni\u00f3s\u0142 10,2 N, drugiego 6,0 N i trzeciego 5,7 N<\/strong>. W pierwszych i ostatnich sesjach kontrolnych konie tak samo ch\u0119tnie wyci\u0105ga\u0142y g\u0142owy po smako\u0142yki, czyli nauczy\u0142y si\u0119, \u017ce przy kr\u00f3tkich i \u015brednich wodzach lepiej unika\u0107 nacisku ni\u017c si\u0119 na nich opiera\u0107. Kojarzycie m\u0142ode koni i chowanie si\u0119 za w\u0119dzid\u0142o? Ponadto w sesji gdzie wodze by\u0142y najkr\u00f3tsze zarejestrowano najwi\u0119cej zachowa\u0144 konfliktowych i oczywi\u015bcie najwi\u0119ksze warto\u015bci si\u0142y. W badaniu Warren-Smith [7] warto\u015bci si\u0142y by\u0142y bardzo podobne (7,4 N podczas jazdy i 10,7 N podczas lon\u017cowania), ale tam udzia\u0142 bra\u0142y do\u015bwiadczone uje\u017cd\u017cone konie (\u015br. 13 lat) i autorka sugerowa\u0142a, \u017ce takie napi\u0119cie nie by\u0142o nadmierne, bo konie nie wykazywa\u0142y zachowa\u0144 konfliktowych\/obronnych. Pytanie czy w treningu dosz\u0142o do habituacji czy mo\u017ce przez lata treningu konie by\u0142y karane za zachowania konfliktowe i nauczy\u0142y si\u0119 ich nie pokazywa\u0107? Oczywi\u015bcie pami\u0119tajmy, \u017ce nie mo\u017cna prze\u0142o\u017cy\u0107 1:1 badania surowych koni rozci\u0105gaj\u0105cych si\u0119 w st\u00f3j po nagrod\u0119 do jazdy konnej gdzie dynamika ruchu robi swoje, no i dochodzi czynnik je\u017cd\u017ccopochodny.<\/p>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie w tym celu Piccolo i Kienapfel (2019) przeprowadzili swoje \u015bwie\u017cutkie i pachn\u0105ce niczym pszenna bu\u0142eczka do\u015bwiadczenie [13]. W badaniu wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 13 koni, kt\u00f3re najpierw puszczono na lon\u017cownik w siodle i wypinaczach bez je\u017ad\u017aca, a potem na hali w k\u00f3\u0142ko je\u017adzi\u0142 na nich ich w\u0142asny, prywatny je\u017adziec. Si\u0142y badano na kole w trzech chodach, w dwie strony. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na wypinaczach (d\u0142ugo\u015b\u0107 dopasowana tak, \u017ce ko\u0144 mia\u0142 g\u0142ow\u0119 w pionie lub do 10 stopni przed pionem) ko\u0144 z w\u0142asnej woli wywiera\u0142 si\u0142\u0119 oko\u0142o 7,5 N na w\u0119dzid\u0142o, a w momencie gdy wsiad\u0142 na niego je\u017adziec si\u0142a wynosi\u0142a \u015brednio 24 N<\/strong>! O mateczko! Trzy razy wi\u0119cej! Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce te wyniki nie s\u0105 mo\u017cliwe, ale niestety badanie jest obarczone sporym b\u0142\u0119dem – nie mo\u017cemy bezpo\u015brednio por\u00f3wnywa\u0107 tych wynik\u00f3w ze sob\u0105. W przypadku wypinaczy zapi\u0119tych do boku konia, gdy czujnik jest pomi\u0119dzy wypinaczem a w\u0119dzid\u0142em, k\u0105t jaki tworzy linia wypinacza, przez wierzcho\u0142ek kt\u00f3rym jest w\u0119dzid\u0142o i nast\u0119pne ramie, kt\u00f3re tworz\u0105 paski policzkowe wynosi plus-minus 90 stopni. Sp\u00f3jrzcie na k\u0105t kt\u00f3ry tworzy przedrami\u0119 je\u017ad\u017aca i wodze z paskami policzkowymi przy takim samym ustawieniu g\u0142owy, i co wam wysz\u0142o? Bardzo na oko jest to oko\u0142o 45 stopni, w zale\u017cno\u015bci od wysoko\u015bci trzymania r\u0105k im wy\u017cej tym mniejszy k\u0105t. Czujnik pracuje, rozci\u0105ga si\u0119 w jednej p\u0142aszczy\u017anie, wzd\u0142u\u017c odcinka r\u0119ka-w\u0119dzid\u0142o lub zapi\u0119cie wypinacza-w\u0119dzid\u0142o, a jak przed chwil\u0105 ustalili\u015bmy po\u0142o\u017cenie tych dw\u00f3ch odcink\u00f3w, wektor\u00f3w si\u0119 r\u00f3\u017cni, wi\u0119c zupe\u0142nie nie mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107 tych wynik\u00f3w, bo ze wzgl\u0119du na normalne oscylacje g\u0142owy (4-5 cm) wyst\u0119puj\u0105ce w kierunku g\u00f3ra-d\u00f3\u0142, si\u0142y dla je\u017ad\u017aca przy takim k\u0105cie czujnika zawsze b\u0119d\u0105 wy\u017csze od czujnika na wypinaczu. Do tego zmieniono warunki do\u015bwiadczenia \u2013 ko\u0144 na lon\u017cowniku jest naturalnie ograniczony przez jego \u015bciany, a na du\u017cej hali to je\u017adziec odpowiada\u0142 za utrzymanie konia na kole. Nie chc\u0119 t\u0142umaczy\u0107 tych je\u017ad\u017ac\u00f3w, bo z pewno\u015bci\u0105 to oni s\u0105 winni tych Newton\u00f3w, ale musimy by\u0107 czujni i pami\u0119tajmy, \u017ce z nie do ko\u0144ca przemy\u015blanego badania nie powinno si\u0119 wyci\u0105ga\u0107 nie do ko\u0144ca przemy\u015blanych wniosk\u00f3w. Plusem badania jest ocena zachowania i tu na pewno je\u017adziec do\u0142o\u017cy\u0142 do pieca, bo liczba zachowa\u0144 konfliktowych w czasie minuty jazdy by\u0142a pi\u0119\u0107 jazdy wy\u017csza<\/strong> ni\u017c w trakcie biegania luzem. Zauwa\u017cmy, \u017ce we wszystkich powy\u017cszych badaniach powtarza si\u0119 warto\u015b\u0107 si\u0142y w granicach 5-10 N, gdy ko\u0144 pomyka bez je\u017ad\u017aca na grzbiecie\u2026<\/p>\n\n\n\n

7. R\u00f3wny czy na zewn\u0119trznej?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

W wi\u0119kszo\u015bci bada\u0144 konie s\u0105 klasyfikowane jako lewo-stronne, czyli patrz\u0105 cz\u0119\u015bciej lewym okiem, podczas pasienia si\u0119 wystawiaj\u0105 w prz\u00f3d lew\u0105 nog\u0119, rozpoczynaj\u0105 ruch zazwyczaj lew\u0105 nog\u0105 i wol\u0105 galopowa\u0107 na lewo. Ca\u0142a ta niesymetryczno\u015b\u0107 koni jest do\u015b\u0107 trudn\u0105 spraw\u0105, bo wiecie u\u0142o\u017cenie \u017arebaka w macicy, potem ten \u017arebak je traw\u0119 i wystawia jedn\u0105 n\u00f3\u017ck\u0119 ch\u0119tniej, a potem okazuje si\u0119, \u017ce wszyscy w treningu bardzo chc\u0105 m\u0142odego konia wyprostowa\u0107, a w badaniach wychodzi, \u017ce krzywizna zwi\u0119ksza si\u0119 wraz z wiekiem \ud83d\ude09 Ten temat nie dzi\u015b, bo dzi\u015b nas interesuje kontakt. Czy zawsze ma by\u0107 r\u00f3wny? Czy jednak wi\u0119kszy na zewn\u0119trznej wodzy, czyli nier\u00f3wny? Czy mo\u017ce to zale\u017cy? \u017beby to sprawdzi\u0107 si\u0142y po\u0142\u0105czyli niemieccy i angielscy naukowcy i zaprosili do badania jedenastu prawor\u0119cznych do\u015bwiadczonych je\u017ad\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rych posadzono na prawo- i lewo-stronnego konia [14]. Nasi je\u017ad\u017acy mieli na jednym i drugim koniu poje\u017adzi\u0107 przez kilkana\u015bcie minut robi\u0105c po 3 ko\u0142a w st\u0119pie, k\u0142usie, galopie na obie strony i zrobi\u0107 4 przej\u015bcia ze st\u0119pa do st\u00f3j. Uog\u00f3lniaj\u0105c ko\u0144 lewy je\u017cd\u017cony by\u0142 na silniejszym kontakcie (1,45 kg) w por\u00f3wnaniu do prawego (1,09 kg), ale dla obydwu koni warto\u015bci si\u0142y by\u0142y wy\u017csze dla lewej wodzy ni\u017c prawej<\/strong>. \u015arednie warto\u015bci si\u0142y (niestety przeliczone na mas\u0119) dla st\u0119pa wynios\u0142y 0,7 kg, dla k\u0142usa 1,1 kg, galopu 1,65 kg, a w przej\u015bciach 1,62 kg<\/strong>. Pomijam ju\u017c to nieszcz\u0119sne przeliczenie si\u0142 na kilogramy i to w publikacji naukowej (widz\u0105c to, kila moich neuron\u00f3w pope\u0142ni\u0142o samob\u00f3jstwo), ale na domiar z\u0142ego mamy tu tylko dwa konie, wi\u0119c troch\u0119 wr\u00f3\u017cymy z fus\u00f3w. Jednak 11 prawor\u0119cznych je\u017ad\u017ac\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych silniej lew\u0105 r\u0119k\u0105 ma wi\u0119kszy sens, bo wi\u0119ksze czucie i wi\u0119ksza percepcja si\u0142y chwytu, wi\u0119ksza kontrola, \u015bwiadomo\u015b\u0107 jest nad dominuj\u0105c\u0105 r\u0119k\u0105, wi\u0119c mo\u017ce ta lewa s\u0142absza, mniej stabilna, mniej czu\u0142a, kompensuje swoje braki wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 dzia\u0142ania? Je\u017adziectwo to sport dwustronny, skoro ko\u0144 ma galopowa\u0107 na dwie strony, to je\u017adziec r\u00f3wnie\u017c musi \u0107wiczy\u0107 swoj\u0105 s\u0142absz\u0105 stron\u0119 \u2013 pi\u0142eczki do \u015bciskania w ruch, ma\u0142e ci\u0119\u017carki i rozwijamy \u015bwiadomo\u015b\u0107 naszej s\u0142abszej po\u0142\u00f3wki. Uwaga! Sprawd\u017a si\u0119! Biegusiem do kuchni po dwie takie same fili\u017canki\/szklanki\/kubki \u2013 byle z uszkiem i byle mo\u017cna by\u0142o czym\u015b wype\u0142ni\u0107. Do po\u0142owy nalej wod\u0105 i zacznij eksperyment. Najpierw chodzimy po prostej powoli, nie patrzymy na r\u0119ce, potem zaczynamy wprowadza\u0107 zmiany tempa i kierunku, nag\u0142y zwrot, zatrzymanie, cofanie, potem przysiad i wyskok. Zerknij co chwil\u0119 w d\u00f3\u0142 i sprawd\u017a czy jedna r\u0119ka nie jest ni\u017cej (ups!) lub co gorsze kubek jest pusty. A mo\u017ce jeden kubek wydaje si\u0119 ci\u0119\u017cszy albo jedna r\u0119ka jest w s\u0142abszej kondycji od drugiej? Taki najzwyklejszy kubek wype\u0142niony do po\u0142owy wod\u0105 wa\u017cy oko\u0142o p\u00f3\u0142 kilo, to niby nie du\u017co, ale jak troch\u0119 cz\u0142owiek ponosi to r\u0105czka si\u0119 m\u0119czy\u2026 Pochod\u017acie troch\u0119 z tymi kubkami i oce\u0144cie tak szczerze czy wasz kontakt jak siedzicie na koniu jest l\u017cejszy czy ci\u0119\u017cszy od tego kubkowego? Oczywi\u015bcie teraz na scen\u0119 wchodzi najgorszy M\u0105\u017c \u015awiata, ukr\u0119caj\u0105c \u0142eb mojemu cudownemu \u0107wiczeniu: \u201ebo odczucie kontaktu nie ma nic wsp\u00f3lnego z kubkiem i wod\u0105, bo wektor jest inaczej skierowany, bo na kubek i wod\u0119 dzia\u0142a grawitacja (wektor w d\u00f3\u0142), wi\u0119c odczucie jest zupe\u0142nie inne\u2026\u201d<\/em> bla bla bla, co on tam wie, mimo i\u017c nie jest to idealny przyk\u0142ad, uwa\u017cam, \u017ce pokazuje nasze je\u017adzieckie niedostatki. Kooooosioooor!<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe w badaniu z udzia\u0142em 8 profesjonalnych je\u017ad\u017ac\u00f3w (7 prawor\u0119cznych i 1 lewor\u0119czny) u wszystkich koni wysz\u0142o wi\u0119ksze napi\u0119cie na prawej wodzy – \u015brednio prawa 21 N, a lewa 19 N <\/strong>[15]. Gdy zmieniono definicj\u0119 na wodz\u0119 wewn\u0119trzn\u0105 i zewn\u0119trzn\u0105, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w wi\u0119ksze napi\u0119cie rejestrowano na wewn\u0119trznej wodzy! O nie, a co z teori\u0105 wewn\u0119trzna \u0142ydka \u2013 zewn\u0119trzna wodza? Silniejsze dzia\u0142anie wewn\u0119trznej wodzy by\u0142o widoczne przy zakr\u0119tach i w chodach bocznych, bo w ten spos\u00f3b je\u017ad\u017acy uzyskuj\u0105 ustawienie\/zgi\u0119cie w zakr\u0119cie czy np. w ci\u0105gu, ale czemu na prostej? Oczywi\u015bcie to wszystko jest baaaaaaardzo z\u0142o\u017cone, \u017ceby m\u00f3c wysnu\u0107 sobie wniosek \u201eno to dzi\u015b je\u017adzicie wszyscy od zewn\u0119trznej \u0142ydki do wewn\u0119trznej wodzy, hurraaaa<\/em>\u201d, bo zar\u00f3wno je\u017ad\u017acy jak i konie s\u0105 w r\u00f3\u017cnym stopniu asymetryczni, ale w badaniu Warren-Smith te\u017c wysz\u0142o, \u017ce w zakr\u0119ci w prawo je\u017ad\u017acy silniej dzia\u0142ali praw\u0105 r\u0119k\u0105, a w lewo lew\u0105, hmmmm [x]. Mam was! Nie da si\u0119 por\u00f3wna\u0107 tych bada\u0144 i to, \u017ce w jednym wysz\u0142o silniejsze dzia\u0142anie lewej r\u0119ki a w drugim prawej jest jak najbardziej mo\u017cliwe i si\u0119 nie wyklucza. W pierwszym badaniu bra\u0142y udzia\u0142 tylko dwa konie i 11 je\u017ad\u017ac\u00f3w, kt\u00f3rzy je\u017adzili zar\u00f3wno na jednym jak i na drugim, przez kilkana\u015bcie minut wykonuj\u0105c te same ruchy m.in. ko\u0142a i zatrzymania. Natomiast w drugim 8 je\u017ad\u017ac\u00f3w je\u017adzi\u0142o na trzech swoich koniach i sami decydowali o d\u0142ugo\u015bci treningu i doborze \u0107wicze\u0144 \u2013 sporo przej\u015b\u0107 chod\u00f3w bocznych, a mo\u017ce przypadkiem wysz\u0142o im wi\u0119cej k\u00f3\u0142 na jedn\u0105 stron\u0119? Kto to wie, kto to wie, a jakby ko\u0144 m\u00f3g\u0142by porusza\u0107 si\u0119 tylko po prostej, to jak roz\u0142o\u017cy si\u0119 kontakt?<\/p>\n\n\n\n

8. Sztuczne konie w natarciu<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Jest naprawd\u0119 wiele bada\u0144 dotycz\u0105cych kontaktu, i to z wykorzystaniem sztucznych koni \u2013 takich symulator\u00f3w, kt\u00f3re idealnie wpasowuj\u0105 si\u0119 w warunki laboratoryjne, bo mo\u017ce eliminuj\u0105c czynnik ko\u0144ski dowiemy si\u0119 czego\u015b ciekawego na temat kontaktu od strony samego je\u017ad\u017aca? Od dawna marz\u0119 o takim wypasionym symulatorze, kt\u00f3ry sta\u0142by w moim domu w salonie przed telewizorem, gdzie pod os\u0142on\u0105 nocy mog\u0142abym ogl\u0105da\u0107 seriale i uje\u017cd\u017ca\u0107 tego niesfornego rumaka, nie robi\u0105c krzywdy prawdziwym koniom, poczuciu estetyki ludzi patrz\u0105cych na moje je\u017adziectwo, ku chwale dosiadu! Jest tylko jeden malutki problem\u2026 cena tego ustrojstwa. Przypadkiem uda\u0142o mi si\u0119 zawrze\u0107 kontrakt ma\u0142\u017ce\u0144ski z cz\u0142owiekiem wielu talent\u00f3w Panem In\u017cynierem Konstruktorem Robot\u00f3w, by\u0142ym zawodnikiem, znaj\u0105cym konie od podszewki. Za czas\u00f3w narzecze\u0144stwa nawet u\u015bmiechn\u0119\u0142am si\u0119 szeroko i poprosi\u0142am o takiego konia w prezencie. Nawet policzyli\u015bmy ile taki ko\u0144 by kosztowa\u0142, aleeee\u2026 na razie musz\u0119 si\u0119 zadowoli\u0107 takim zwyk\u0142ym, bujanym z Tesco. Lajf ys brutal. Wracaj\u0105c do prawdziwej nauki, Hawson i wsp. (2014) badali 12 do\u015bwiadczonych je\u017ad\u017ac\u00f3w (10 prawor\u0119cznych i 2 mieszanych \u2013 r\u0119ka preferowana w zale\u017cno\u015bci od zadania) na symulatorze w przej\u015bciach st\u0119p-st\u00f3j [16]. Je\u017ad\u017acy siedzieli sobie wygodnie na sztucznym koniu wyobra\u017caj\u0105c sobie jazd\u0119 na kontakcie, tak jak zawsze sobie pomykaj\u0105 i mieli na sygna\u0142 d\u017awi\u0119kowy wykona\u0107 przej\u015bcia ze st\u0119pa do st\u00f3j w ilo\u015bci dziesi\u0119ciu co 20 sekund. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kontakt na lewej wodzy by\u0142 znacznie silniejszy<\/strong> zar\u00f3wno podczas samej \u201ejazdy\u201d (5,05 N) jak i przej\u015b\u0107 (8,58 N) w por\u00f3wnaniu do prawej wodzy (3,18 N i 6,24 N). \u015aredni czas parady w przypadku obu wodzy wynosi\u0142 oko\u0142o 3 sekund. Dok\u0142adnie sprawdzono, model konia by\u0142 symetryczny, wi\u0119c znowu wracamy do teorii, \u017ce mo\u017ce ta mniej czu\u0142a lewa r\u0119ka jest bardziej ci\u0105gn\u0105ca? Tu nie ma efektu konia, nie mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce modelowy ko\u0144 k\u0142ad\u0142 si\u0119 na wodzach, nie ma te\u017c zakr\u0119t\u00f3w i chod\u00f3w bocznych \u2013 sztuczny ko\u0144 jedzie ca\u0142y czas na wprost. Autorzy sugeruj\u0105, \u017ce w przypadku os\u00f3b prawor\u0119cznych – lewa r\u0119ka pe\u0142ni rol\u0119 stabilizuj\u0105c\u0105 gdy prawa jest t\u0105 manipuluj\u0105c\u0105. Jest te\u017c inna teoria m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce dzia\u0142anie r\u0119ki \u201es\u0142abszej\u201d (najcz\u0119\u015bciej lewej) jest bardziej zale\u017cne od czucia proprioceptywnego a preferowanej r\u0119ki (najcz\u0119\u015bciej prawej) od bod\u017ac\u00f3w wzrokowych. W je\u017adzie konnej wi\u0119cej jest czucia, to i wi\u0119cej u\u017cywa si\u0119 tej lewej\u2026 hmmmm. Zawiaduj\u0105ca praw\u0105 r\u0119k\u0105 lewa p\u00f3\u0142kula m\u00f3zgu odpowiada za zdolno\u015bci manualne, np. za umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozpoznawania przedmiot\u00f3w za pomoc\u0105 dotyku, ale tak\u017ce za my\u015blenie analityczne, potrzebne do planowania dzia\u0142a\u0144 z u\u017cyciem przedmiot\u00f3w. Twardy orzech, trudna sprawa, bol\u0105 z\u0119by, a\u0142.<\/p>\n\n\n\n

A \u017ceby by\u0142o jeszcze weselej na scen\u0119 wchodzi nasza ko\u0144ska naukowa gwiazda, czyli fenomenalna dr Hilary Clayton [17]. U\u017cywaj\u0105c symulatora, kt\u00f3ry porusza\u0142 si\u0119 w p\u0142aszczy\u017anie strza\u0142kowej i dok\u0142adaj\u0105c do tego 22 pocz\u0105tkuj\u0105cych je\u017ad\u017ac\u00f3w (19 prawor\u0119cznych i 3 lewor\u0119cznych) bada\u0142a kontakt na wodzach. Je\u017ad\u017acy mieli za zadanie wykonywa\u0107 zatrzymania, k\u0142us anglezowany i galop. Ko\u0144 by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 prosty, wi\u0119c sprawdzano jak je\u017adziec, jego asymetrie, dominuj\u0105ca r\u0119ka dzia\u0142aj\u0105 na kontakt. I co? U lewor\u0119cznych wysz\u0142o, \u017ce mocniej dzia\u0142aj\u0105 praw\u0105 r\u0119k\u0105 \u2013 wszystko si\u0119 zgadza, ale u prawor\u0119cznych r\u00f3wnie\u017c wysz\u0142o silniejsze dzia\u0142anie prawej r\u0119ki (wszyscy \u015brednio 7 N<\/strong>). O nie\u2026 Id\u0119 cicho szlocha\u0107 w k\u0105ciku. Wyniki r\u00f3wnie\u017c zaskoczy\u0142y dr Clayton, bo jej hipoteza by\u0142a oczywi\u015bcie taka, \u017ce nie-dominuj\u0105ca r\u0119ka dzia\u0142a silniej. Najwi\u0119cej asymetrii w dzia\u0142aniu wodzami zanotowano w k\u0142usie anglezowanym. W zatrzymaniach i galopie je\u017ad\u017acy siedzieli wygodnie r\u00f3wno na pupce \u2013 kontakt by\u0142 wtedy prawie r\u00f3wny na dw\u00f3ch wodzach, a anglezuj\u0105c trzeba by\u0142o ruszy\u0107 zadek hop w g\u00f3r\u0119. Przewaga prawej wodzy mo\u017ce by\u0107 spowodowana asymetri\u0105 w dosiadzie je\u017ad\u017ac\u00f3w lub asymetrycznymi wzorcami ruchowymi np. ruchem skr\u0119tnym g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci cia\u0142a podczas anglezowania. Interesuj\u0105ce!<\/p>\n\n\n\n

Guire i wsp\u00f3\u0142pracownicy (2016) zrobili ma\u0142\u0105 symulacj\u0119 w kt\u00f3rej 30 do\u015bwiadczonych je\u017ad\u017ac\u00f3w sprawdza\u0142o na sztucznym wytworze koniopodobnym symetrie obci\u0105\u017cenia guz\u00f3w kulszowych (dosiadu) i napi\u0119cia wodzy [18]. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mimo utrzymywania sta\u0142ego i symetrycznego kontaktu (6,37 N lewa wodza, 6,38 N prawa) je\u017ad\u017acy siedzieli delikatnie mocniej obci\u0105\u017caj\u0105c lew\u0105 ko\u015b\u0107 kulszow\u0105 (2,22 N\/cm2, prawa 1,88 N\/cm2). Mimo zapewnie\u0144, \u017ce siedzieli r\u00f3wno na obu ko\u015bciach, wcale tak nie by\u0142o\u2026 Ach te krzywizny! Autorzy r\u00f3wnie\u017c spodziewali si\u0119 asymetrii w dzia\u0142aniu wodzy, bo pasowa\u0142a im hipoteza o istnieniu zwi\u0105zku po przek\u0105tnej ko\u015b\u0107 kulszowa-r\u0119ka: mocniej siedz\u0119 na lewej stronie i mocniej dzia\u0142am praw\u0105 wodz\u0105 lub na odwr\u00f3t. Wniosek \u2013 najpierw wymagamy sprawno\u015bci, symetrii, \u015bwiadomo\u015bci od siebie<\/strong>, potem prosimy o to samo konia.<\/p>\n\n\n\n

Czasami maj\u0105c ma\u0142o danych, robi\u0105c badanie pilota\u017cowe lub na wczesnym jego stadium badacze jad\u0105 gdzie\u015b na konferencj\u0119 z plakatem lub publikuj\u0105 kr\u00f3tki abstrakt na 150-600 s\u0142\u00f3w. To taka kr\u00f3tka forma, co\u015b jak blador\u00f3\u017cowy macaroon z mielonych migda\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry mo\u017cna po\u0142kn\u0105\u0107 na raz, skondensowana dawka informacji, ale niestety niepe\u0142na. W wielu przypadkach po publikacji takiego abstraktu autor publikuje ca\u0142o\u015b\u0107 swoich wynik\u00f3w w renomowanym czasopi\u015bmie, ale r\u00f3wnie cz\u0119sto zdarza si\u0119, \u017ce taki cieniutki kawa\u0142ek tortu jest jedynym czym mo\u017cemy si\u0119 pocieszy\u0107. Podchodzimy do tego z du\u017cym naukowym dystansem i ograniczonym zaufaniem do takich wynik\u00f3w. Je\u017celi potem nasze wyniki nie s\u0105 tak spektakularne jak nam si\u0119 wydawa\u0142o to abstrakt cz\u0119sto zostaje jedyn\u0105 pami\u0105tk\u0105, taki tatua\u017c \u201eEnrike forewa\u201d na prawym po\u015bladku po wakacjach na Tureckiej Riwierze\u2026 Ekhem.<\/p>\n\n\n\n

No to lecimy z abstrakcikami z udzia\u0142em symulator\u00f3w. W badaniu Randle i wsp. okaza\u0142o si\u0119, \u017ce 11 z 13 je\u017ad\u017ac\u00f3w silniej dzia\u0142a\u0142o praw\u0105 r\u0119k\u0105 [19]. Je\u017ad\u017acy mieli utrzymywa\u0107 \u015bredni kontakt i sprawdzano czy rodzaj materia\u0142u z jakiego wykonano wodze ma wp\u0142yw na si\u0142\u0119 kontaktu. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce najsilniejszy kontakt je\u017ad\u017acy mieli na plecionych sk\u00f3rzanych wodzach, a s\u0142abszy na wodzach parcianych i g\u0142adkich sk\u00f3rzanych. W kolejnym badaniu Randle i Loy (2019) pr\u00f3bowa\u0142y ustali\u0107 czy jest r\u00f3\u017cnica w trzymaniu wodzy jedn\u0105 a dwoma r\u0119koma [20]. 20 do\u015bwiadczonych amazonek k\u0142usowa\u0142o na symulatorze trzymaj\u0105c raz wodze w dw\u00f3ch a potem w jednej r\u0119ce (ich dominuj\u0105cej). Nic specjalnego nie wysz\u0142o, czyli brak istotnych r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy grupami, si\u0142y na poziomie 4-5 N. Zobaczcie, \u017ce najciekawsze jest to, \u017ce w kontrolowanej sytuacji na sztucznym koniu wyniki s\u0105 zazwyczaj bardzo pozytywne \u2013 tylko kilka N\u2026a potem wsiada si\u0119 na prawdziwego rumaka iiiiii\u2026<\/p>\n\n\n\n

9. Kontakt a r\u00f3\u017cne dyscypliny<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Czy klasyka i western r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 co do si\u0142y kontaktu? Wyj\u0105tkowe badanie przeprowadzili niemieccy badacze bo uda\u0142o im si\u0119 stworzy\u0107 a\u017c 93 kombinacje z\u0142o\u017cone z grupy 49 je\u017ad\u017ac\u00f3w i 71 koni [21]. Mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107, \u017ce styl angielski to ponad dwa razy silniejszy kontakt <\/strong>(13,1 N) w por\u00f3wnaniu do westernu (5,7 N), a do tego zmierzona si\u0142a r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od dyscypliny: skoki (19,7 N), uje\u017cd\u017cenie (12,5 N), rekreacja (11,2 N), reining (6,5 N), cutting (5,3 N), all-round (4,9 N). Osoby, kt\u00f3re ocenia\u0142y sw\u00f3j kontakt jako bardzo silny, faktycznie taki kontakt mia\u0142y (21,8 N), ale co ciekawe osoby oceniaj\u0105ce sw\u00f3j kontakt jako lekki (9,2 N) troch\u0119 nie docenia\u0142y mo\u017cliwo\u015bci swoich r\u0105czek. Niestety jest to tylko kr\u00f3tki abstrakt, wi\u0119c ma\u0142o informacji o ca\u0142ej metodyce badania, ale jak si\u0119 nie ma co si\u0119 lubi\u2026 Tym razem Panie Kuhnke i von Borstel bada\u0142y wp\u0142yw r\u00f3\u017cnych w\u0119dzide\u0142, og\u0142owi, sposobu trzymania wodzy na napi\u0119cie wodzy i reakcji punkt\u00f3w spustowych [22]. Znowu du\u017ce grupy: przejazdy westernowe (n=61) i klasyczne (n=46) wykonane przez grup\u0119 65 je\u017ad\u017ac\u00f3w i 88 koni w st\u0119pie, k\u0142usie, galopie w dwie strony na zwyk\u0142ych w\u0119dzid\u0142ach i munsztukach. Do tego oceniano 28 punkt\u00f3w spustowych dwustronnie i oceniano reakcj\u0119 na nacisk (poziom reakcji 0-3). \u015arednia si\u0142a napi\u0119cia wodzy by\u0142a najni\u017csza dla prostego nachrapnika po\u0142\u0105czonego z munsztukiem (2,3 N) w por\u00f3wnaniu do zwyk\u0142ych w\u0119dzide\u0142 w po\u0142\u0105czeniu z nachrapnikiem meksyka\u0144skim (4,5 N), bez nachrapnika (6,7 N), z prostym nachrapnikiem (9,2 N), z nachrapnikiem hanowerskim (10,2 N) oraz nachrapnikiem kombinowanym (z paskiem krzy\u017cowym, sko\u015bnikiem \u2013 a\u017c 14,7 N). Konie ocenione przez je\u017ad\u017ac\u00f3w jako chodz\u0105ce na stabilnym, r\u00f3wnym kontakcie mia\u0142y najbardziej symetryczn\u0105 reakcj\u0119 punkt\u00f3w spustowych w por\u00f3wnaniu do koni niestabilnych, gdzie reakcja by\u0142a asymetryczna (prawa vs lewa strona).<\/p>\n\n\n\n

10. A mo\u017ce bez w\u0119dzid\u0142a?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Pierwsze z bada\u0144 por\u00f3wnuj\u0105ce kontakt na og\u0142owiu bezw\u0119dzid\u0142owym i w\u0119dzid\u0142owym jest co najmniej dziwne, bo je\u017ad\u017acy na sztucznym koniu mieli wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce jad\u0105 na koniu na kontakcie na ka\u017cdym z og\u0142owi: pojedynczo \u0142amana oliwka, podw\u00f3jnie \u0142amane w\u0119dzid\u0142o z p\u0142askim \u0142\u0105cznikiem, pelham, wielokr\u0105\u017cek z wodzami przypi\u0119tymi do dolnego k\u00f3\u0142ka i og\u0142owie bezw\u0119dzid\u0142owe w stylu dra Cook\u2019a [23]. Dziesi\u0119ciu je\u017ad\u017ac\u00f3w mia\u0142o wykona\u0107 przej\u015bcie ze st\u0119pa do st\u00f3j. Nie wykazano r\u00f3\u017cnic w sile dzia\u0142ania prawej i lewej wodzy, ale wi\u0119cej si\u0142y zanotowano dla w\u0119dzid\u0142a pojedynczo i podw\u00f3jnie \u0142amanego w por\u00f3wnaniu do pelhamu, wielokr\u0105\u017cka i og\u0142owie bezw\u0119dzid\u0142owego. Jak na symulator przysta\u0142o warto\u015bci si\u0142y by\u0142y do\u015b\u0107 niskie od 1,92 N do 3,45 N, ale sytuacja jest nad wyraz sztuczna i pokazuje jedynie jak je\u017ad\u017acy postrzegaj\u0105 czy dane w\u0119dzid\u0142o jest \u201eostre\u201d czy \u201e\u0142agodne\u201d\u2026 Og\u0142owie bezw\u0119dzid\u0142owe najprawdopodobniej nie by\u0142o znane tym je\u017ad\u017acom, wi\u0119c potraktowali je z automatu jako ostre podobnie jak pelham i wielokr\u0105\u017cek\u2026 W kolejnym badaniu wzi\u0119to na ruszt por\u00f3wnanie r\u00f3\u017cnych typ\u00f3w og\u0142owi bezw\u0119dzid\u0142owych i zwyk\u0142ego pojedynczo \u0142amanego w\u0119dzid\u0142a [24]. 21 koni rekreacyjnych chodz\u0105cych na co dzie\u0144 na pojedynczym w\u0119dzidle dosta\u0142o losowo og\u0142owia: (1) sidepull, (2) og\u0142owie dra Cook\u2019a, (3) LG-Bridle, (4) Fred Rai Rope, (5) kantarek sznurkowy (halter) i (6) og\u0142owie z pojedynczo \u0142amanym w\u0119dzid\u0142em. Konie badano w stajni w st\u00f3j i zach\u0119cano za pomoc\u0105 przysmaku by wyci\u0105gn\u0119\u0142y \u0142eb w prz\u00f3d naci\u0105gaj\u0105c w ten spos\u00f3b si\u0142omierz, pomiar powtarzano 9 razy dla ka\u017cdej z kombinacji ko\u0144+og\u0142owie, czyli trzy razy dziennie test (minuta czasu) przez trzy dni i potem na tapet\u0119 nast\u0119pne og\u0142owie (6 r\u00f3\u017cnych). Konie zimnokrwiste i kuce u\u017cywa\u0142y wi\u0119cej si\u0142y by dosta\u0107 si\u0119 do jedzonka (43,9 N) w por\u00f3wnaniu do koni gor\u0105cokrwistych (28,6 N),<\/strong> wiek koni i kolejne powt\u00f3rzenia nie mia\u0142y wp\u0142ywu na wynik. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce konie aplikuj\u0105 podobn\u0105 si\u0142\u0119 na wszystkich rodzajach og\u0142owi (od 32,4 N- 38,9 N), jedynie w przypadku sidepull\u2019a si\u0142a by\u0142a mniejsza (26,7 N). Wyniki te wskazuj\u0105, \u017ce bez r\u00f3\u017cnicy dla stosowanego sprz\u0119tu konie \u201eakceptuj\u0105\u201d podobne warto\u015bci si\u0142y wywieranej na g\u0142ow\u0119. Tyle samo si\u0142y do uzyskania takiego samego efektu bez wzgl\u0119du na sprz\u0119t, czyli je\u017adziec u g\u00f3ry oboj\u0119tnie z w\u0119dzid\u0142em czy bez otrzyma podobny efekt dzia\u0142aj\u0105c z dan\u0105 si\u0142\u0105… Jednak zwr\u00f3\u0107my te\u017c uwag\u0119 na sam\u0105 budow\u0119 tych og\u0142owi i gdzie przy\u0142o\u017cona jest si\u0142a oraz na jak\u0105 powierzchni\u0119. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce jedno jest lepsze od drugiego, bo trudno jest por\u00f3wna\u0107 wn\u0119trze bolidu – wra\u017cliw\u0105 unerwion\u0105 paszcz\u0119 z z\u0119bami i umi\u0119\u015bnionym j\u0119zykiem z jej karoseri\u0105 czyli ko\u015bci\u0105 nosow\u0105 i jej okolic\u0105 gdzie opr\u00f3cz sier\u015bci, sk\u00f3rki, nerw\u00f3w i kilku mi\u0119\u015bni nie ma zbyt wiele poduszek amortyzuj\u0105cych. Side-pull w tym badaniu mia\u0142 sztywniejsz\u0105 i cie\u0144sz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 nosow\u0105 wi\u0119c si\u0142y rozk\u0142ada\u0142y si\u0119 na mniejszej powierzchni, mo\u017cliwe \u017ce po przeliczeniu nacisk by\u0142by podobny, co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o podobnym progu tolerancji na nacisk (nie chc\u0119 pisa\u0107, \u017ce b\u00f3l). Najbardziej martwi\u0105 mnie te warto\u015bci w okolicach 30 N, bo nie wiem czy to b\u0142\u0105d pomiarowy czy te 21 koni z rekreacji mia\u0142o ju\u017c tak\u0105 znieczulic\u0119 w pysku L Warto\u015bci s\u0105 3 a nawet 6 razy wy\u017csze ni\u017c w badaniach Christensen i Clayton! A\u0141A. W kolejnym abstrakcie mo\u017cemy znale\u017a\u0107 por\u00f3wnanie si\u0142 dzia\u0142aj\u0105cych na w\u0119dzidle i na og\u0142owiu bezw\u0119dzid\u0142owym \u2013 konkretnie angielskim hackamore [25]. Sze\u015b\u0107 koni by\u0142o je\u017cd\u017conych przez profesjonalnego skoczka zar\u00f3wno na w\u0119dzidle jak i hackamore. Wszystkie konie mia\u0142y do wykonania te same elementy: 15 minut rozgrzewki, potem 20-metrowe ko\u0142a w st\u0119pie, k\u0142usie i galopie na dwie strony oraz do przeskoczenia pojedyncza przeszkod\u0119 o wysoko\u015bci 90 cm z lewej nogi trzykrotnie. Finalnie nie wykazano r\u00f3\u017cnic (warto\u015bci si\u0142y od 10 N w st\u0119pie do 30 w skoku \u2013 znowu du\u017co!), wi\u0119c temat nale\u017cy dalej bada\u0107 i dr\u0105\u017cy\u0107, bo og\u0142owie bezw\u0119dzid\u0142owe nie oznacza od razu \u201elepszej\u201d i \u201emilszej\u201d opcji, bo najwa\u017cniejsze kto trzyma brzytw\u0119 i jak ni\u0105 goli!<\/p>\n\n\n\n

11. Zwi\u0105zek ma\u0142\u017ce\u0144ski \u2013 kontakt i ch\u00f3d<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Szwedzkie badaczki Egenvall i Eisersio (2015, 2016) wypu\u015bci\u0142y seri\u0119 publikacji dotycz\u0105cych pomiaru kontaktu w r\u00f3\u017cnych konfiguracjach treningowych [15, 26, 27, 28]. W pierwszym badaniu jakie bierzemy pod n\u00f3\u017c przeanalizowa\u0142y ca\u0142y normlany trening \u2013 wszystkie sekwencje ruchowe [15]. 8 profesjonalnych je\u017ad\u017ac\u00f3w ka\u017cdy z trzema ko\u0144mi (n=24) mia\u0142o pokaza\u0107 jak pracuj\u0105 na co dzie\u0144 ze swoimi ko\u0144mi \u2013 zar\u00f3wno m\u0142odymi jak i do\u015bwiadczonymi. Wykazano zale\u017cno\u015b\u0107 napi\u0119cia wodzy od dosiadu w k\u0142usie anglezowanym by\u0142o znacznie ni\u017csze (16-17 N) ni\u017c w \u0107wiczebnym (20-23 N), podobnie wygl\u0105da sytuacja w galopie w p\u00f3\u0142siadzie (17-20 N) w por\u00f3wnaniu do galopu w pe\u0142nym siadzie (25-28 N). Mo\u017ce w przypadku siedzenia w siodle je\u017ad\u017acy pomagaj\u0105 sobie utrzyma\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 na pysku konia? Mo\u017ce pe\u0142en dosiad ma zastosowanie przy trudniejszych \u0107wiczeniach, przy zbieraniu konia do kupy i roboty, a galop w p\u00f3\u0142siadzie i k\u0142us anglezowany podczas rozpr\u0119\u017cenia na l\u017cejszym kontakcie? Tylko czy jest to w zgodzie z je\u017adzieckimi teoriami? Badacze zrobili jeszcze przeliczenie ze wzgl\u0119du na poziom\/wiek danego konia \u2013 konie m\u0142ode, konie starsze na podstawowym poziomie i konie starsze na zaawansowanym poziomie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zar\u00f3wno u m\u0142odych koni jak i u zaawansowanych rejestrowane si\u0142y by\u0142y wy\u017csze ni\u017c u tych na podstawowym poziomie. No tak, bo m\u0142ody ko\u0144 to jeszcze nie wie o co kaman, dziduje, k\u0142adzie si\u0119 na wodze, ucieka g\u0142ow\u0105, odskakuje, nie wie jak poprawnie odpowiada\u0107 na dzia\u0142anie r\u0119ki, no a taki zaawansowany delikwent to ma wi\u0119ksze wyzwania to wi\u0119cej na ryjcu\u2026 Serio? A co zFEIowskim \u201elight and consistent soft submissive contact<\/em>\u201d? W wyszkoleniu konia chyba d\u0105\u017cymy do niewidocznych, minimalnych jak najdelikatniejszych pomocy, no halo, ju\u017c zacz\u0119\u0142am si\u0119 gotowa\u0107, czy mi ju\u017c si\u0119 myli ze staro\u015bci? Nic mi si\u0119 myli, tutaj po prostu zbiory danych nieco si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y st\u0105d takie wyniki. Analizowano ca\u0142y trening, wi\u0119c wszystkie sekwencje ruch\u00f3w, przej\u015bcia, konie m\u0142ode pomyka\u0142y wi\u0119cej st\u0119pem, k\u0142usikiem anglezowanym i galopkiem w p\u00f3\u0142siadzie, a te zaawansowane robi\u0142y du\u017co przej\u015b\u0107, \u0142opatki, ci\u0105gli, k\u0142usy \u0107wiczebne i galopy \u2013 st\u0105d ten wynik. Oczywi\u015bcie to nie t\u0142umaczy a\u017c takich r\u00f3\u017cnic i nadal pami\u0119tajmy, \u017ce to badanie naukowe nie m\u00f3wi jak jest dobrze, ono m\u00f3wi jak jest i mo\u017ce po zapoznaniu si\u0119 z wynikami warto co\u015b zmieni\u0107, \u017ceby by\u0142o dobrze. Poza tym, wiecie jak to jest je\u017adzi\u0107 na pokaz? Taki je\u017adziec w badaniu z doczepionym czujnikiem si\u0142y i wpatrzonym okiem kamery do tego z dziwakami w bia\u0142ych fartuchach, raczej nie podejdzie do tego na luzie i b\u0119dzie je\u017adzi\u0142 jak zawsze za stod\u00f3\u0142k\u0105, tylko pytanie w kt\u00f3r\u0105 stron\u0119 zafa\u0142szowa\u0142y si\u0119 wyniki \u2013 normalnie je\u017adzi na mocniejszym czy na s\u0142abszym kontakcie? B\u0119dzie si\u0119 stara\u0142 by ko\u0144 wygl\u0105da\u0142 z boku jak najlepiej, profi, cud, mi\u00f3d, wi\u0119c tu doci\u015bnie, tam poci\u0105gnie, \u0142eb do klaty, czy mo\u017ce b\u0119dzie pomyka\u0142 w dw\u00f3ch paluszkach co by na czujniku nie wysz\u0142o, \u017ce r\u0105czka w \u015bcisku lepsza ni\u017c imad\u0142o? Who knows, who guess\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dalej Szwedki posz\u0142y w analiz\u0119 kontaktu w chodach \u2013 najpierw na tapet\u0119 st\u0119p i k\u0142us [26]. Znowu ci sami profesjonalni je\u017ad\u017acy, tym razem 6 ka\u017cdy z trzema ko\u0144mi (u dw\u00f3ch pozosta\u0142ych by\u0142y problemy z synchronizacj\u0105 sygna\u0142u, wi\u0119c wywalono ich z analizy), znowu je\u017adzili sobie jak to robi\u0105 na co dzie\u0144, tylko opr\u00f3cz pomiaru si\u0142y na wodzach konie dosta\u0142y na g\u0142ow\u0119 IMU, czyli dodatkowy czujnik kt\u00f3ry mierzy wychylenie \u0142ba (w stopniach) przed lub za pion (gwoli \u015bcis\u0142o\u015bci w sk\u0142ad IMU wchodzi akcelerometr, \u017cyroskop i magnetometr). No i jak g\u0142owa sz\u0142a przed pion to rejestrowano wi\u0119ksze warto\u015bci si\u0142y ni\u017c jak si\u0119 chowa\u0142a za pion \u2013 czyli albo je\u017adziec nie pod\u0105\u017ca\u0142 r\u0119k\u0105 za pyskiem lub \u015bwiadomie nie pozwala\u0142 na wyj\u015bcie w prz\u00f3d! Ponadto zaobserwowano cykliczno\u015b\u0107 w dzia\u0142aniu r\u0119k\u0105 – najwy\u017csze warto\u015bci si\u0142y zanotowano w k\u0142usie w fazie zawieszenia a najni\u017csze w fazie podparcia. W st\u0119pie najwy\u017csze warto\u015bci si\u0142y w fazie podparcia zadniej ko\u0144czyny. Takie wyniki s\u0105 najpewniej spowodowane r\u00f3\u017cnic\u0105 w zakresie ruch\u00f3w odcinka piersiowego i l\u0119d\u017awiowego kr\u0119gos\u0142upa u konia w st\u0119pie w por\u00f3wnaniu do k\u0142usa. No i w kolejnych dw\u00f3ch badaniach przechodzimy do galopu [27, 28], tutaj najwi\u0119ksze si\u0142y zarejestrowano zaraz przed rozpocz\u0119ciem fazy podparcia a najni\u017csze w fazie lotu. Regularnie powtarzaj\u0105ce si\u0119 piki warto\u015bci si\u0142 w galopie (i nie tylko) s\u0105 zwi\u0105zane z mechanicznym efektem wynikaj\u0105cym z ruchu g\u0142owy i szyi konia, na kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 dwie magiczne si\u0142y grawitacja i bezw\u0142adno\u015b\u0107. G\u0142owa z szyj\u0105 (10 % masy cia\u0142a konia) i oscylacja pionowa w k\u0142usie to 4-5 cm. Obni\u017canie szyi w stosunku do k\u0142ody jest pasywnie kontrolowane przez napi\u0119cie wi\u0119zad\u0142a karkowego i aktywnie przez napi\u0119cie mi\u0119\u015bni szyjnych (taki mi\u0119sie\u0144 p\u0142atowaty szyi, splenius). U koni k\u0142usuj\u0105cych bez og\u0142owia pik pojawia si\u0119 w p\u00f3\u017aniejszej cz\u0119\u015bci fazy podparcia po przek\u0105tnej co zbiega si\u0119 z opuszczeniem g\u0142owy do jej najni\u017cszego punktu w tym ruchu. Gdy do\u0142o\u017cymy je\u017ad\u017aca na grzbiet dodatkowe piki pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w fazie zawieszenia co jest odwzorowaniem p\u00f3\u0142parad. W galopie mamy jeden g\u0142\u00f3wny pik, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 w po\u0142owie fazy podparcia, gdy dwie nogi po przek\u0105tnej stoj\u0105 na ziemi i r\u00f3wnie\u017c jest zwi\u0105zany z obni\u017ceniem g\u0142owy i szyi w tej fazie.<\/p>\n\n\n\n

12. R\u00f3\u017cne inne ciekawe badania<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Tutaj dorzuc\u0119 kilka bada\u0144, kt\u00f3re jako\u015b nie pasowa\u0142y do poprzednich podpunkt\u00f3w. Silna grupa badaczy (m.in. McGreevy i Clayton) zrobi\u0142a ciekawe badanie w kt\u00f3rym sprawdzali czy wytok lub elastyczna wstawka w wodzach pomo\u017ce koniom rekreacyjnym radzi\u0107 sobie z niedostatkami o niestabilnej r\u0119ce je\u017ad\u017ac\u00f3w [29]. Cztery do\u015bwiadczone arabki (\u015br. wieku 16 lat) chodz\u0105ce w szk\u00f3\u0142ce plus dziewi\u0119\u0107 pocz\u0105tkuj\u0105cych studentek. Ka\u017cdy je\u017adziec siedzia\u0142 trzy razy na tym samym koniu \u2013 raz u\u017cywaj\u0105c zwyk\u0142ych wodzy, drugi raz wodzy z elastyczn\u0105 wstawk\u0105 i trzeci raz z za\u0142o\u017conym wytokiem. Og\u00f3lnie zarejestrowane si\u0142y waha\u0142y si\u0119 w granicach 2-6 N<\/strong>, z okazjonalnie wi\u0119kszymi warto\u015bciami 10-12 N, je\u017ad\u017acy nie mieli wskaz\u00f3wek jaki maj\u0105 mie\u0107 kontakt. \u015arednia dla zwyk\u0142ych i elastycznych wodzy wynios\u0142a 3,5 N, a dla wytoku nieznacznie wi\u0119cej, bo 4 N (dochodzi tarcie o k\u00f3\u0142ka st\u0105d ta nadwy\u017cka). Ciekaw\u0105 spraw\u0105 jest ko\u0144 numer 2, dla kt\u00f3rego u wszystkich 9 je\u017ad\u017ac\u00f3w warto\u015bci si\u0142y by\u0142y pi razy oko dwukrotnie wy\u017csze ni\u017c u pozosta\u0142ych trzech koni. Wszystkie te konie od 4 roku \u017cycia s\u0105 w tym samym miejscu, prowadzone przez tych samych instruktor\u00f3w, je\u017cd\u017cone przez je\u017ad\u017ac\u00f3w rekreacyjnych\u2026 dlaczego ten jeden si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia? Nie wiem, nie by\u0142am, nie widzia\u0142am, nie je\u017adzi\u0142am. Skoro efekt je\u017ad\u017aca mo\u017cemy pomin\u0105\u0107, trzeba poszuka\u0107 u konia: zak\u0142adam, \u017ce nie jest to kwestia \u201eon lubi mocniejszy kontakt\u201d, wi\u0119c mo\u017ce co\u015b go boli? Mo\u017ce co\u015b nie tak ze sprz\u0119tem? Mo\u017ce jest z rodziny tych heja do przodu i pocz\u0105tkuj\u0105cy je\u017adziec pr\u00f3buje si\u0119 ratowa\u0107 ci\u0105gn\u0105c za wodze? Mo\u017cemy sobie gdyba\u0107. Niestety powt\u00f3rz\u0119 raz jeszcze, du\u017cym problemem wszystkich pomiar\u00f3w si\u0142y czujnikami na wodzach jest problem z lokalizacj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a si\u0142y \u2013 nie jeste\u015bmy w stanie powiedzie\u0107 czy to ko\u0144 ci\u0105gnie czy je\u017adziec.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a rekre, zobaczmy jak wygl\u0105daj\u0105 sporty. Konig van Borstel i GliBman [30] sprawdzali jezdno\u015b\u0107 w zak\u0142adach treningowych, czyli jak \u0142atwo i przyjemnie je\u017adzi si\u0119 na m\u0142odziaku. 46 m\u0142odych koni (33 klacze i 13 ogier\u00f3w) z trzech r\u00f3\u017cnych zak\u0142ad\u00f3w treningowych badano dwukrotnie podczas pr\u00f3by uje\u017cd\u017ceniowej. Jezdno\u015b\u0107 jest oceniana subiektywnie zar\u00f3wno przez je\u017ad\u017ac\u00f3w jak i s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rzy patrz\u0105 na rytm, elastyczno\u015b\u0107, przepuszczalno\u015b\u0107, eksterier, r\u00f3wnowag\u0119, reakcje na pomoce, prze\u017cuwanie w\u0119dzid\u0142a, kontakt r\u0119ki z pyskiem i odczucia je\u017ad\u017aca. Skala jest od 1 (bardzo s\u0142abo) do 10 (wybitnie). \u015arednie zarejestrowane warto\u015bci r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 znacznie pomi\u0119dzy zak\u0142adami treningowymi, w pierwszym 9,1 N, a w drugim i trzecim odpowiednio 18,9 N i 21,7 N<\/strong>. Koreluj\u0105c wyniki z ocenami s\u0119dzi\u00f3w, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce im delikatniejszy i stabilniejszy kontakt tym wy\u017csza ocena za jezdno\u015b\u0107 (hipoteza \u2013 mo\u017ce s\u0119dzia cos widzi?). Mo\u017ce by doda\u0107 wi\u0119cej obiektywizmu do subiektywnego dresa\u017cu trzeba wprowadzi\u0107 takie urz\u0105dzenia do pomiaru si\u0142y? Tylko wtedy mamy ryzyko, \u017ce schowany \u201epusty\u201d ko\u0144 dostanie lepsze noty ni\u017c taki z noskiem przed pionem lekko oparty na w\u0119dzidle. I tak \u017ale i tak niedobrze. Mo\u017ce ocena kombinowana? Ciekawa jest rozbie\u017cno\u015b\u0107 w \u201ekulturze jazdy\u201d pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi zak\u0142adami treningowymi\u2026 trafiaj\u0105 tam najlepsze niemieckie pere\u0142eczki, wi\u0119c nale\u017ca\u0142oby to wszystko wystandaryzowa\u0107, a nie \u017ce jeden trener m\u00f3wi \u201ejed\u017a na \u0142apie<\/em>\u201d, a drugi \u201edelikatna r\u0105czunia<\/em>\u201d. Ach ten czynnik ludzki, czy na g\u00f3rze czy na dole, zawsze m\u0105ci.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec z grubej rury, bo badanie przeprowadzone przez fizyk\u00f3w z jUKeja [31], kt\u00f3rzy zrobili og\u0142owie z podw\u00f3jnym czujnikiem, no bo przecie\u017c jak dzia\u0142amy r\u0119k\u0105 to w\u0119dzid\u0142o nie dzia\u0142a ono tylko na pysk, j\u0119zyk, k\u0105ciki, podniebienie, ale te\u017c przez paski policzkowe wywiera nacisk na potylic\u0119, zw\u0142aszcza jak mamy do czynienia z d\u017awigni\u0105. Autorzy zdefiniowali pysk konia jako \u201eruchomy\u201d punkt podparcia, bo w przypadku ideolo-teoretycznym bez problemu jeste\u015bmy w stanie przeliczy\u0107 si\u0142\u0119 na ramionach d\u017awigni, jednak konie maj\u0105 mi\u0119sisto\u015b\u0107 j\u0119zykow\u0105, kt\u00f3ra w ca\u0142o\u015bci wype\u0142nia ich pysk i ta ca\u0142\u0105 elastyczno\u015b\u0107 uk\u0142adu troch\u0119 zaburza ca\u0142e obliczenia, bo mamy op\u00f3\u017anienie czasowe i dekoherencje\u2026 Nasi badacze dali po jednym czujniku na wodzy i pasku policzkowym z prawej strony konia i badali r\u00f3\u017cne w\u0119dzid\u0142a od najzwyklejszego, po takie z ruchomym k\u00f3\u0142kiem czy munsztuk. Mimo i\u017c w\u0119dzid\u0142o ze zwyk\u0142ym k\u00f3\u0142kiem nie powinno wywo\u0142ywa\u0107 wp\u0142ywu na potylic\u0119, bo brak tu d\u017awigni to przy dzia\u0142aniu si\u0142y na wodz\u0119 o warto\u015bci 20 N, czujnik policzkowy notowa\u0142 warto\u015b\u0107 2,6 N\u2026 Oczywi\u015bcie idealna d\u017awignia przenosi\u0142a by si\u0142\u0119 1:1, a w tym wypadku oko\u0142o 20% dzia\u0142aj\u0105cej si\u0142y na w\u0119dzid\u0142o przenosi si\u0119 na potylic\u0119. W przypadku wielokr\u0105\u017cka w lu\u017anym k\u00f3\u0142kiem i munsztuka przy 20 N na wodzach, zarejestrowano oko\u0142o 8 N dzia\u0142aj\u0105cych na potylic\u0119. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce w przypadku munsztuka zwi\u0119kszanie si\u0142y na wodzach powy\u017cej 8 N nie zwi\u0119ksza\u0142o si\u0142y na pasku policzkowym, tylko si\u0142a utrzymywa\u0142a si\u0119 nadal na sta\u0142ym poziomie 8 N mimo i\u017c na wodzach ros\u0142a do 20\u2026 Silniejsze dzia\u0142anie munsztuka powoduje jego rotacj\u0119 w pysku konia, tak \u017ce czanki ustawiaj\u0105 si\u0119 prawie r\u00f3wnolegle do pod\u0142o\u017ca i osi\u0105gaj\u0105 punkt w kt\u00f3rym dalszy ruch rotacyjny nie jest mo\u017cliwy, dodatkowo ograniczony przez \u0142a\u0144cuszek pod brod\u0105 (w\u0142a\u015bnie w okolicach 8 N), wi\u0119c warto\u015b\u0107 si\u0142y dzia\u0142aj\u0105cej na potylic\u0119 pozostaje taka sama, a zwi\u0119ksza si\u0119 tylko warto\u015b\u0107 dzia\u0142ania na pysk. Bardzo ciekawe, bardzo.<\/p>\n\n\n\n

13. Podsumowuj\u0105c<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

To wszystko jest takie skomplikowane, z\u0142o\u017cone i oczywi\u015bcie zale\u017cne od mn\u00f3stwa czynnik\u00f3w. Nie chc\u0119 nikogo t\u0142umaczy\u0107 czy rozgrzesza\u0107, ale zanim powiemy, o jejku jejku sk\u0105d takie kosmiczne niutony we\u017amy pod uwag\u0119 mas\u0119 konia, pr\u0119dko\u015b\u0107 chod\u00f3w z amplitud\u0105 ruchu, i nasze skromne powiewanie na wietrze niczym latawiec za t\u0105 g\u00f3r\u0105 mi\u0119\u015bni J \u0141atwo jest powiedzie\u0107, \u017ce mam idealn\u0105 r\u0119k\u0119 i kr\u0119ci\u0107 si\u0119 st\u0119pikiem gdzie mamy komfort psychiczny kontroli nad sytuacj\u0105 i z rozmys\u0142em i wyczuciem elegancko oddajemy wodze, gorzej jak znajdziemy si\u0119 w niebezpiecznej sytuacji i nasz ko\u0144 dziko cwa\u0142uje w kierunku drogi szybkiego ruchu. I teraz zen, oddech, prr koniku, spokojnie, mo\u017ce to prze\u017cyjemy\u2026 Wszyscy wiedz\u0105, \u017ce nie ci\u0105gniemy za wodze, \u017ceby zatrzyma\u0107 konia, i nie powinni\u015bmy doprowadzi\u0107 do takiej sytuacji, ale jak to ju\u017c si\u0119 dzieje to chwytamy si\u0119 naprawd\u0119 wszelkich sposob\u00f3w by ratowa\u0107 nasze \u017cycie i \u017cycie naszego konia. Z drugiej strony pami\u0119tajcie, \u017ce to w waszych r\u0119kach le\u017cy pysk waszego konia, tak delikatny, czu\u0142y, mi\u0119ciutki jak brzuszek ma\u0142ej foki, tylko mi\u0142o i mi\u0119kko pod\u0105\u017caj\u0105c, masuj\u0105c ten brzuszek mo\u017cemy pokaza\u0107 nasz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, przyja\u017a\u0144, przywi\u0105zanie. Ach, a\u017c czuj\u0119 jak si\u0119 wzruszam na konie. I co z pytaniem, kt\u00f3re zadaj\u0119 od pocz\u0105tku \u2013 ile powinien wa\u017cy\u0107 ten kontakt? Wspominana milion pi\u0119\u0107set sto dziewi\u0119\u0107set razy dr Hilary Clayton w wywiadzie dla Eurodressage [2] powiedzia\u0142a, \u017ce podstawowy kontakt to oko\u0142o 500 gram\u00f3w w ka\u017cdej r\u0119ce, co mo\u017ce wzrosn\u0105\u0107 przy p\u00f3\u0142paradach i przej\u015bciach do 2-4 kilogram\u00f3w\u2026 Czy tak jest? Nie wiem. Ka\u017cdy ko\u0144 jest inny, jest na innym etapie treningu itp. itd. Poda\u0142am wam wszystko co do tej pory nauka wytworzy\u0142a w temacie kontaktu, wi\u0119c pewnie sami co\u015b ju\u017c sobie w g\u0142owie pouk\u0142adali\u015bcie. Teraz do roboty i \u0107wiczy\u0107 czucie i wyczucie, plus niezale\u017cny dosiad \u2013 dla dobra naszych ko\u0144skich czterokopytnych pluszak\u00f3w! <3<\/p>\n\n\n\n

Pi\u015bmiennictwo:<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

[1] Alizee Froment: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=lVLZ4XJUK7Y<\/a><\/p>\n\n\n\n

[2] http:\/\/www.eurodressage.com\/2018\/10\/17\/classical-training-how-much-weight-should-we-have-reins<\/a><\/p>\n\n\n\n

[3] http:\/\/www.carlhester.co.uk\/_shop\/reins\/carl-hester-fantastic-elastic-dressage-reins\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

[4] Dumbell L., Lemon Ch., Williams J.: A systematic literature review to evaluate the tools and methods used to measure rein tension. Journal of Veterinary Behavior 2019, 29, 77-87. https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S1558787817301235<\/a><\/p>\n\n\n\n

[5] Jak zbudowa\u0107 miernik napi\u0119cia wodzy. Marie Eisersi\u00f6: How to build a rein tension meter https:\/\/stud.epsilon.slu.se\/5719\/7\/eisersio_m_130614.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

[6] Clayton H.M, Singleton W.H., Lanovaz J.L., Cloud G.L.: Strain gauge measurement of rein tension during riding: a pilot study. Equine and Comparative Exercise Physiology, 2005, 2, 203\u2013205.<\/p>\n\n\n\n

[7] Warren-Smith A.K., Curtis R.A., Greetham L., McGreevy P.D.: Rein contact between horse and handler during specific equitation movements. Applied Animal Behaviour Science, 2007, 108, 157\u2013169.<\/p>\n\n\n\n

[8] Manfredi J.M., Rosenstein D., Lanovaz J.L., Nauwelaerts S., Clayton H.M.: Fluoroscopic study of oral behaviours in response to the presence of a bit and the effects of rein tension. Comparative Exercise Physiology, 2010, 6, 143\u2013148.<\/p>\n\n\n\n

[9] Ludewig A.K., Gauly M., Konig Von Borstel U.: Effect of shortened reins on rein tension, stress and discomfort behavior in dressage horses. Abstracts \/ Journal of Veterinary Behavior, 2013, 8, 15-16.<\/p>\n\n\n\n

[10] Wynmalen, H., 1985. Dressage: A Study of the Finer Points of Riding. Wilshire Book Company, California.<\/p>\n\n\n\n

[11] Clayton H.M., Larson B., Kaiser L.J., Lavagnino M.: Length and elasticity of side reins affect rein tension at trot. The Veterinary Journal, 2011, 188, 291-294.<\/p>\n\n\n\n

[12] Christensen J.W., Zharkikh L., Antoine A., Malmkvist J.: Rein tension acceptance in young horses in a voluntary test situation. Equine vet. J. 2011, 43, 223-228.<\/p>\n\n\n\n

[13] Piccolo L., Kienapfel K.: Voluntary Rein Tension in Horses When Moving Unridden in a Dressage Frame Compared with Ridden Tests of the Same Horses\u2014A Pilot Study. Animals 2019, 9, 321, 1-10.<\/p>\n\n\n\n

[14] Kuhnke S., Dumbell L., Gauly M., Johnson J.L., McDonald K., Konig von Borstel U.: A comparison of rein tension of the rider\u2019s dominant and non-dominant hand and the influence of the horse\u2019s laterality. Comparative Exercise Physiology, 2010, 1-7.<\/p>\n\n\n\n

[15] Eisersi\u00f6 M., Rhodin M., Roepstorff L., Egenvall A.: Rein tension in 8 professional riders during regular training sessions. Journal of Veterinary Behavior, 2015, 10, 419-426.<\/p>\n\n\n\n

[16] Hawson L.A., Salvin H.E., McLean A.N., McGreevy P.D.: Riders\u2019 application of rein tension for walk-to-halt transitions on a model horse. Journal of Veterinary Behavior, 2014, 9, 164-168.<\/p>\n\n\n\n

[17] Clayton H.M., Smith B., Egenvall A.: Rein tension in novice riders when riding a horse symulator. Comparative Exercise Physiology, 2017, 13 (4): 237-242.<\/p>\n\n\n\n

[18] Guire R., Fisher D., Fisher M., Mathie H.: Riders\u2019 perception of symmetrical pressure on the ischial tuberosities and rein contact whilst sitting on a static object. Comparative Exercise Physiology, 2017; 13, 7-12.<\/p>\n\n\n\n

[19] Randle H., Abbey A., Button L.: The effect of different rein types on the rein tension applied when taking up a \u2018medium contact\u2019. Journal of Veterinary Behavior Clinical Applications and Research, 2011, 6, 295.<\/p>\n\n\n\n

 [20] Randle H., Loy J.: One-or two- handed riding e does it makea difference? Abstracts \/ Journal of Veterinary Behavior 2019, 29, 156.<\/p>\n\n\n\n

[21] Kuhnke S., K\u00f6nig Von Borstel U.: Factors influencing the symmetry and magnitude of rein tension in english and western riding. Abstracts \/ Journal of Veterinary Behavior 2019, 29, 156.<\/p>\n\n\n\n

 [22] Kuhnke S., K\u00f6nig Von Borstel U.: The effect of different bits, bridles and rein handling on rein tension and muscle trigger point reaction. Abstracts \/ Journal of Veterinary Behavior, 2019, 29, 151.<\/p>\n\n\n\n

[23] Randle H., Wright H.: Rider perception of the severity of different types of bits and the bitless bridle using rein tensionometry. Abstracts \/ Journal of Veterinary Behavior, 2013, 8, 18.<\/p>\n\n\n\n

[24] Vogt A., Kubiak M., Sauter H., Christensen J.W., K\u00f6nig Von Borstel U.: Horses\u2019 voluntary acceptance of rein tension with various bitless bridles compared to a single-jointed snaffle bit. Abstracts \/ Journal of Veterinary Behavior, 2019, 29, 152.<\/p>\n\n\n\n

[25] Bye T.L., Walker R., Shaw-Webster C.A., Brewer D.: A preliminary investigation comparing rein tension between bitted and bitlessbridles. 2017, poster: https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/313847493<\/a><\/p>\n\n\n\n

[26] Egenvall A., Roepstorff L., Eisersi\u00f6 M., Rhodin M., van Weeren R.: Stride\u2011related rein tension patterns in walk and trot in the ridden horse. Acta Vet Scand, 2015, 57:89, 1-10.<\/p>\n\n\n\n

[27] Egenvall A., Eisersio M., Rhodin M., van Weeren R., Roepstorff L.: Rein tension during canter. Comparative Exercise Physiology, 2015, 11, 107-117.<\/p>\n\n\n\n

[28] Egenvall A., Roepstorff L., Rhodin M., Eisersio M., Clayton H.M.: Maximum and minimum peaks in rein tension within canter strides. Journal of Veterinary Behavior, 2016, 63-71.<\/p>\n\n\n\n

[29] Heleski C.R., McGreevy P.D., Kaiser L.J., Lavagnino M., Tans E., Bello N., Clayton H.M.: Effects on behaviour and rein tension on horses ridden with or without martingales and rein inserts. The Veterinary Journal, 2009, 181, 56\u201362.<\/p>\n\n\n\n

[30] Konig von Borstel U., Gli\u00dfman Ch.: Alternatives to Conventional Evaluation of Rideability in Horse Performance Tests: Suitability of Rein Tension and Behavioural Parameters. PLoS ONE, 2014, 9, 1-9.<\/p>\n\n\n\n

[31] Cross G.H., Cheung M.K.P., Honey T.J., Pau M.K., Senior K.J.: Application of a Dual Force Sensor System to Characterize the Intrinsic Operation of Horse Bridles and Bits. Journal of Equine Veterinary Science, 2016, 1\u20137.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

A mo\u017ce lepiej ile wa\u017cy gniazdko elektryczne? Ha, ha! Taki \u017carcik o kontakcie na pocz\u0105tek. Pami\u0119tam jak zaczyna\u0142am nauk\u0119 jazdy konnej, a by\u0142o to tak dawno, \u017ce w szk\u00f3\u0142kach opr\u00f3cz Equus\u00f3w caballus\u00f3w mo\u017cna te\u017c by\u0142o poje\u017adzi\u0107 na dinozaurach a zamiast pi\u0119knych pad\u00f3w ANKY pod siod\u0142ami by\u0142y koce i pianka, serio, zawsze mnie zastanawia\u0142a kwestia tego kontaktu z pyskiem konia. Ci\u0105gle si\u0119 ba\u0142am, \u017ce zrobi\u0119 bidakowi krzywd\u0119, a to za mocno przytrzymam, pilnowa\u0142am si\u0119, \u017ceby r\u0119ka nie dzia\u0142a\u0142a wstecz, \u017ceby nie by\u0142a \u201emartwa\u201d, niez\u0142\u0105 schiz\u0119 z tym mia\u0142am. Do tej pory pami\u0119tam s\u0142owa mojej Trenerki, kt\u00f3ra t\u0142umaczy\u0142a mi, \u017ce ten kontakt to powinien by\u0107 jak taka \u201eguma od gaci\u201d \u2013 powinien by\u0107 takim elastycznym po\u0142\u0105czeniem z pyskiem konia. Ko\u0144 ma go szuka\u0107, na tych kablach elektrycznych powinna by\u0107 ci\u0105g\u0142a rozmowa, normalnie \u201ehalo, halo, jeste\u015bmy na \u0142\u0105czach, jeste\u015bmy w kontakcie\u201d. Teoria zawsze wygl\u0105da na banaln\u0105, a potem cz\u0142owiek wsiada i zn\u00f3w wie, \u017ce nic nie wie. [W tym wpisie skupi\u0119 si\u0119 na kontakcie pomi\u0119dzy r\u0119k\u0105 je\u017ad\u017aca, kt\u00f3ra dzia\u0142a przez wodze i w\u0119dzid\u0142o na pysk konia. Na takim wycinku pomocy je\u017adzieckich: punkt r\u0119ka \u2013 odcinek wodze \u2013 punkt w\u0119dzid\u0142o. Oczywi\u015bcie kontakt z koniem to g\u0142\u00f3wnie dosiad (ci\u0119\u017car je\u017ad\u017aca) i \u0142ydki, nigdy samo dzia\u0142anie r\u0119k\u0105, ale wszystkiego na raz nie dam rady opisa\u0107. Jako dresa\u017cystka z zami\u0142owania, b\u0119d\u0119 pisa\u0107 o kontakcie w\u0142a\u015bnie w kontek\u015bcie uje\u017cd\u017cenia, bo jak wiecie lub nie mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 on w zale\u017cno\u015bci od dyscypliny, a nie chc\u0119 pisa\u0107 o czym\u015b na czym si\u0119 najzwyczajniej w \u015bwiecie nie znam]. 1. Co nam m\u00f3wi teoria i m\u0105dre ksi\u0105\u017cki? Przepisy dyscypliny uje\u017cd\u017cenia m\u00f3wi\u0105, \u017ce \u201eko\u0144 akceptuje w\u0119dzid\u0142o poprzez lekki, stabilny i mi\u0119kki kontakt\u201d oraz, \u017ce \u201ekontakt powinien by\u0107 niezale\u017cny od dosiadu\u201d. Okej, fajnie, ale ile \u201ewa\u017cy\u201d ten lekki kontakt: 10 gram\u00f3w, 100 gram\u00f3w, 1 kilogram, 10 kilogram\u00f3w? Oczywi\u015bcie znacie ju\u017c moj\u0105 odpowied\u017a \u2013 TO ZALE\u017bY. Ale mo\u017ce da rad\u0119 to jako\u015b zbada\u0107, u\u015bredni\u0107, standaryzowa\u0107? Co powinno si\u0119 czu\u0107 maj\u0105c ten idealny kontakt? A co czuje i uwa\u017ca na ten temat ko\u0144? Czyli kiedy jest etycznie a kiedy przechodzimy na ciemn\u0105 stron\u0119 mocy o nazwie maltretowanie koni za pomoc\u0105 r\u0119ki? \u0179le to brzmi, wiem, nawet bardzo \u017ale. Niestety jako ssaki naczelne cz\u0142owiekowate podobno rozumne uwielbiamy wykorzystywa\u0107 nasze chwytne super-precyzyjne r\u0119ce, paluszki nas \u015bwierzbi\u0105, \u017ceby pom\u00f3c sobie r\u0105czk\u0105, a akurat w je\u017adzie konnej to bardzo przeszkadza. Rob\u00f3tki r\u0119czne zostawmy na czas k\u0142\u0119bka w\u0142\u00f3czki, bo w przypadku dzia\u0142ania r\u0119k\u0105 na koniu mniej znaczy wi\u0119cej. Zaszala\u0142am i wzi\u0119\u0142am do r\u0119ki dwie podstawowe ksi\u0105\u017cki polecane przez PZJ czyli \u017c\u00f3\u0142t\u0105 \u201eAkademi\u0119 je\u017adzieck\u0105\u201d i niebiesk\u0105 t\u0119 pierwsz\u0105 z trzech pod tytu\u0142em \u201eZasady jazdy konnej\u201d, szukam czego\u015b na temat kontaktu i\u2026 szok i niedowierzanie! Jest i to ca\u0142kiem sporo m\u0105drych s\u0142\u00f3w\u2026 \u017ce kontakt to sta\u0142a, lecz mi\u0119kka, elastyczna, lekko spr\u0119\u017cynuj\u0105ca \u0142\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy r\u0119k\u0105 a pyskiem i \u017ce \u201enieprawid\u0142owy kontakt stawia pod znakiem zapytania ca\u0142\u0105 dotychczasow\u0105 prac\u0119 szkoleniow\u0105\u201d. Tak, tak, tak! Wszystko tam napisali, i powiem wam, \u017ce nie oni jedyni, bo w ka\u017cdej ksi\u0105\u017cce o je\u017adzie konnej znajdziecie, \u017ce nos przed pionem, potylica najwy\u017cszym punktem, ale niestety \u017cadna ksi\u0105\u017cka nie da wam odczucia kontaktu. Inny kontakt b\u0119dzie kiedy je\u017adzisz na m\u0142odym koniu, pl\u0105sasz sobie do do\u0142u, inny jak dziki mustang niesie Ci\u0119 w terenie, inny jak wsiadasz na konia, kt\u00f3ry nie z jednego \u017c\u0142obu owies jad\u0142 i czasem nie by\u0142 to smaczny \u017cyciowo owies, a zupe\u0142nie inny jak siedzisz na koniu Grande-Prixe-totalle. I nawet na tym samym genialnym koniu profesorze inny kontakt b\u0119dzie podczas zebranego galopu i wej\u015bcia do piruetu, a inny w czasie piaffu. Bo kontakt w przeciwie\u0144stwie do pr\u0105du, nawet jak jest sta\u0142y to jest zmienny! O matko, ale mi wyszed\u0142 ten \u017cart o pr\u0105dzie. 2. Ale po co ten kontakt? Podczas jazdy konnej jednym z kana\u0142\u00f3w komunikacji pomi\u0119dzy je\u017ad\u017acem i koniem jest kontakt r\u0119ki z pyskiem. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w zabawa polega na wywieraniu nacisku i jego odpuszczaniu w celu wspomagania kontroli nad kierunkiem czy pr\u0119dko\u015bci\u0105 konia. Czy mo\u017cna je\u017adzi\u0107 na koniu w og\u00f3le bez kontaktu? A tak na przyk\u0142ad siedzie\u0107 w st\u00f3j i nic nie robi\u0107, nic nie chcie\u0107, jest wtedy kontakt czy go nie ma? Kontakt to \u201ebli\u017csze zetkni\u0119cie si\u0119 z kim\u015b lub czym\u015b\u201d czyli jak ju\u017c si\u0119 wgramoli\u0142em na tego konia to moje cia\u0142o ma z tym koniem jaki\u015b kontakt, ano ma. Mo\u017cemy tu naprawd\u0119 sobie filozofowa\u0107, bo ka\u017cdy ubierze swoimi s\u0142owami to troch\u0119 inaczej, a ja mam misj\u0119 by \u0142\u0105czy\u0107, a nie dzieli\u0107, wi\u0119c dzi\u015b pisz\u0119 o naukowej pr\u00f3bie (bardziej lub mniej udolnej) zbadania kontaktu r\u0119ki je\u017ad\u017aca z pyskiem konia. Wyobra\u017acie sobie, \u017ce jest sporo os\u00f3b kt\u00f3re wk\u0142adaj\u0105 co\u015b do pyska konia i r\u00f3wnie\u017c sporo, kt\u00f3re nic tam nie wk\u0142adaj\u0105, s\u0105 te\u017c tacy kt\u00f3rzy maj\u0105 tylko sznurek wok\u00f3\u0142 szyi, a znam nawet takich kt\u00f3rzy w og\u00f3le nie potrzebuj\u0105 niczego, bo na konia nie wsiadaj\u0105 \ud83d\ude09 Kojarzycie cudown\u0105 Alizee Froment, kt\u00f3ra je\u017adzi na poziomie GP, potrafi zrobi\u0107 wszystkie elementy na munsztuku, na og\u0142owiu bezw\u0119dzid\u0142owym czy na samym cordeo [1]. Ma niezwyk\u0142\u0105 wi\u0119\u017a ze swoimi ko\u0144mi, wspania\u0142y niezale\u017cny dosiad i wyczucie. Jak sama m\u00f3wi, zabawa, mi\u0142o\u015b\u0107, wi\u0119\u017a, jest klasyczne uje\u017cd\u017cenie, jest szo\u0142, jest praca z ziemi i na wolno\u015bci. Siedz\u0105c na koniu mo\u017cemy z nim rozmawia\u0107 niczym wr\u00f3\u017cka Alizee u\u017cywaj\u0105c dosiadu, n\u00f3g, r\u0105k, g\u0142osu\u2026 G\u0142owa jest takim centrum sterowania, gdzie pod sklepieniem znajduje si\u0119 super szybki komputer z procesorem Pentium, ale te\u017c w\u0142a\u015bnie na g\u0142owie zlokalizowane s\u0105 zmys\u0142y: wzrok, s\u0142uch, zapach, smak\u2026 zobaczcie ile r\u00f3\u017cnych bod\u017ac\u00f3w tam trafia, ile r\u00f3\u017cnego okablowania w postaci nerw\u00f3w obwodowych w por\u00f3wnaniu do grzbietu czy do bok\u00f3w konia. Dzia\u0142aj\u0105c r\u0119kami na g\u0142ow\u0119 (i szyj\u0119) konia my nie tylko wysy\u0142amy informacj\u0119 do niego \u2013 wy\u017cej, ni\u017cej, wolniej, w prawo, ale r\u00f3wnie\u017c po kablu dostajemy informacj\u0119 zwrotn\u0105: \u201ea\u0142\u0107, za mocno\u2026 teraz lepiej\u2026 po lewej w pysku co\u015b mnie k\u0142uje\u2026 o! co tam siedzi w krzakach?… ko\u0144czmy na dzi\u015b, wi\u0119cej nie dam rady\u201d. Jak ju\u017c wszystko dzia\u0142a perfekto, to mo\u017cemy zrzuci\u0107 ca\u0142y balast z ko\u0144skiego \u0142ba i sprawdzi\u0107 czy nasza ko\u0144ska maszyna nadal dzia\u0142a bez wspomagania na g\u0142owie, ciekawe czy Porche-horche zatrzyma si\u0119 od samego dosiadu, pi\u0119kny sprawdzian. Je\u017celi m\u00f3wimy o je\u017adzie na rzuconej, bardzo d\u0142ugiej wodzy bez kontaktu to problem jest z czasem naszej reakcji, kt\u00f3ra b\u0119dzie d\u0142u\u017csza i jak ko\u0144 ju\u017c podj\u0105\u0142 decyzj\u0119, \u017ce on chce w prawo a my jednak chcieli\u015bmy w lewo, nasz zadek i \u0142ydeczki do niego nie przemawiaj\u0105 to zanim si\u0119 ogarniemy z r\u0119kami, zanim zaczniemy skraca\u0107 to jeste\u015bmy ju\u017c daaaaaleko w lesie. Nie zrozumcie mnie \u017ale, bo to nie wodze zatrzymuj\u0105 konia. R\u0119ce to pomoc, to kana\u0142 komunikacji, to u\u0142atwienie dla konia i dla nas w przekazaniu sygna\u0142\u00f3w. Dr Hilary Clayton w artykule dla portalu Eurodressage u\u017cy\u0142a fantastycznego por\u00f3wnania – lu\u017ane wodze s\u0105 jak prowadzenie samochodu, kt\u00f3ry ma zbyt du\u017co luzu w kierownicy [2]. Kiedy chcesz skr\u0119ci\u0107, musisz kr\u0119ci\u0107 kierownic\u0105 a\u017c dotrze do miejsca w kt\u00f3rym zaczyna obraca\u0107 ko\u0142a, a nast\u0119pnie auto zacznie skr\u0119t z lekkim szarpni\u0119ciem. W przypadku wodzy, gdy je\u017adziec ma dobre wyczucie, to ko\u0144 mo\u017ce natychmiast zareagowa\u0107 nawet na najmniejsz\u0105 zmian\u0119 napi\u0119cia. Je\u015bli wodze s\u0105 lu\u017ane, je\u017adziec musi najpierw nabra\u0107 kontakt, zanim wodze b\u0119d\u0105 mog\u0142y by\u0107 u\u017cyte do komunikacji. Utrzymanie sta\u0142ego elastycznego kontaktu u\u0142atwia wi\u0119c u\u017cywanie bardzo subtelnych pomocy , dzi\u0119ki czemu je\u017adziec nie zak\u0142\u00f3ca r\u00f3wnowagi konia. Z takiej rzuconej wodzy dzia\u0142amy paradoksalnie silniej na pysk ni\u017c na leciutkim i stabilnym kontakcie. Pani Janet Foy w ksi\u0105\u017cce \u201eKonie uje\u017cd\u017ceniowe. Jak skutecznie szkoli\u0107 konie trudne, pobudliwe i z wadami budowy\u201d pisze tak \u201euwa\u017cam, \u017ce w ka\u017cdym r\u0119ku powiniene\u015b mie\u0107 oko\u0142o 1-2 kilogram\u00f3w. Niekt\u00f3re konie s\u0105 l\u017cejsze, inne ci\u0119\u017csze na wodzach ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 specyficzn\u0105 budow\u0119 lub charakterystyczne cechy rasy. Ci\u0119\u017car w r\u0119ku musi by\u0107 zmienny, tak jakby w\u0119dzid\u0142o przymocowane by\u0142o na kawa\u0142ku gumy\u201d. To te\u017c ju\u017c grali! Kojarzycie Carla Hestera, trenera Szarlotki i jego fantastyczne-elastyczne wodze [3]? Wracaj\u0105c do tego ci\u0119\u017caru\u2026 za odwa\u017cn\u0105 porad\u0105 Pani Foy, a\u017c przesz\u0142am si\u0119 do kuchni i wzi\u0119\u0142am do r\u0119ki po kilogramie m\u0105ki. Chodz\u0119, chodz\u0119, kurcz\u0119, przyci\u0119\u017cko, jako cz\u0142owiek w sk\u0142adzie 100% t\u0142uszczu + 0% mi\u0119\u015bni, mog\u0119 m\u0119czy\u0107 si\u0119 szybciej ni\u017c wy\u017cy\u0142owani je\u017ad\u017acy, no i we\u017amy pod uwag\u0119, \u017ce trzymam ten ci\u0119\u017car w r\u0119ku, a w przypadku koni mamy plus-minus metrowe wodze i dopiero na ko\u0144cu \u201ewisi\u201d ko\u0144. I tak po kilogramie czy dwa w jednej r\u0119ce przez godzin\u0119? Mo\u017ce jednak nie da si\u0119 tak prosto obliczy\u0107 ile powinien wa\u017cy\u0107 ten ca\u0142y kontakt? Tylko czy kontakt mo\u017ce w og\u00f3le \u201ewa\u017cy\u0107\u201d? 3. Jak poczu\u0107 kontakt i co na niego wp\u0142ywa? Najtrudniejsze w przypadku kontaktu i dzia\u0142ania r\u0119k\u0105 to nauczy\u0107 si\u0119 przytrzyma\u0107, ale nie ci\u0105gn\u0105\u0107 – a potem odda\u0107! Co\u015b \u015bwita \u2013 warunkowanie instrumentalne \u2013 wzmocnienie negatywne (ujemne)? \u201ePchaj r\u0119kami w prz\u00f3d\u201d jak m\u00f3wi Pani od Valegro. Bardzo d\u0142ugo si\u0119 zastawia\u0142am czy jest jakie\u015b dobre por\u00f3wnanie dla prawid\u0142owego kontaktu, ale przecie\u017c nikt nie powiedzia\u0142, \u017ce moje subiektywne, anegdotyczne odczucia s\u0105 prawid\u0142owe! Zamknijcie oczy. Wyobra\u017acie sobie pani\u0105 kelnerk\u0119 je\u017cd\u017c\u0105c\u0105 na wrotkach w knajpie z tac\u0105 pe\u0142n\u0105 gazowanych napoj\u00f3w, takie hameryka\u0144skie \u201eretro waiter on roller skates\u201d. Babeczka jest w ruchu, ma przed sob\u0105 tac\u0119 z napojami, kt\u00f3re mog\u0105 ups si\u0119 rozla\u0107, wi\u0119c aby zachowa\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 dynamiczn\u0105 przy ruchu w prz\u00f3d, zakr\u0119tach czy zatrzymaniach, musi pod\u0105\u017ca\u0107 cia\u0142em i r\u0119k\u0105. Nie mo\u017ce by\u0107 spi\u0119ta i zaci\u015bni\u0119ta, ona to robi przez 8 godzin! Ma by\u0107 u\u015bmiech, luz i czerwona szminka. Babeczka nie mo\u017ce si\u0119 blokowa\u0107, ci\u0105gn\u0105\u0107 r\u0119k\u0105 w ty\u0142, bo ca\u0142a si\u0119 obleje, a potem jeszcze wyl\u0105duje na musculus gluteus maximus, i \u017ce tak powiem zbity zad. Ilu je\u017ad\u017ac\u00f3w przejdzie test kawusi? Fili\u017canki z napojem bog\u00f3w do prawej i lewej r\u0105czki, \u0142yda i dzida. Lepiej by wsad by\u0142 ch\u0142odny, a ko\u0144 opanowany bo mo\u017cna si\u0119 zdziwi\u0107. Podsumowuj\u0105c \u2013 by mie\u0107 dobry kontakt, trzeba mie\u0107 dobry dosiad. Niezale\u017cny. Obserwuj\u0105c przez lata r\u00f3\u017cne osoby w ich poczynaniach je\u017adzieckich mam wra\u017cenie, \u017ce je\u017ad\u017acy przechodz\u0105 przez r\u00f3\u017cne etapy, czasem je omijaj\u0105, czasem zostaj\u0105 na zawsze na tym jednym. Delikwent pierwszy raz siedz\u0105cy na koniu zazwyczaj my\u015bli, \u017ce to rower, motor albo w\u00f3z, wi\u0119c kombinacje r\u0119kami s\u0105 do\u015b\u0107 abstrakcyjne, kojarzycie ten obrazek? Potem cz\u0119sto przychodzi d\u0142ugi etap zwany martwic\u0105 r\u0119czn\u0105 i ma ona dwa rodzaje \u2013 nie tykam wodzy bo boj\u0119 si\u0119, \u017ce zrobi\u0119 konikowi krzywd\u0119 lub trzymam r\u00f3wno, nic nie robi\u0119 a tak naprawd\u0119 to \u0142api\u0119 r\u00f3wnowag\u0119 dlatego trzymam si\u0119 wodzy. Potem zazwyczaj przychodzi najgorszy etap, bo przecie\u017c \u201echc\u0119 je\u017adzi\u0107 sporty, a nie jakie\u015b rekre i niech ten ko\u0144 w ko\u0144cu zacznie si\u0119 ganaszowa\u0107, a nie chodzi jak lama\u201d. Faceci szybciej zaczynaj\u0105 korzysta\u0107 ze swojej si\u0142y w \u0142apach, a ma\u0142e drobne dziewczynki jak zaczn\u0105 etap \u201enie wiem, nie czuj\u0119, ale majzluzj\u0119\u201d to rzucaj\u0105 si\u0119 po biednym koniu jak po maszynie w si\u0142owni i po kilku miesi\u0105cach rze\u017aby mamy typow\u0105 koby\u0142\u0119 \u015bl\u0105sk\u0105 (w barach szerok\u0105, w zadzie w\u0105sk\u0105). Niestety, ale nieumiej\u0119tne i nie\u015bwiadome kombinacje r\u0119k\u0105 robi\u0105 du\u017co wi\u0119cej szk\u00f3d, ni\u017c r\u00f3wne trzymanie wodzy \u201eala rekre\u201d. Ko\u0144 kuleje od r\u0119ki, ko\u0144 ucieka od kontaktu, ko\u0144 si\u0119 chowa, ko\u0144 si\u0119 krzywi w potylicy, ko\u0144 bryka, ponosi, z\u0142y, niedobry ko\u0144, trzeba kupi\u0107 nowego. Mo\u017ce s\u0105 jeszcze jakie\u015b etapy, nie wiem, nie znam si\u0119, ja tu tylko sprz\u0105tam. Wiem tyle, \u017ce ka\u017cdy je\u017adziec pope\u0142nia b\u0142\u0119dy, bo si\u0119 uczy. Tak jak musisz nauczy\u0107 si\u0119 czyta\u0107, pisa\u0107, sta\u0107 na g\u0142owie, tak samo musisz si\u0119 nauczy\u0107 dobrze je\u017adzi\u0107 \u2013 dlaczego musisz? Nie musisz, ja nie mam takiej mocy, \u017ceby Ci\u0119 zmusi\u0107, ale pami\u0119taj, \u017ce decyduj\u0105c si\u0119 na zabaw\u0119 w koniki, to Ty jeste\u015b za nie odpowiedzialny, jako ten m\u0105drzejszy, rozumniejszy, to nie jest rower kt\u00f3ry mo\u017cna zostawi\u0107 na p\u00f3\u0142 roku z przebit\u0105 opon\u0105, ko\u0144 czuje, wi\u0119c dbaj\u0105c o sw\u00f3j rozw\u00f3j poprawiasz jego dobrostan, dobrobyt, welfare, well-being\u2026 whatever. Co wp\u0142ywa na kontakt? Lista zmiennych. 4. Jak zmierzy\u0107 kontakt? Dobrze, ju\u017c dobrze, tyle pisaniny a jeszcze \u017cadnych naukowych smaczk\u00f3w. Mimo wielu bada\u0144 przeprowadzonych nad si\u0142\u0105 kontaktu, nadal wiemy ma\u0142o… Naukowcy od kilkunastu lat co\u015b mierz\u0105, wa\u017c\u0105, licz\u0105, rysuj\u0105, ku chwale, ale jak na razie wygl\u0105da to jako-tako-po-japo\u0144sku. Pani Lucy Dumbell i jej wsp\u00f3\u0142pracownicy z Wielkiej Brytfanki wypu\u015bcili pi\u0119kn\u0105 przegl\u0105d\u00f3wk\u0119, w kt\u00f3rej krytycznym okiem ocenili kilkana\u015bcie publikacji dotycz\u0105cych pomiaru si\u0142y dzia\u0142ania wodzy. Naukowych \u015bwir\u00f3w zach\u0119cam do lektury [4]. Zacznijmy od tego, \u017ce we wszystkich badaniach si\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca na pysk konia zosta\u0142a zmierzona w Niutonach (N), czyli w podstawowej jednostce si\u0142y wed\u0142ug uk\u0142adu SI. Gotowi na lekcj\u0119 fizyki? No to jedziemy! Samo zjawisko kontaktu jest bardziej z\u0142o\u017cone ni\u017c prosty pomiar si\u0142 na wodzach,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":232,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-246","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/246","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=246"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/246\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":247,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/246\/revisions\/247"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/232"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}