{"id":244,"date":"2023-03-11T21:32:48","date_gmt":"2023-03-11T20:32:48","guid":{"rendered":"http:\/\/drequeen.pl\/?p=244"},"modified":"2023-03-11T21:32:48","modified_gmt":"2023-03-11T20:32:48","slug":"nachrapnik-studium-przypadku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/drequeen.pl\/?p=244","title":{"rendered":"Nachrapnik – studium przypadku"},"content":{"rendered":"\n

Je\u015bli zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119 na jazd\u0119 na og\u0142owiu w\u0119dzid\u0142owym to najprawdopodobniej zaliczasz si\u0119 do jednej z dw\u00f3ch grup je\u017ad\u017ac\u00f3w – u\u017cywasz nachrapnika i b\u0119dziesz tego broni\u0142 lub nie korzystasz z tego elementu sprz\u0119tu i zdania na ten temat nie zmienisz. Teraz pytanie: czy te dwie grupy ludzi to na pewno zbiory roz\u0142\u0105czne, czyli brak im element\u00f3w wsp\u00f3lnych? Kto ma racj\u0119? Je\u015bli le\u017cy mi na serduszku dobro mojego konia bardziej ni\u017c wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka to mam zak\u0142ada\u0107 ten nachrapnik czy lepiej sobie podarowa\u0107?
Czy mo\u017cna je\u017adzi\u0107 z nachrapnikiem i nie robi\u0107 krzywdy? Mo\u017cna.
Czy mo\u017cna je\u017adzi\u0107 bez nachrapnika i nie robi\u0107 krzywdy? Mo\u017cna.<\/strong>
B\u0105d\u017a tu m\u0105dry. Przyjrzyjmy si\u0119 obiektywnie temu kontrowersyjnemu (dobrze, \u017ce nie perwersyjnemu) kawa\u0142kowi sk\u00f3ry i zobaczmy co m\u00f3wi na ten temat nauka.<\/p>\n\n\n\n

1. Ma\u0142y rys historyczny<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Niestety historia je\u017adziectwa to najcz\u0119\u015bciej historia z b\u00f3lem w tle. Ja rozumiem, dawno, dawno temu w trawie, ludzie mo\u017ce nie zdawali sobie sprawy z tego, \u017ce zwierz\u0119ta odczuwaj\u0105 b\u00f3l, skupiali si\u0119 raczej na tym, \u017ceby do\u017cy\u0107 30-stki, nap\u0142odzi\u0107 dzieci, uprawia\u0107 rol\u0119, wr\u00f3ci\u0107 z tarcz\u0105, takie tam drobnostki. By\u0142o, min\u0119\u0142o, nie wr\u00f3ci. Jednak s\u0105 kwestie w naszym cyfrowym-XXI-YOLO-wieku kt\u00f3re przez kilka tysi\u0119cy lat nie uleg\u0142y zmianie. Nie wiemy czy nie chcemy wiedzie\u0107? Zanim ludzie wepchn\u0119li pierwsze kawa\u0142ki drewna lub \u017celaza w pysk konia, wykorzystywali co\u015b na kszta\u0142t nachrapnika a raczej opaski zaciskowej, kt\u00f3ra by\u0142a tak nisko opuszczona, \u017ce le\u017ca\u0142a na nozdrzach, co przy poci\u0105gni\u0119ciu uniemo\u017cliwi\u0142o biednemu koniowi oddychanie\u2026 i w ten spos\u00f3b zatrzymywali konie. U staro\u017cytnych mamy imponuj\u0105ce rze\u017aby koni w nachrapnikach, nawet sam Aleksander Macedo\u0144ski wraz z celebryt\u0105 Bucefa\u0142em wyst\u0105pi\u0142 w bogato zdobionym nachrapniku w pogoni za Dariuszem III na przepi\u0119knej mozaice (IV w p.n.e)[1]. Mamy te\u017c Polski akcent archeologiczny, w kulturze sudowskiej (po\u0142owa II wieku n.e.) na dzisiejszym terenie Suwalszczyzny w kurhanach znaleziono ozdobne nachrapniki [2]. \u015aredniowiecze, sporo bitek, prawie tyle co u mnie pod monopolowym, husaria, dzida a\u017c pi\u00f3ra lec\u0105, ko\u0144 jak si\u0119 wywrotnie i zaryje buzi\u0105 w piach to dzi\u0119ki nachrapnikowi nie z\u0142amie \u017cuchwy. W ko\u0144cu jakie\u015b plusy. No i nadchodzi renesans, wyniesienie je\u017adziectwa do rangi sztuki, umiej\u0119tno\u015bci por\u00f3wnywanej ze studiowaniem innych sztuk pi\u0119knych i nauk \u015bcis\u0142ych, niezb\u0119dny element kszta\u0142cenia szlachty. S\u0105 r\u00f3\u017cne ciekawe munsztuki, \u0142a\u0144cuchy od rower\u00f3w, nachrapnik czasem jest, a czasem nie, ale za to bywa i sereta. S\u0142ynny W\u0142oski szlachcic Grisone u\u017cywa zmodyfikowanego nachrapnika \u201ecapezona<\/em>\u201d do kt\u00f3rego przyczepione s\u0105 wodze i elegancko mo\u017cna \u015bcisn\u0105\u0107 paszcz\u0119 konia. W tym czasie we Francji dzia\u0142aj\u0105 Salomon de la Broue i rewolucyjny Antoine de Pluvinel, kt\u00f3rzy by oszcz\u0119dzi\u0107 delikatny pysk konia pracuj\u0105 z ziemi u\u017cywaj\u0105c kawecanu \u2013 w pewnym sensie mo\u017ce by\u0107 to prototyp nachrapnik\u00f3w u\u017cywanych obecnie. I w XVIII wieku znowu wracamy do prostoty, u o\u015bwieconego francuskiego mistrza Francoise Robichon de la Guerniere na rycinie og\u0142owia w \u201eEcole de calvalerie<\/em>\u201d, widzimy prosty, p\u0142aski, cienki kawa\u0142ek sk\u00f3ry. Wielki mistrz wiele miejsca po\u015bwi\u0119ca w\u0119dzid\u0142om i ich dopasowaniu do pyska, ale nie wspomina nic o nachrapniku, NIC, ani o jego budowie, ani o celu stosowania. Skoro nie po\u015bwi\u0119ci\u0142 mu nawet s\u0142owa to mo\u017cemy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce pe\u0142ni\u0142 tylko funkcj\u0119 ozdobn\u0105, natomiast warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce wed\u0142ug de la Guerniere najwa\u017cniejsza podczas jazdy jest r\u0119ka je\u017ad\u017aca, w 10! Od XIX wieku nadchodzi d\u0142uga era niskiego hanowera, czyli nachrapnika hanowerskiego, kt\u00f3ry opr\u00f3cz Niemiec jest r\u00f3wnie\u017c stosowany w Hiszpa\u0144skiej Szko\u0142y Jazdy w Wiedniu czy Andaluzyjskiej Kr\u00f3lewskiej Szkole Jazdy w Jerez de la Frontera przy pracy w r\u0119ku oraz zaje\u017cd\u017caniu i je\u017adzie na m\u0142odych ogierach. I oto nadchodzi XX wiek, w kt\u00f3rym wystrzeli\u0142y niczym kwiaty na wiosn\u0119 r\u00f3\u017cne modyfikacje \u2013 nachrapnik kombinowany (z paskiem krzy\u017cowym, sko\u015bnikiem), meksyka\u0144ski (\u00f3semka, Grackle), szwedzki (zaciskowy), kab\u0142\u0105kowy, kineton… Do wyboru, do koloru, tylko czy znacie ju\u017c odpowied\u017a po co?<\/p>\n\n\n\n

2. Cel stosowania nachrapnika<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Jakie korzy\u015bci daje stosowanie nachrapnika? Czy nachrapnik jest w og\u00f3le potrzebny?
Z historii ju\u017c wiemy, \u017ce stosowano go w celu ozdobnym, ochronnym dla \u017cuchwy jak ko\u0144 chce si\u0119 pobawi\u0107 w strusia, no i oczywi\u015bcie do kontroli\u2026 Wilhelm M\u00fcseler autor \u201cNauki jazdy konnej\u201d (pierwszy raz opublikowanej w 1930 roku), pisze, \u201enachrapnik sprzyja dobremu u\u0142o\u017ceniu w\u0119dzid\u0142a w pysku<\/strong> i nie pozwala koniowi na otwieranie go i uciekanie od dzia\u0142ania wodzy<\/em>\u201d[3]. Jak taki Mieciu z rodzink\u0105 jedzie gdzie\u015b poza Radom na ma\u0142y wywczas i spotka tam konia w og\u0142owiu i do tego w nachrapniku, to pierwsze co przychodzi mu do g\u0142owy to, \u017ce ten ko\u0144 jest dziki, niebezpieczny i trzeba zamkn\u0105\u0107 mu paszcz\u0119, zasznurowa\u0107 ten pysk, da\u0107 kaganiec co by b\u0105belkowi r\u0119ki nie odgryz\u0142, a w wersji jego bio-eko-friendli wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conki Marioli brzmi to raczej \u201eojejujeju jaki biedny ten koni\u015b, zamkn\u0119li mi buziuni\u0119 i nie mo\u017ce powiedzie\u0107 jak cierpi i jak mu \u017ale<\/em>\u201d. W prostym laickim rozumowaniu jest sporo prawdy, bo po co stosuje si\u0119 ten nachrapnik? I moja nie\u015bmiertelna odpowied\u017a \u2013 TO ZALE\u017bY.<\/p>\n\n\n\n

We\u017amy konia m\u0142odego i j\u0119drnego, prac\u0105 nieskalanego, ale z rozumem i okiem bystrym. Zak\u0142adaj\u0105c nachrapnik (odpowiednio dopasowany \u2013 b\u0119dzie p\u00f3\u017aniej) mo\u017cemy mu pom\u00f3c w nauce akceptacji w\u0119dzid\u0142a<\/strong>. Dzia\u0142aj\u0105c w\u0119dzid\u0142em, jego \u015bci\u0119gierz naciska na j\u0119zyk, bezz\u0119bn\u0105 kraw\u0119d\u017a \u017cuchwy i k\u0105ciki warg. Przy zadzia\u0142aniu r\u0119k\u0105 (nawet naj-naj-najdelikatniejszym) odruchem obronnym mo\u017ce by\u0107 otwarcie pyska (mi\u0119sie\u0144 \u017cwacz, witamy), oczywi\u015bcie, natura, jazda konna naturalna nie jest, wi\u0119c koniu trzeba nauczy\u0107 si\u0119 pewnych nienaturalnych schemat\u00f3w, znosi\u0107 siod\u0142o z popr\u0119giem, no i ten ruchliwy balast na grzbiecie, i pysia te\u017c nie otwiera\u0107. Nie mo\u017cna zbyt d\u0142ugo biega\u0107 z ro\u017adziawion\u0105 paszcz\u0105, wi\u0119c jest te\u017c odruch przeciwstawny – jej zaci\u015bni\u0119cie, ale to te\u017c nie jest to czego szukamy. W okresie nauki nachrapnik u\u0142atwi przyj\u0119cie w\u0119dzid\u0142a, przejmie cz\u0119\u015b\u0107 nacisku z \u017cuchwy i przeniesie dzia\u0142anie na ko\u015b\u0107 nosow\u0105<\/strong>, co u\u0142atwi zrozumienie sygna\u0142\u00f3w do opuszczenia g\u0142owy, ale te\u017c utrudni spraw\u0119 sprytnym gagatkom z du\u017c\u0105 doz\u0105 inwencji w\u0142asnej, znanej te\u017c jako repertuar m\u0142odziaka: wywalania j\u0119zyka nad w\u0119dzid\u0142o, wystawiania bokiem, krzywienia \u017cuchwy, gryzienia w\u0119dzid\u0142a, bo nawet przy perfekcyjnej r\u0119ce zdarzy si\u0119 taki egzemplarz z ponadprzeci\u0119tnym IQ i klops.<\/p>\n\n\n\n

Chcemy docelowo konia, kt\u00f3ry akceptuje w pysku w\u0119dzid\u0142o i nasz kontakt (ile wa\u017cy kontakt? jeszcze o tym b\u0119dzie, ale nie dzi\u015b) z rozlu\u017anion\u0105 twarz\u0105, potylic\u0105, szyj\u0105, grzbietem i podstawionym zadem, kt\u00f3ry elegancko p\u0142ynie ponad czworobokiem, parkurem, \u0142\u0105k\u0105 i wystarczy pomy\u015ble\u0107 \u201ehola, hola kolego, tw\u00f3j galopik zebrany ciut si\u0119 rozwlek\u0142, wi\u0119c zbierz si\u0119 no od zada, zr\u00f3b piruet, a potem kilka zmian co tempo, tak dla fanu, na koniec przej\u015bcia piaff-pasa\u017c i do domu<\/em>\u201d i po latach pracy w pocie i \u0142zach przychodzi ten dzie\u0144, \u017ce wszystko dzia\u0142a i ca\u0142y Instaszek i Fejs nam zazdroszcz\u0105, tylko wtedy to my nie potrzebujemy tego nachrapnika, nie potrzebujemy nawet w\u0119dzid\u0142a, ba, og\u0142owia czy sznurka na klacie nie potrzebujemy. Tylko do tego etapu trzeba doj\u015b\u0107 i po drodze \u0142atwiej jest koniowi wykorzysta\u0107 nachrapnik jako wsparcie, bo przy delikatnym zadzia\u0142aniu w\u0119dzid\u0142a przy rozlu\u017anionych \u017cwaczach, \u017cuchwa mo\u017ce si\u0119 oprze\u0107 na spodniej cz\u0119\u015bci nachrapnika, z lu\u017ano po\u0142o\u017conym j\u0119zykiem<\/strong> i elegancko mo\u017ce sobie \u017cu\u0107, po\u0142yka\u0107 \u015blink\u0119 i smako\u0142yka (jak dadz\u0105).<\/p>\n\n\n\n

W trakcie treningu wiele \u0107wicze\u0144 jest ci\u0119\u017ckich i wymagaj\u0105cych dla konia, wi\u0119c pokusa by otworzy\u0107 paszcz\u0119, zamiast przyj\u0105\u0107 zadanie na klat\u0119, jest wielka. Po wyeliminowaniu chor\u00f3b, b\u00f3lu, sprawdzeniu z\u0119b\u00f3w, niedopasowania sprz\u0119tu, zbyt silnie dzia\u0142aj\u0105cej r\u0119ki, pozostaje jeszcze jedna opcja, ko\u0144 mo\u017ce by\u0107 nauczony otwierania paszczy. Pami\u0119tajcie – s\u0105 r\u00f3\u017cne konie, maj\u0105 r\u00f3\u017cne charaktery, r\u00f3\u017cne podej\u015bcie do pracy, z r\u00f3\u017cnymi do\u015bwiadczeniami i r\u00f3\u017cnie je\u017cd\u017cone, uczenie nowych rzeczy m\u0142odego konia a zmiana starych, zmursza\u0142ych nawyk\u00f3w to troch\u0119 inne \u015bcie\u017cki w g\u0142owie. S\u0105 konie, zw\u0142aszcza szk\u00f3\u0142kowe, kt\u00f3re ju\u017c dobrze wiedz\u0105 o co w tym wszystkim chodzi – profesorowie placu. S\u0105 tacy huligani, \u017ce gdy nie maj\u0105 za\u0142o\u017conego nachrapnika to bez problemu otworz\u0105 paszcz\u0119, przerzuc\u0105 j\u0119zyk nad w\u0119dzid\u0142o, hyc na przedtrzonowce i dzida, tyle go widzieli, a b\u0105belek zosta\u0142 na p\u0142ocie. Rozwi\u0105zaniem nie mo\u017ce by\u0107 zaci\u0105ganie nachrapnika jak szur\u00f3wek w balerinach, tylko cofni\u0119cie si\u0119 do postaw, czyli work, work, work, do roboty!<\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce w \u015bwie\u017cutkim i pachn\u0105cym jak pszenna bu\u0142eczka badaniu ca\u0142kowity brak nachrapnika zwi\u0119ksza\u0142 2,39 razy ryzyko uszkodzenia k\u0105cikach pyska<\/strong> w por\u00f3wnaniu z najlu\u017aniej zapi\u0119tym nachrapnikiem. Sumarycznie u wszystkich koni nosz\u0105cych nachrapniki (oboj\u0119tnie jak ciasno za\u0142o\u017cone) uszkodzenia wyst\u0119powa\u0142y u 8,75 % osobnik\u00f3w (cia\u015bniejsze ni\u017c 2 cm \u2013 10,79%, pomi\u0119dzy 2 a 3 cm \u2013 7,51% i lu\u017aniejszy ni\u017c 3 cm tylko 3,55%), natomiast w przypadku koni bez nachrapnik\u00f3w uszkodzenia zanotowano a\u017c u 13,74 % koni. Autorzy postawili hipotez\u0119, \u017ce bez nachrapnika ko\u0144 mo\u017ce bez problemu wyrazi\u0107 sw\u00f3j sprzeciw dla silniejszego zadzia\u0142ania r\u0119k\u0105 otwieraj\u0105c szeroko paszcz\u0119, co u\u0142atwia uszkodzenie b\u0142ony \u015bluzowej w k\u0105cikach pyska (nacisk mi\u0119dzy pier\u015bcieniami w\u0119dzid\u0142a, policzkami a z\u0119bami), a w przypadku obecno\u015bci nachrapnika cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142y przenosi si\u0119 na nos konia. W odpowiedzi na poczucie utraty kontroli je\u017adziec prawdopodobnie mocniej dzia\u0142a wodzami, wywieraj\u0105c jeszcze wi\u0119kszy nacisk na k\u0105ciki ust, co mo\u017ce powodowa\u0107 obserwowane zmiany [4].<\/p>\n\n\n\n

No halo! Mnie to nie dotyczy, ja kocham mojego konia i nigdy nie ci\u0105gn\u0119 za wodze.\u00a0 Czy jeste\u015b tak pewny siebie, \u017ce w ka\u017cdej mo\u017cliwej sytuacji (na przyk\u0142ad niespodziewane l\u0105dowanie kosmit\u00f3w) Twoja r\u0119ka pod\u0105\u017cy i nie zadzia\u0142a o p\u00f3\u0142 sekundy za p\u00f3\u017ano, i czy na pewno nigdy nie ratowa\u0142e\u015b si\u0119 przy utracie r\u00f3wnowagi przytrzymuj\u0105c za wodze, powoduj\u0105c dyskomfort u konia? Super! Gratulacje! Niewielu jest takich je\u017ad\u017ac\u00f3w! Jak pokazuj\u0105 wyniki ankiety przeprowadzonej w Wielkiej Brytanii 84% je\u017ad\u017ac\u00f3w rekreacyjnych (n = 791) zadeklarowa\u0142o problemy z kontaktem, zw\u0142aszcza z reakcj\u0105 koni na nacisk w\u0119dzid\u0142a, w tym problemy z przej\u015bciem do st\u00f3j oraz przej\u015bciem z galopu do st\u0119pa, biedni je\u017ad\u017acy uskar\u017cali si\u0119 na k\u0142adzenie si\u0119 na w\u0119dzidle, niekontrolowane poruszenie podczas wsiadania [5]. Wyniki pokazuj\u0105, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w je\u017ad\u017acy id\u0105 na skr\u00f3ty i zamiast rozwi\u0105za\u0107 problem przez prawid\u0142owe szkolenie reakcji koni wybieraj\u0105 cia\u015bniejsze zapi\u0119cie nachrapnika, ciach dziurka czy dwie to znacznie szybszy efekt ni\u017c godziny, tygodnie, lata po\u015bwi\u0119cona na trening siebie oraz konia. Kr\u00f3lestwo za delikatn\u0105 i czu\u0142\u0105 r\u0119k\u0119!<\/p>\n\n\n\n

3. Etyka i sport<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Temat zbyt ciasno zapinanych nachrapnik\u00f3w (zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d sportowc\u00f3w) powraca jak bumerang, ale na szcz\u0119\u015bcie w ostatnim czasie zaczynamy obserwowa\u0107 pozytywne reakcje ze strony narodowych zwi\u0105zk\u00f3w je\u017adzieckich. International Society of Equitation Science (ISES) od kilku lat interesuje si\u0119 naukowym podej\u015bciem do tematu zbyt ciasno zaci\u015bni\u0119tych nachrapnik\u00f3w i przeprowadzono ju\u017c wiele bada\u0144 w tym kierunku. Na stronie stowarzyszenia mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele list\u00f3w poparcia od organizacji dbaj\u0105cych o dobrostan zwierz\u0105t [6] a tak\u017ce specjalny miernik wystandaryzowany na 1 i 2 palce (w cenie 10 funciak\u00f3w). Od pocz\u0105tku roku 2018 Dania wprowadzi\u0142a zasad\u0119, aby przestrze\u0144 pomi\u0119dzy nachrapnikiem a ko\u015bci\u0105 nosow\u0105 wynosi\u0142a wi\u0119cej ni\u017c 1,5 cm. Szwajcaria wprowadza takie zmiany od pocz\u0105tku 2020 roku (dwa centymetry przestrzeni), r\u00f3wnie\u017c Nowa Zelandia dyskutuje o mo\u017cliwo\u015bci wprowadzenia takich obostrze\u0144. Warto wspomnie\u0107, \u017ce w ubieg\u0142ym roku g\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142a si\u0119 sprawa brytyjskiej zawodniczki Charlotte Dicker, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a \u017c\u00f3\u0142t\u0105 kartk\u0119 za zbyt ciasno zapi\u0119ty nachrapnik na Mistrzostwach Europy Junior\u00f3w i M\u0142odych Je\u017ad\u017ac\u00f3w we Francji. Jest lepiej, czuj\u0119 podmuch zmian!<\/p>\n\n\n\n

Pozytywne zmiany mog\u0105 by\u0107 efektem wynik\u00f3w bada\u0144, kt\u00f3re naprawd\u0119 mro\u017c\u0105 krew w \u017cy\u0142ach, czasem to chyba trzeba potrz\u0105sn\u0105\u0107, \u017ceby inni zauwa\u017cyli, \u017ce \u017ale si\u0119 dzieje i to nie tylko w pa\u0144stwie du\u0144skim. Doherty i wsp. w badaniu z 2017 roku odkryli co\u015b naprawd\u0119 smutnego. Wykorzystuj\u0105c urz\u0105dzenie pomiarowe rekomendowane przez ISES sprawdzili jak ciasno maj\u0105 zapi\u0119te nachrapniki konie sportowe (n = 750) z Irlandii, Anglii i Belgii startuj\u0105ce g\u0142\u00f3wnie w WKKW i uje\u017cd\u017ceniu. Tylko 7% koni mia\u0142o prawid\u0142owo zapi\u0119te nachrapniki na rekomendowane 2 palce!!! A co z pozosta\u0142ymi? 19% – 1,5 palca, 23% – 1 palec, 7% – 0,5 palca i a\u017c 44% koni (to prawie po\u0142owa jakby kto\u015b si\u0119 pyta\u0142) mia\u0142o tak ciasno zapi\u0119ty nachrapnik, \u017ce nie da\u0142o rady wcisn\u0105\u0107 pod sp\u00f3d ani jednego palca [7].<\/p>\n\n\n\n

Do tego do\u0142\u00f3\u017cmy badanie przeprowadzonye przez Mette Uldahl i Hilary Clayton (2018), kt\u00f3re wskaza\u0142o na wyra\u017any zwi\u0105zek mi\u0119dzy zaci\u015bni\u0119ciem nachrapnika a wyst\u0119powaniem uszkodze\u0144 w jamie ustnej. Ponad trzy tysi\u0105ce koni (3143) bior\u0105cych udzia\u0142 w zawodach w Danii (uje\u017cd\u017cenie, skoki, WKKW, rajdy d\u0142ugodystansowe) zosta\u0142o skontrolowanych po zako\u0144czeniu przejazd\u00f3w – badano k\u0105ciki pyska (spoid\u0142o warg) po prawej i lewej stronie w poszukiwaniu uszkodze\u0144 oraz sprawdzano stopie\u0144 zaci\u015bni\u0119cia nachrapnika. Prawie po\u0142owa koni (48,6%) mia\u0142a tak zaci\u015bni\u0119ty nachrapnik, \u017ce przestrze\u0144 pomi\u0119dzy nim a ko\u015bci\u0105 nosow\u0105 by\u0142o mniejsza ni\u017c 2 cm i w tej grupie uszkodzenia zanotowano a\u017c u 10,79% koni. Autorzy oszacowali, \u017ce rozlu\u017anienie nachrapnika z przestrzeni <2 cm do >3 cm spowoduje zmniejszenie o 68% uszkodze\u0144 w obr\u0119bie pyska. To naprawd\u0119 dobre badanie zosta\u0142o zlecone przez Du\u0144sk\u0105 Federacj\u0119 Je\u017adzieck\u0105, trzeba przyzna\u0107, \u017ce zastosowano niez\u0142y proces selekcji na podstawie ilo\u015bci koni zarejestrowanych w danych dyscyplinach, do tego przeszkoleni stewardzi i losowy dob\u00f3r koni do oceny, zwi\u0105zek wyci\u0105gn\u0105\u0142 wnioski i zaczyna dzia\u0142a\u0107, well done Denmark! [4].<\/p>\n\n\n\n

Dodajmy jeszcze szwedzkie badanie, kt\u00f3re wykaza\u0142o znacznie cz\u0119stsze wyst\u0119powanie uszkodze\u0144 jamy ustnej u koni, kt\u00f3re by\u0142y regularnie je\u017cd\u017cone w szk\u00f3\u0142kach przez r\u00f3\u017cnych je\u017ad\u017ac\u00f3w w por\u00f3wnaniu z ko\u0144mi, kt\u00f3re akurat mia\u0142y wolne. Oczywi\u015bcie sza\u0142u nie ma, co to za odkrycie, rekreacja szarpie za wodze to i \u015bwie\u017ce i stare uszkodzenia si\u0119 znajd\u0105, jednak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tak\u017ce ci\u0119\u017carne klacze, kt\u00f3re ostatni rok sp\u0119dzi\u0142y na pastwisku i regularnie mia\u0142y kontrolowane z\u0119by przez weterynarza r\u00f3wnie\u017c mia\u0142y uszkodzenia. No tak\u2026 a zdarzy\u0142o Wam si\u0119 kiedy\u015b przygry\u017a\u0107 policzek albo warg\u0119? [8].<\/p>\n\n\n\n

4. Dlaczego je\u017ad\u017acy zapinaj\u0105 nachrapniki za ciasno?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Naciski s\u0142u\u017c\u0105 do kontrolowania i kierowania koniem, ust\u0105p od \u0142ydki, ust\u0105p w potylicy, ust\u0105p miejsca staruszce w autobusie, ci\u0105gle przesuwamy te konie z miejsca na miejsce. Dzia\u0142aj\u0105c na g\u0142ow\u0119 konia za pomoc\u0105 nacisku mo\u017cemy kontrolowa\u0107 jego ruch naprz\u00f3d, pr\u0119dko\u015b\u0107, kierunek, zwolni\u0107 czy te\u017c zatrzyma\u0107. Kiedy ma\u0142y nacisk nie przynosi efektu (s\u0142aby timing?), najcz\u0119\u015bciej zaczyna by\u0107 zwi\u0119kszany i zwi\u0119kszany, a to znaczy, \u017ce trening jest \u017ale prowadzony lub motywacja konia do odpowiedzi na pomoce je\u017ad\u017aca konkuruje z innymi motywatorami (oooo, traweczka, schyl\u0119 si\u0119 i skubn\u0119 mimo, \u017ce mnie trzymasz za pyszczyd\u0142o<\/em>). Zapi\u0119cie ciasno nachrapnika mo\u017ce maskowa\u0107 deficyty w treningu<\/strong>. W wielu badaniach zmierzono si\u0142\u0119 dzia\u0142ania wodzy podczas jazdy (om\u00f3wi\u0119 je dok\u0142adnie przy wpisie na temat kontaktu) i w zale\u017cno\u015bci od chodu, autora czy metody mamy wyniki od kilku N w st\u0119pie a\u017c do ponad stu N w galopie<\/strong>, oczywi\u015bcie nie mo\u017cemy wprost prze\u0142o\u017cy\u0107 pomiaru si\u0142y na nacisk wywierany przez w\u0119dzid\u0142o (brakuje nam powierzchni), ale wiemy z fizyki, \u017ce 9,81 N si\u0142y to 1 kg, co nie trudno przeliczy\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n

Randle i McGreevy (2013) badali wp\u0142yw zaci\u015bni\u0119cia nachrapnika na si\u0142\u0119 dzia\u0142ania wodzy. Sze\u015b\u0107 wa\u0142ach\u00f3w wyst\u0105pi\u0142o w swoich og\u0142owiach oraz w maskach (w celu za\u015blepienia) i nast\u0119pnie by\u0142y testowane przez profesjonalnego je\u017ad\u017aca podczas st\u0119pa, k\u0142usa, zatrzymywania, a tak\u017ce podczas przej\u015b\u0107 mi\u0119dzy chodami. Pomiary wykonano trzykrotnie na trzech poziomach zaci\u015bni\u0119cia nachrapnika: (1) normalnym, nachrapnik zapi\u0119to na dziurk\u0119 do kt\u00f3rej konie by\u0142y przyzwyczajone, (2) z nachrapnikiem rozlu\u017anionym o jedn\u0105 dziur\u0119 i (3) z nachrapnikiem zapi\u0119tym o jedn\u0105 dziurk\u0119 mocniej ni\u017c normalnie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mocniej zapi\u0119ty nachrapnik skutkowa\u0142 mniejsz\u0105 si\u0142\u0105 dzia\u0142ania wodzy, czyli ko\u0144 by\u0142 bardziej wra\u017cliwy na w\u0119dzid\u0142o, l\u017cejszy w r\u0119ku\u2026 [9]. Do podobnych wniosk\u00f3w doszli Pospisil i wsp. (2014) sprawdzaj\u0105c wp\u0142yw zaci\u015bni\u0119cia nachrapnika na si\u0142y rozci\u0105gaj\u0105ce wypinaczy. Oceninao 10 koni w st\u0119pie i k\u0142usie na bie\u017cni z zapi\u0119tymi wypinaczami w celu ustawienia g\u0142owy mniej wi\u0119cej w pozycji pionowej. Pierwszy pomiar wykonano przy prawid\u0142owo zapi\u0119tym nachrapniku (N1, czyli dwa palce pomi\u0119dzy ko\u015bci\u0105 nosow\u0105 a nachrapnikiem), a drugi przy zaci\u015bni\u0119tym nachrapniku (N2, brak informacji jak bardzo zaci\u015bni\u0119tym). Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przy prawid\u0142owo zapi\u0119tym nachrapniku maksymalne si\u0142y dzia\u0142aj\u0105ce na pysk konia by\u0142y wy\u017csze ni\u017c w przypadku nachrapnika zapi\u0119tego cia\u015bniej [10]. Czyli konie s\u0105 bardziej wra\u017cliwe na nacisk w\u0119dzid\u0142a przy mocniej zaci\u015bni\u0119tym nachrapniku\u2026<\/strong> i wszystko jasne. To mo\u017ce t\u0142umaczy\u0107 popularno\u015b\u0107 ciasnego zapinania nachrapnika. Co\u015b za co\u015b, czyli albo mocniej \u015bciskam nachrapnik, albo mocniej ci\u0105gn\u0119 za wodze? No halo, halo! Nie mo\u017cna wybiera\u0107 mi\u0119dzy z\u0142ym a gorszym! Mo\u017ce i ko\u0144 b\u0119dzie szybciej odpowiada\u0142 na dzia\u0142anie w\u0119dzid\u0142a przy zaci\u015bni\u0119tym nachrapniku, ale chyba nie dlatego, \u017ce nagle w magiczny spos\u00f3b wraz z ciasnym zasznurowaniem pyska wla\u0142 mu si\u0119 do \u0142ba olej? No to lepiej polu\u017ani\u0107 nachrapnik i ci\u0105gn\u0105\u0107 za ryj? Te\u017c nie, trzeba najzwyczajniej w \u015bwiecie dopasowa\u0107 prawid\u0142owo nachrapnik (odkrycie roku) i wzi\u0105\u0107 si\u0119 za podstawy (jeszcze wi\u0119ksze odkrycie, chyba dekady), najpierw z ziemi, potem z siod\u0142a, na pewno potrwa to d\u0142u\u017cej i wiele potu sp\u0142ynie po plecach (a nawet ni\u017cej) ni\u017c zmiana tej dziurki w nachrapniku czy zmiana w\u0119dzid\u0142a na mocniejsze, ale satysfakcja gwarantowana.<\/p>\n\n\n\n

A wiecie, \u017ce w przepisach dyscypliny uje\u017cd\u017cenia mo\u017cemy znale\u017a\u0107 takie zdanie: \u201cnachrapnik nie mo\u017ce by\u0107 nigdy tak mocno zapi\u0119ty a\u017ceby powodowa\u0142 b\u00f3l<\/em>\u201d [11]? Co powoduje za ciasne zapi\u0119cie nachrapnika? Ko\u0144 nie ma mo\u017cliwo\u015bci pokazania swoich normalnych zachowa\u0144, czyli nie mo\u017ce otworzy\u0107 pyska \u017ceby poruszy\u0107 j\u0119zykiem, zwil\u017cy\u0107 go \u015blin\u0105, prze\u0142kn\u0105\u0107 nadmiar \u015bliny czy zwyczajnie prze\u017cu\u0107. Po drugie nie mo\u017ce pokaza\u0107 zachowa\u0144 konfliktowych, a przecie\u017c w uje\u017cd\u017ceniu s\u0119dziowie chc\u0105 zobaczy\u0107 pos\u0142usze\u0144stwo, przepuszczalno\u015b\u0107, akceptacj\u0119 kie\u0142zna, lekki, mi\u0119kki kontakt i gi\u0119tk\u0105 potylic\u0119, co ocenia si\u0119 przez braku oporu, ucieczki przed r\u0119k\u0105 je\u017ad\u017aca, wystawiania j\u0119zyka, przek\u0142adanie j\u0119zyka nad w\u0119dzid\u0142em, podci\u0105ganiem, wystawianiem czy zgrzytaniem z\u0119bami. Jednak je\u015bli ko\u0144 ma zaci\u015bni\u0119t\u0105 \u017cuchw\u0119 przez ciasny nachrapnik to nie jest w stanie pokaza\u0107 co my\u015bli o tym na g\u00f3rze i jego r\u0105czce za pomoc\u0105 paszczy (oczywi\u015bcie napi\u0119cia b\u0119d\u0105 widoczne w jego ciele, w ruchu, machanie ogonem itd.), a zatem osoby patrz\u0105ce z boku mog\u0105 b\u0142\u0119dnie odczyta\u0107, \u017ce ko\u0144 wykazuje pos\u0142usze\u0144stwo, gdy w rzeczywisto\u015bci tak nie jest. Pos\u0142usze\u0144stwo jest oceniane podczas konkurs\u00f3w uje\u017cd\u017cenia zar\u00f3wno w ka\u017cdym ruchu jak i na samym ko\u0144cu jako jeden z element\u00f3w oceny og\u00f3lnej i definiowane jako \u201euwaga i zaufanie, harmonia, lekko\u015b\u0107 i \u0142atwo\u015b\u0107 wykonania, wyprostowanie, przyj\u0119cie kie\u0142zna i lekko\u015b\u0107 przodu<\/em>\u201d. Jak ju\u017c wcze\u015bniej m\u00f3wili\u015bmy silniejsze podpi\u0119cie nachrapnika kusi, bo to przecie\u017c prosty, szybki i tani spos\u00f3b, \u017ceby zwi\u0119kszy\u0107 wra\u017cliwo\u015b\u0107 konia na w\u0119dzid\u0142o, no i oczywi\u015bcie z daleka niedostatki treningowe b\u0119d\u0105 mniej widoczne bo wiadomo, \u017ce otwarcie pyska do\u015b\u0107 trudno przeoczy\u0107 nawet dla laika. A na koniec co\u015b co mia\u017cd\u017cy\u2026 skoro za ka\u017cdy ruch z otwartym pyskiem s\u0119dzia mo\u017ce da\u0107 o 2 punkty mniej to wyobra\u017acie sobie, \u017ce je\u015bli je\u017adziec Henryk Twardor\u0119ki i jego ko\u0144 Pimpek pojad\u0105 program klasy L4 z zaci\u0105gni\u0119tym nachrapnikiem i zostanie on wyceniony na \u015brednio-polskie 65%, to gdy ta sama para przejedzie ten sam program z lu\u017ano zapi\u0119tym nachrapnikiem (a wiemy, \u017ce Henio tward\u0105 r\u0119k\u0119 ma, wi\u0119c Pimpek zaprezentuje elegancie rozdziawienie) to wynik ko\u0144cowy b\u0119dzie wynosi\u0142 jakie\u015b 50%???<\/p>\n\n\n\n

[Powy\u017cszy akapit jest troch\u0119 podkolorowany dla lepszego efektu oraz w celu zwr\u00f3cenia uwagi na problem zbyt ciasno zapinanych nachrapnik\u00f3w. Oczywi\u015bcie s\u0119dzia w budce nie siedzi tam po to by w spokoju ogl\u0105da\u0107 Netflixa, tylko co\u015b tam widzi, a samo zaci\u015bni\u0119cie nachrapnika nie zrobi z konia oderwanego od p\u0142uga gwiazdy GrandePrixeTotalle. Dystans.]<\/p>\n\n\n\n

5. Konsekwencje zbyt ciasno zapi\u0119tego nachrapnika<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Mi\u0119kkie tkanki (sk\u00f3ra, mi\u0119\u015bnie, nerwy) s\u0105 bardziej podatne na nacisk ni\u017c ko\u015bci. W miejscu gdzie przechodzi nachrapnik (mam na my\u015bli upper noseband) mamy anatomicznie od strony dogrzbietowej \u2013 ko\u015b\u0107 nosow\u0105, od strony dobrzusznej \u2013 praw\u0105 i lew\u0105 ga\u0142\u0105\u017a \u017cuchwy, natomiast powierzchnia z boku to g\u0142\u00f3wnie tkanki mi\u0119kkie: sk\u00f3ra i mi\u0119\u015bnie (m. d\u017awigacz nosowo-wargowy, m. d\u017awigacz wargi g\u00f3rnej, m. obni\u017caj\u0105cy warg\u0119 doln\u0105, mi\u0119sie\u0144 policzkowy, k\u0142owy, jarzmowy). Pod nachrapnikiem id\u0105 dwa najwa\u017cniejsze nerwy odpowiadaj\u0105ce za unerwienie czuciowe i ruchowe okolicy g\u0142owy \u2013 nerw twarzowy (VII) i nerw podoczodo\u0142owy<\/strong>. Mo\u017cliwe konsekwencje zbyt mocnego zapinania nachrapnika obejmuj\u0105 ograniczenie otwierania pyska, \u017cucia i innych normalnych dla konia zachowa\u0144, stres, b\u00f3l, niedokrwienie tkanek, uszkodzenie nerw\u00f3w, stan zapalny, remodeling ko\u015bci, skaleczenie policzk\u00f3w w wyniku nacisku ostrym kraw\u0119dziom z\u0119b\u00f3w przedtrzonowych na b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 policzka, pewne ograniczenie w oddychaniu\u2026<\/p>\n\n\n\n

W badaniu profesora McGreevy\u2019ego i wsp. (2012) wykazano ni\u017csz\u0105 temperatur\u0119 sk\u00f3ry w okolicy ciasno zapi\u0119tego nachrapnika w og\u0142owiu munsztukowym (co mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o upo\u015bledzonej perfuzji tkankowej, czytaj niedokrwieniu<\/strong>) oraz wy\u017csz\u0105 temperatur\u0119 oka (reakcja stresowa<\/strong>) mierzon\u0105 za pomoc\u0105 kamery termograficznej. Podwy\u017cszona temperatura oka koreluje z podwy\u017cszonym st\u0119\u017ceniem kortyzolu we krwi w odpowiedzi na b\u00f3l, stres lub strach. Ograniczeniem tego badania jest ma\u0142a grupa (n=5) i fakt, \u017ce niekt\u00f3re z koni mia\u0142y za\u0142o\u017cony munsztuk po raz pierwszy w \u017cyciu, wi\u0119c to r\u00f3wnie\u017c mog\u0142o je zestresowa\u0107 [12]. Podobne badanie przeprowadzi\u0142a Fenner i wsp. (2016) w kt\u00f3rym bada\u0142a nachrapnik zaciskowy w og\u0142owiu musztukowym z podzia\u0142em na 4 grupy (nachrapnik nie zapi\u0119ty, lu\u017ano zapi\u0119ty czyli na 2 palce, \u015brednio zapi\u0119ty czyli na 1 palec i mocno zapi\u0119ty – brak miejsca na palce). Fenner bada\u0142a reakcj\u0119 12 koni przez dziesi\u0119\u0107 minut i w tym czasie mierzy\u0142a temperatur\u0119 oka, parametry sercowe i obserwowa\u0142a ich zachowanie. Jak mo\u017cna si\u0119 by\u0142o spodziewa\u0107 w przypadku mocno zapi\u0119tego nachrapnika zaobserwowano znacz\u0105co ni\u017csze HVR (zmienno\u015b\u0107 rytmu zatokowego), wy\u017csze t\u0119tno i temperatur\u0119 oka, zmniejszon\u0105 cz\u0119sto\u015b\u0107 prze\u0142ykania \u015bliny, \u017cucia i ziewania (no bo jak!), za to zdj\u0119ciu nachrapnika zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 liczba tych zachowa\u0144, to tak zwany efekt z odbicia [13]. Ograniczeniem badania jest fakt, \u017ce \u017caden z koni wcze\u015bniej nie nosi\u0142 munsztuka ani nachrapnika szwedzkiego. Bardzo ciekawa jest sprawa z prze\u0142ykaniem \u015bliny (og\u00f3lnie \u015blinienie to bardziej z\u0142o\u017cona kwestia, AUN, unerwienie przywsp\u00f3\u0142czulne, funkcja wydzielnicza, not today), bo wszyscy si\u0119 tym ekscytuj\u0105, \u017ce ko\u0144 si\u0119 pieni jak proszek IXI, ale tak naprawd\u0119 du\u017cy nadmiar \u015bliny oznacza ograniczenie ruch\u00f3w j\u0119zyka, kt\u00f3re s\u0105 konieczne przy prze\u0142ykaniu\u2026<\/p>\n\n\n\n

A komu nie mi\u0119kn\u0105 kolanka jak ogl\u0105da cudowne og\u0142owie z lakierowanej sk\u00f3rki z gruba\u015bnym szwedzkim nachrapniczkiem i do tego z mi\u0119kk\u0105 jak ob\u0142oczek wy\u015bci\u00f3\u0142eczk\u0105? Mi to raczej w\u0142osy staj\u0105 d\u0119ba. No ale jak to? Przecie\u017c wszyscy wiemy z fizyki, \u017ce im wi\u0119ksza powierzchnia tym nacisk si\u0119 lepiej rozk\u0142ada, no to chyba jest lepiej, no nie? Tak, to prawda, ale w przypadku nachrapnika zaciskowego z grub\u0105 wy\u015bci\u00f3\u0142k\u0105 po pierwsze jest du\u017cy problem z odpowiednim dopasowaniem, a po drugie wy\u015bci\u00f3\u0142ka wype\u0142nia szczelnie przestrze\u0144 z bok\u00f3w g\u0142owy i dociska policzki do z\u0119b\u00f3w. Policzki s\u0105 super mi\u0119kkie i nie mog\u0105 walczy\u0107 z naciskiem nachrapnika, a jak ko\u0144 b\u0119dzie pr\u00f3bowa\u0142 otworzy\u0107 pysk to sytuacja si\u0119 pogarsza, bo miedzy rz\u0119dami z\u0119b\u00f3w dolnych i g\u00f3rnych pojawia si\u0119 szpara, w kt\u00f3r\u0105 wciska si\u0119 b\u0142ona \u015bluzowa, tak \u017ce ko\u0144 zaczyna j\u0105 przygryza\u0107, powstaj\u0105 rany, owrzodzenia, no a\u0142a! Jednym z rozwi\u0105za\u0144 mo\u017ce by\u0107 zmodyfikowanie wy\u015bci\u00f3\u0142ki tak, \u017ceby by\u0142a tylko na ko\u015bcistych cz\u0119\u015bciach g\u0142owy konia (od g\u00f3ry i od do\u0142u), a bez wy\u015bci\u00f3\u0142ki po bokach tam gdzie s\u0105 z\u0119by. Polecam obejrze\u0107 sobie zdj\u0119cia przekroju poprzecznego g\u0142owy konia na preparacie anatomicznym lub z tomografu komputerowego (np. altas anatomii Hilary Clayton) jak g\u00f3rne przedtrzonowece i trzonowce s\u0105 szersze w por\u00f3wananiu do dolnych, przez co z jak\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017ce doj\u015b\u0107 do uszkodze\u0144 b\u0142ony \u015bluzowej, kt\u00f3ra jest dociskana do z\u0119b\u00f3w przez nachrapnik (jest to jeden z powod\u00f3w dlaczego niekt\u00f3re konie preferuj\u0105 nachrapnik hanowerski).<\/p>\n\n\n\n

W literaturze mo\u017cemy r\u00f3wnie\u017c znale\u017a\u0107 dowody anegdotyczne na temat koni u kt\u00f3rych po d\u0142ugotrwa\u0142ym procesie zapalnym ko\u015bci nosowej (spowodowanym bardzo ciasnym zapi\u0119ciem nachrapnika) dosz\u0142o do degradacji ko\u015bci i procesu wt\u00f3rnego kostnienia [14]. Casey i wsp. (2013) postanowili zbada\u0107 nacisk wywierany przez nachrapnik na ko\u015b\u0107 nosow\u0105 w czasie gdy ko\u0144 jad\u0142 siano, pasz\u0119 oraz podczas cofania za pomoc\u0105 czujnika si\u0142y zamontowanego w prawid\u0142owo dopasowanym nachrapniku zaciskowym. Niewiele wiadomo na temat tego, jak konie postrzegaj\u0105 nacisk. W naszym badaniu ko\u0144 nadal \u017cu\u0142 siano mimo za\u0142o\u017conego nachrapnika, kt\u00f3ry wywiera\u0142 szacunkowe \u015brednie maksymalne ci\u015bnienie 400 mmHg na bocznych kraw\u0119dziach ko\u015bci nosowych przy ka\u017cdym ruchu \u017cuchw\u0105. Wygl\u0105da na to, \u017ce ko\u0144 nie odczuwa\u0142 wystarczaj\u0105co dyskomfortu, by przesta\u0107 je\u015b\u0107. Murray i wsp. (2015) wraz z firm\u0105 Fairfax podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 stworzenia naukowego og\u0142owia. Najwi\u0119ksze naciski nachrapnika zarejestrowali punktowo z lewej i prawej strony ko\u015bci nosowej na poziomie 480 mmHg, natomiast w nowo zaprojektowanym og\u0142owiu uda\u0142o si\u0119 je zmniejszy\u0107 do warto\u015bci 310 mmHg (jako, \u017ce jest to badanie w pewnym sensie na zlecenie, wi\u0119c nie b\u0119d\u0119 si\u0119 nad nim rozwodzi\u0107)[15]. Powy\u017csze odkrycia sugeruj\u0105, \u017ce konie akceptuj\u0105 stosunkowo du\u017cy nacisk na nos bez zmiany swojego zachowania, poniewa\u017c u ludzi wykazano, \u017ce znacznie mniejsze naciski punktowe o warto\u015bci 35 mmHg powoduj\u0105 uszkodzenia tkanek z powodu upo\u015bledzenia perfuzji (przep\u0142ywu krwi przez tkank\u0119), a ci\u015bnienie przekraczaj\u0105ce 40 mmHg dzia\u0142aj\u0105ce przez pewien czas mo\u017ce doprowadzi\u0107 do niedokrwienia, martwicy i uszkodzenia sk\u00f3ry o charakterze owrzodzenia, natomiast przy nacisku wi\u0119kszym ni\u017c 60 mmHg dochodzi jeszcze do zaburzenia odp\u0142ywu limfatycznego. Wi\u0119ksze naciski (jak te przytoczone wy\u017cej u koni  200-400 mmHg) s\u0105 zwi\u0105zane z zmniejszonym przep\u0142ywem krwi t\u0119tniczej, uszkodzeniem nerw\u00f3w i powodowaniem znacznego b\u00f3lu u ludzi. [Komunikat dla szalonych fizyk\u00f3w i ludzi pokroju mojego ma\u0142\u017conka: tak, wiem, \u017ce zamiast mmHg powinnam poda\u0107 warto\u015bci w kPa jako podstawowej jednostce ci\u015bnienia, ale lubi\u0119 zaszale\u0107 poza uk\u0142adem SI, no i jak wiadomo my medycy mamy s\u0142abo\u015b\u0107 do rt\u0119ci<\/em>].<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tajmy, by nachrapnik m\u00f3g\u0142 skutecznie funkcjonowa\u0107 jako narz\u0119dzie treningowe MUSI<\/strong> by\u0107 rozlu\u017aniony. Gdy ko\u0144 otwiera pysk, prawid\u0142owo dopasowany nachrapnik nie ust\u0119puje i wywiera nacisk na g\u0142ow\u0119 konia (zw\u0142aszcza ko\u015b\u0107 nosowa i ga\u0142\u0119zie \u017cuchwy), ale gdy tylko pysk zaczyna si\u0119 zamyka\u0107, nacisk zostaje natychmiast zwolniony, co jest przyk\u0142adem dzia\u0142ania negatywnego wzmocnienienia (opisz\u0119 je przy warunkowaniu instrumentalnym). Niestety bardzo ciasny nachrapnik wywiera nacisk w spos\u00f3b ci\u0105g\u0142y i dzia\u0142a mechanicznie, uniemo\u017cliwiaj\u0105c koniowi otwieranie pyska, przez co ko\u0144 nawet nie ma szansy nauczy\u0107 si\u0119 spokojnego utrzymania w\u0119dzid\u0142a za pomoc\u0105 ma\u0142ych ruch\u00f3w j\u0119zyka i \u017cuchwy.<\/p>\n\n\n\n

6. Jak zapina\u0107 nachrapnik?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

W opublikowanej w Niemczech w 1912 roku \u201eInstrukcji kawaleryjskiej\u201d (HDV 12) postuluje si\u0119 by nachrapnik by\u0142 zapi\u0119ty tak by umo\u017cliwi\u0107 koniowi \u017cucie. W wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach mo\u017cemy znale\u017a\u0107 regu\u0142\u0119 dw\u00f3ch palc\u00f3w<\/strong> (Wielka Brytania, Pony Club, 1956), ale nigdzie nie jest powiedziane jak grube palce (ja mam gruba\u015bne serdelki a kto\u015b inny mo\u017ce mie\u0107 szczuplutkie paluszki pianisty), jak daleko je wsun\u0105\u0107 i co do\u015b\u0107 istotne – w kt\u00f3rym miejscu sprawdza\u0107\u2026 Z anatomii i przekroju g\u0142owy konia mo\u017cemy ju\u017c wysnu\u0107 jakie\u015b wnioski, gdzie b\u0119dzie trudniej wepchn\u0105\u0107 nasze paluchy z boku, pod spodem czy mo\u017ce na ko\u015bci nosowej? McGreevy wykaza\u0142, \u017ce u\u017cywaj\u0105c miernika na ko\u015bci nosowej podczas zaci\u0105gania nachrapnika szwedzkiego uzyskamy najlu\u017aniej zapi\u0119ty nachrapnik (obw\u00f3d 68,3 cm), w por\u00f3wnaniu gdy miernik by\u0142 na \u017cuchwie (62,8 cm) lub ca\u0142kiem bez u\u017cycia miernika (60,3 cm). \u015aredni zewn\u0119trzy obw\u00f3d nosa przy zamkni\u0119tym pysku wynosi\u0142 65,5 cm, a w przypadku \u017cucia zwi\u0119ksza\u0142 si\u0119 o trzy centymetry<\/strong> (68,6 cm) \u2013 czyli by ko\u0144 m\u00f3g\u0142 \u017cu\u0107 musimy wcisn\u0105\u0107 2 paluchy na ko\u015bci nosowej [12]. \u017bucie wymaga oko\u0142o 10 mm przerwy pomi\u0119dzy g\u00f3rnymi i dolnymi przedtrzonowcami i trzonowcami, co w przypadku ma\u0142ych g\u0142\u00f3w przek\u0142ada si\u0119 na 17 mm szpar\u0119 pomi\u0119dzy siekaczami, a w przypadku wi\u0119kszych g\u0142\u00f3w na jeszcze wi\u0119ksz\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 [16]. Podhajsky sugerowa\u0142 by zapina\u0107 nachrapnik tak, by ko\u0144 \u201eby\u0142 w stanie wzi\u0105\u0107 nagrod\u0119<\/em>\u201d, przy czym zwyk\u0142\u0105 nagrod\u0105 w Hiszpa\u0144skiej Szkole Jazdy w Wiedniu by\u0142a kostka cukru, co r\u00f3wnie\u017c wymaga odleg\u0142o\u015bci mi\u0119dzy siekaczami nie mniejszej ni\u017c 15 mm. Je\u015bli odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy dwoma dziurkami nachrapnika wynosi 20 mm, rozlu\u017anienie nachrapnika o jedn\u0105 dziurk\u0119 pozwala koniowi rozchyli\u0107 przednie z\u0119by o zaledwie 20 mm. Te warto\u015bci s\u0105 odpowiednie do chwytania kostek cukru, ale nie wystarczaj\u0105 do \u017cucia, aby naprawd\u0119 odci\u0105\u017cy\u0107 konia od dyskomfortu, nale\u017cy poluzowa\u0107 nachrapnik o dwie dziurki <\/strong>z pozycji, w kt\u00f3rej pysk jest szczelnie zamkni\u0119ty [16].<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c, je\u017celi chcemy prawid\u0142owo zastosowa\u0107 regu\u0142\u0119 dw\u00f3ch palc\u00f3w bez kupowania dodatkowych urz\u0105dze\u0144 pomiarowych to powinni\u015bmy po\u0142o\u017cy\u0107 p\u0142asko d\u0142o\u0144 na ko\u015bci nosowej i bez problemu wsun\u0105\u0107 dwa palce (wskazuj\u0105cy i \u015brodkowy) do po\u0142owy ich d\u0142ugo\u015bci pod nachrapnik, voila!<\/p>\n\n\n\n

7. To lepiej z nachrapnikiem czy bez?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

TO ZALE\u017bY.<\/p>\n\n\n\n

W wywiadzie dla serwisu Eurodressage Catherine Henriquet (uczestniczka IO w Barcelonie, jej m\u0105\u017c to ucze\u0144 Nuno Oliveiry) twierdzi, \u017ce w przypadku m\u0142odych koni, kt\u00f3re nie wykaza\u0142y konkretnych problem\u00f3w w ci\u0105gu pierwszych 18 miesi\u0119cy szkolenia mo\u017cna bez problemu kontynuowa\u0107 trening bez nachrapnika, ale r\u00f3wnie\u017c dodaje, \u017ce wed\u0142ug jej do\u015bwiadczenia zazwyczaj 2 na 10 koni powinno w dalszym ci\u0105gu korzysta\u0107 ze wsparcia nachrapnika (z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

Jak chcesz param-pam-pam galopkiem do lasu, rekreacyjnie podziwia\u0107 ptaki i \u017caby, trenujesz western czy rajdy d\u0142ugodystnsowe gdzie nie jest wymagany sta\u0142y kontakt z pyskiem, masz dojrza\u0142ego i rozs\u0105dnego kopytnego, masz niezale\u017cn\u0105 r\u0119k\u0119 od dosiadu, bardzo du\u017ce wyczucie i do\u015bwiadczenie to spokojnie poradzisz sobie bez nachrapnika. Jednak, gdy masz m\u0142odego konia, sam jeste\u015b pocz\u0105tkuj\u0105cy, albo je\u017adzisz ca\u0142kiem d\u0142ugo ale czujesz \u017ce Twoja r\u0119ka nie jest tak stabilna jak neurochirurga, masz konie rekreacyjne kt\u00f3re ucz\u0105 r\u00f3\u017cnych je\u017ad\u017ac\u00f3w, albo Twoim najwi\u0119kszym \u017cyciowym marzeniem jest uje\u017cd\u017cenie (jak zamkniesz oczy to czujesz si\u0119 niby Szarlota i jej Pan Bor\u00f3wka, na czworoboku pluskasz si\u0119 jak ryba w wodzie) to nachrapnik mo\u017ce si\u0119 jednak przyda\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po przeczytaniu moich wypocin na pewno masz ju\u017c jakie\u015b przemy\u015blenia i podejmiesz s\u0142uszn\u0105 decyzj\u0119. Pami\u0119taj, \u017ce zar\u00f3wno prawid\u0142owo zapi\u0119ty nachrapnik jak i jego brak S\u0104 OKEJ. Wszystko zale\u017cy kto, na jakim koniu i w jakim celu z niego korzysta.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119tajcie, \u017ce jak wszystkie rzeczy na \u015bwiecie, pomi\u0119dzy czarnym a bia\u0142ym kolorem najwi\u0119cej jest odcieni szaro\u015bci. To samo dotyczy nachrapnika, jest sporo miejsca pomi\u0119dzy brakiem nachrapnika a takim zaci\u015bni\u0119ciem go, \u017ce oczy strzelaj\u0105 koniowi z orbit\u2026 Pami\u0119taj, \u017ce je\u017celi to Twoja decyzja, to powinna by\u0107 \u015bwiadoma \ud83d\ude42
The end.<\/p>\n\n\n\n

Dla zainteresowanych czyli pi\u015bmiennictwo:<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

[1] https:\/\/cudaswiata.archeowiesci.pl\/2008\/10\/ucieczka-dariusza-iii-przed-aleksandrem-wielkim\/<\/a><\/p>\n\n\n\n

[2] Piorun P.: Elementy rz\u0119du ko\u0144skiego w kulturze sudowskiej: https:\/\/www.researchgate.net\/profile\/Patrycja_Piorun2\/publication\/312372670_Elementy_rzedu_konskiego_w_kulturze_sudowskiej\/links\/587be6de08aed3826ae8e44d\/Elementy-rzedu-konskiego-w-kulturze-sudowskiej.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

[3] Museller W.: Nauka jazdy konnej, PWRiL, 2012.<\/p>\n\n\n\n

[4] Uldahl M., Clayton H.: Lesions associated with the use of bits, nosebands, spurs and whips in Danish competition horses, Equine Veterinary Journal, 2018, 1-24.<\/p>\n\n\n\n

[5] Hockenhull J, Creighton E. Equipment and training risk factors associated with ridden behaviour problems in UK leisure horses. Applied Animal Behaviour Science, 2012, 36-42.<\/p>\n\n\n\n

[6] https:\/\/equitationscience.com\/equitation\/position-statement-on-restrictive-nosebands<\/a><\/p>\n\n\n\n

[7] Doherty O., Casey V., McGreevy P., Arkins S: Noseband Use in Equestrian Sports – An International Study. PLoS ONE, 2017, 12(1): 1-18.<\/p>\n\n\n\n

[8] Tell, A., Egenvall, A., Lundstr\u00f6m, T., Wattle O.: The prevalence of oral ulceration in Swedish horses when ridden with bit and bridle and when unridden. Vet. J. 2008, 178, 405-410.<\/p>\n\n\n\n

[9] Randle H., McGreevy P.: The effect of noseband tightness on rein tension in the ridden horse. Abstracts in: Journal of Veterinary Behavior, 2013, 8, 18-19.<\/p>\n\n\n\n

 [10] Pospisil K., Potz I., Peham C.: The effect of noseband tightness on tensile forces while using side reins on horses. Equine Veterinary Journal, 2014, 46-47.<\/p>\n\n\n\n

[11] Przepisy dyscypliny uje\u017cd\u017cenia z 2018: http:\/\/www.pzj.pl\/sites\/default\/files\/przepisy\/Przepisy_A-tekst_jednolity-2018%20%281%29.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

[12] McGreevy P., Warren-Smitha A., Guisard Y.: The effect of double bridles and jaw-clamping crank nosebands on temperature of eyes and facial skin of horses. Journal of Veterinary Behavior, 2012, 7, 142-148.<\/p>\n\n\n\n

[13] Fenner K, Yoon S, White P, Starling M, McGreevy P.: The Effect of Noseband Tightening on Horses\u2019 Behavior, Eye Temperature, and Cardiac Responses. PLoS ONE, 2016, 11(5), 1-20. Plus film: https:\/\/www.abc.net.au\/news\/2016-05-11\/new-research-links-common-equestrian-gear-to\/7403916<\/a>
[14] Casey V., McGreevy PD., O\u2019Muiris E., Doherty O.: A preliminary report on estimating the pressures exerted by a crank noseband in the horse. Journal of Veterinary Behavior 8, 2013, 479e484<\/p>\n\n\n\n

[15] Murray R., Guire R., Fisher M., Fairfax V.: A Bridle Designed to Avoid Peak Pressure Locations Under the Headpiece and Noseband Is Associated With More Uniform Pressure and Increased Carpal and Tarsal Flexion, Compared With the Horse\u2019s Usual Bridle, Journal of Equine Veterinary Science, 2015, 35, 947\u2013955.<\/p>\n\n\n\n

[16] Kienapfel K. Preuschoft H.: Much too tight! On the effects of nosebands. Pferdeheilkunde, 2010, 26, 178-185.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Je\u015bli zdecydowa\u0142e\u015b si\u0119 na jazd\u0119 na og\u0142owiu w\u0119dzid\u0142owym to najprawdopodobniej zaliczasz si\u0119 do jednej z dw\u00f3ch grup je\u017ad\u017ac\u00f3w – u\u017cywasz nachrapnika i b\u0119dziesz tego broni\u0142 lub nie korzystasz z tego elementu sprz\u0119tu i zdania na ten temat nie zmienisz. Teraz pytanie: czy te dwie grupy ludzi to na pewno zbiory roz\u0142\u0105czne, czyli brak im element\u00f3w wsp\u00f3lnych? Kto ma racj\u0119? Je\u015bli le\u017cy mi na serduszku dobro mojego konia bardziej ni\u017c wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka to mam zak\u0142ada\u0107 ten nachrapnik czy lepiej sobie podarowa\u0107?Czy mo\u017cna je\u017adzi\u0107 z nachrapnikiem i nie robi\u0107 krzywdy? Mo\u017cna.Czy mo\u017cna je\u017adzi\u0107 bez nachrapnika i nie robi\u0107 krzywdy? Mo\u017cna.B\u0105d\u017a tu m\u0105dry. Przyjrzyjmy si\u0119 obiektywnie temu kontrowersyjnemu (dobrze, \u017ce nie perwersyjnemu) kawa\u0142kowi sk\u00f3ry i zobaczmy co m\u00f3wi na ten temat nauka. 1. Ma\u0142y rys historyczny Niestety historia je\u017adziectwa to najcz\u0119\u015bciej historia z b\u00f3lem w tle. Ja rozumiem, dawno, dawno temu w trawie, ludzie mo\u017ce nie zdawali sobie sprawy z tego, \u017ce zwierz\u0119ta odczuwaj\u0105 b\u00f3l, skupiali si\u0119 raczej na tym, \u017ceby do\u017cy\u0107 30-stki, nap\u0142odzi\u0107 dzieci, uprawia\u0107 rol\u0119, wr\u00f3ci\u0107 z tarcz\u0105, takie tam drobnostki. By\u0142o, min\u0119\u0142o, nie wr\u00f3ci. Jednak s\u0105 kwestie w naszym cyfrowym-XXI-YOLO-wieku kt\u00f3re przez kilka tysi\u0119cy lat nie uleg\u0142y zmianie. Nie wiemy czy nie chcemy wiedzie\u0107? Zanim ludzie wepchn\u0119li pierwsze kawa\u0142ki drewna lub \u017celaza w pysk konia, wykorzystywali co\u015b na kszta\u0142t nachrapnika a raczej opaski zaciskowej, kt\u00f3ra by\u0142a tak nisko opuszczona, \u017ce le\u017ca\u0142a na nozdrzach, co przy poci\u0105gni\u0119ciu uniemo\u017cliwi\u0142o biednemu koniowi oddychanie\u2026 i w ten spos\u00f3b zatrzymywali konie. U staro\u017cytnych mamy imponuj\u0105ce rze\u017aby koni w nachrapnikach, nawet sam Aleksander Macedo\u0144ski wraz z celebryt\u0105 Bucefa\u0142em wyst\u0105pi\u0142 w bogato zdobionym nachrapniku w pogoni za Dariuszem III na przepi\u0119knej mozaice (IV w p.n.e)[1]. Mamy te\u017c Polski akcent archeologiczny, w kulturze sudowskiej (po\u0142owa II wieku n.e.) na dzisiejszym terenie Suwalszczyzny w kurhanach znaleziono ozdobne nachrapniki [2]. \u015aredniowiecze, sporo bitek, prawie tyle co u mnie pod monopolowym, husaria, dzida a\u017c pi\u00f3ra lec\u0105, ko\u0144 jak si\u0119 wywrotnie i zaryje buzi\u0105 w piach to dzi\u0119ki nachrapnikowi nie z\u0142amie \u017cuchwy. W ko\u0144cu jakie\u015b plusy. No i nadchodzi renesans, wyniesienie je\u017adziectwa do rangi sztuki, umiej\u0119tno\u015bci por\u00f3wnywanej ze studiowaniem innych sztuk pi\u0119knych i nauk \u015bcis\u0142ych, niezb\u0119dny element kszta\u0142cenia szlachty. S\u0105 r\u00f3\u017cne ciekawe munsztuki, \u0142a\u0144cuchy od rower\u00f3w, nachrapnik czasem jest, a czasem nie, ale za to bywa i sereta. S\u0142ynny W\u0142oski szlachcic Grisone u\u017cywa zmodyfikowanego nachrapnika \u201ecapezona\u201d do kt\u00f3rego przyczepione s\u0105 wodze i elegancko mo\u017cna \u015bcisn\u0105\u0107 paszcz\u0119 konia. W tym czasie we Francji dzia\u0142aj\u0105 Salomon de la Broue i rewolucyjny Antoine de Pluvinel, kt\u00f3rzy by oszcz\u0119dzi\u0107 delikatny pysk konia pracuj\u0105 z ziemi u\u017cywaj\u0105c kawecanu \u2013 w pewnym sensie mo\u017ce by\u0107 to prototyp nachrapnik\u00f3w u\u017cywanych obecnie. I w XVIII wieku znowu wracamy do prostoty, u o\u015bwieconego francuskiego mistrza Francoise Robichon de la Guerniere na rycinie og\u0142owia w \u201eEcole de calvalerie\u201d, widzimy prosty, p\u0142aski, cienki kawa\u0142ek sk\u00f3ry. Wielki mistrz wiele miejsca po\u015bwi\u0119ca w\u0119dzid\u0142om i ich dopasowaniu do pyska, ale nie wspomina nic o nachrapniku, NIC, ani o jego budowie, ani o celu stosowania. Skoro nie po\u015bwi\u0119ci\u0142 mu nawet s\u0142owa to mo\u017cemy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce pe\u0142ni\u0142 tylko funkcj\u0119 ozdobn\u0105, natomiast warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce wed\u0142ug de la Guerniere najwa\u017cniejsza podczas jazdy jest r\u0119ka je\u017ad\u017aca, w 10! Od XIX wieku nadchodzi d\u0142uga era niskiego hanowera, czyli nachrapnika hanowerskiego, kt\u00f3ry opr\u00f3cz Niemiec jest r\u00f3wnie\u017c stosowany w Hiszpa\u0144skiej Szko\u0142y Jazdy w Wiedniu czy Andaluzyjskiej Kr\u00f3lewskiej Szkole Jazdy w Jerez de la Frontera przy pracy w r\u0119ku oraz zaje\u017cd\u017caniu i je\u017adzie na m\u0142odych ogierach. I oto nadchodzi XX wiek, w kt\u00f3rym wystrzeli\u0142y niczym kwiaty na wiosn\u0119 r\u00f3\u017cne modyfikacje \u2013 nachrapnik kombinowany (z paskiem krzy\u017cowym, sko\u015bnikiem), meksyka\u0144ski (\u00f3semka, Grackle), szwedzki (zaciskowy), kab\u0142\u0105kowy, kineton… Do wyboru, do koloru, tylko czy znacie ju\u017c odpowied\u017a po co? 2. Cel stosowania nachrapnika Jakie korzy\u015bci daje stosowanie nachrapnika? Czy nachrapnik jest w og\u00f3le potrzebny?Z historii ju\u017c wiemy, \u017ce stosowano go w celu ozdobnym, ochronnym dla \u017cuchwy jak ko\u0144 chce si\u0119 pobawi\u0107 w strusia, no i oczywi\u015bcie do kontroli\u2026 Wilhelm M\u00fcseler autor \u201cNauki jazdy konnej\u201d (pierwszy raz opublikowanej w 1930 roku), pisze, \u201enachrapnik sprzyja dobremu u\u0142o\u017ceniu w\u0119dzid\u0142a w pysku i nie pozwala koniowi na otwieranie go i uciekanie od dzia\u0142ania wodzy\u201d[3]. Jak taki Mieciu z rodzink\u0105 jedzie gdzie\u015b poza Radom na ma\u0142y wywczas i spotka tam konia w og\u0142owiu i do tego w nachrapniku, to pierwsze co przychodzi mu do g\u0142owy to, \u017ce ten ko\u0144 jest dziki, niebezpieczny i trzeba zamkn\u0105\u0107 mu paszcz\u0119, zasznurowa\u0107 ten pysk, da\u0107 kaganiec co by b\u0105belkowi r\u0119ki nie odgryz\u0142, a w wersji jego bio-eko-friendli wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conki Marioli brzmi to raczej \u201eojejujeju jaki biedny ten koni\u015b, zamkn\u0119li mi buziuni\u0119 i nie mo\u017ce powiedzie\u0107 jak cierpi i jak mu \u017ale\u201d. W prostym laickim rozumowaniu jest sporo prawdy, bo po co stosuje si\u0119 ten nachrapnik? I moja nie\u015bmiertelna odpowied\u017a \u2013 TO ZALE\u017bY. We\u017amy konia m\u0142odego i j\u0119drnego, prac\u0105 nieskalanego, ale z rozumem i okiem bystrym. Zak\u0142adaj\u0105c nachrapnik (odpowiednio dopasowany \u2013 b\u0119dzie p\u00f3\u017aniej) mo\u017cemy mu pom\u00f3c w nauce akceptacji w\u0119dzid\u0142a. Dzia\u0142aj\u0105c w\u0119dzid\u0142em, jego \u015bci\u0119gierz naciska na j\u0119zyk, bezz\u0119bn\u0105 kraw\u0119d\u017a \u017cuchwy i k\u0105ciki warg. Przy zadzia\u0142aniu r\u0119k\u0105 (nawet naj-naj-najdelikatniejszym) odruchem obronnym mo\u017ce by\u0107 otwarcie pyska (mi\u0119sie\u0144 \u017cwacz, witamy), oczywi\u015bcie, natura, jazda konna naturalna nie jest, wi\u0119c koniu trzeba nauczy\u0107 si\u0119 pewnych nienaturalnych schemat\u00f3w, znosi\u0107 siod\u0142o z popr\u0119giem, no i ten ruchliwy balast na grzbiecie, i pysia te\u017c nie otwiera\u0107. Nie mo\u017cna zbyt d\u0142ugo biega\u0107 z ro\u017adziawion\u0105 paszcz\u0105, wi\u0119c jest te\u017c odruch przeciwstawny – jej zaci\u015bni\u0119cie, ale to te\u017c nie jest to czego szukamy. W okresie nauki nachrapnik u\u0142atwi przyj\u0119cie w\u0119dzid\u0142a, przejmie cz\u0119\u015b\u0107 nacisku z \u017cuchwy i przeniesie dzia\u0142anie na ko\u015b\u0107 nosow\u0105, co u\u0142atwi zrozumienie sygna\u0142\u00f3w do opuszczenia g\u0142owy, ale te\u017c utrudni spraw\u0119 sprytnym gagatkom z du\u017c\u0105 doz\u0105 inwencji w\u0142asnej, znanej te\u017c jako repertuar m\u0142odziaka: wywalania j\u0119zyka nad w\u0119dzid\u0142o, wystawiania bokiem, krzywienia \u017cuchwy, gryzienia w\u0119dzid\u0142a, bo nawet przy perfekcyjnej r\u0119ce zdarzy si\u0119 taki egzemplarz z ponadprzeci\u0119tnym IQ i klops. Chcemy docelowo konia, kt\u00f3ry akceptuje w pysku w\u0119dzid\u0142o i nasz kontakt (ile wa\u017cy kontakt? jeszcze o tym b\u0119dzie, ale nie dzi\u015b) z rozlu\u017anion\u0105 twarz\u0105, potylic\u0105, szyj\u0105, grzbietem i podstawionym zadem, kt\u00f3ry elegancko p\u0142ynie ponad czworobokiem, parkurem, \u0142\u0105k\u0105 i wystarczy pomy\u015ble\u0107 \u201ehola, hola kolego, tw\u00f3j galopik zebrany ciut si\u0119 rozwlek\u0142, wi\u0119c zbierz si\u0119 no od zada, zr\u00f3b piruet, a potem kilka zmian co tempo, tak dla fanu, na koniec przej\u015bcia piaff-pasa\u017c i do domu\u201d i po latach pracy w pocie i \u0142zach przychodzi ten dzie\u0144, \u017ce wszystko dzia\u0142a i ca\u0142y Instaszek i Fejs nam zazdroszcz\u0105, tylko wtedy to my nie potrzebujemy tego nachrapnika, nie potrzebujemy nawet w\u0119dzid\u0142a, ba, og\u0142owia czy sznurka na klacie nie potrzebujemy. Tylko do tego etapu trzeba doj\u015b\u0107 i po drodze \u0142atwiej jest koniowi wykorzysta\u0107 nachrapnik jako wsparcie, bo przy delikatnym zadzia\u0142aniu w\u0119dzid\u0142a przy rozlu\u017anionych \u017cwaczach, \u017cuchwa mo\u017ce si\u0119 oprze\u0107 na spodniej cz\u0119\u015bci nachrapnika, z lu\u017ano po\u0142o\u017conym j\u0119zykiem i elegancko mo\u017ce sobie \u017cu\u0107, po\u0142yka\u0107 \u015blink\u0119 i smako\u0142yka (jak dadz\u0105). W trakcie treningu wiele \u0107wicze\u0144 jest ci\u0119\u017ckich i wymagaj\u0105cych dla konia, wi\u0119c pokusa by otworzy\u0107 paszcz\u0119, zamiast przyj\u0105\u0107 zadanie na klat\u0119, jest wielka. Po wyeliminowaniu chor\u00f3b, b\u00f3lu, sprawdzeniu z\u0119b\u00f3w, niedopasowania sprz\u0119tu, zbyt silnie dzia\u0142aj\u0105cej r\u0119ki, pozostaje jeszcze jedna opcja, ko\u0144 mo\u017ce by\u0107 nauczony otwierania paszczy. Pami\u0119tajcie – s\u0105 r\u00f3\u017cne konie, maj\u0105 r\u00f3\u017cne charaktery, r\u00f3\u017cne podej\u015bcie do pracy, z r\u00f3\u017cnymi do\u015bwiadczeniami i r\u00f3\u017cnie je\u017cd\u017cone, uczenie nowych rzeczy m\u0142odego konia a zmiana starych, zmursza\u0142ych nawyk\u00f3w to troch\u0119 inne \u015bcie\u017cki w g\u0142owie. S\u0105 konie, zw\u0142aszcza szk\u00f3\u0142kowe, kt\u00f3re ju\u017c dobrze wiedz\u0105 o co w tym wszystkim chodzi – profesorowie placu. S\u0105 tacy huligani, \u017ce gdy nie maj\u0105 za\u0142o\u017conego nachrapnika to bez problemu otworz\u0105 paszcz\u0119, przerzuc\u0105 j\u0119zyk nad w\u0119dzid\u0142o, hyc na przedtrzonowce i dzida, tyle go widzieli, a b\u0105belek zosta\u0142 na p\u0142ocie. Rozwi\u0105zaniem nie mo\u017ce by\u0107 zaci\u0105ganie nachrapnika jak szur\u00f3wek w balerinach, tylko cofni\u0119cie si\u0119 do postaw, czyli work, work, work, do roboty! Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce w \u015bwie\u017cutkim i pachn\u0105cym jak pszenna bu\u0142eczka badaniu ca\u0142kowity brak nachrapnika zwi\u0119ksza\u0142 2,39 razy ryzyko uszkodzenia k\u0105cikach pyska w por\u00f3wnaniu z najlu\u017aniej zapi\u0119tym nachrapnikiem. Sumarycznie u wszystkich koni nosz\u0105cych nachrapniki (oboj\u0119tnie jak ciasno za\u0142o\u017cone) uszkodzenia wyst\u0119powa\u0142y u 8,75 % osobnik\u00f3w (cia\u015bniejsze ni\u017c 2 cm \u2013 10,79%, pomi\u0119dzy 2 a 3 cm \u2013 7,51% i lu\u017aniejszy ni\u017c 3 cm tylko 3,55%), natomiast w przypadku koni bez nachrapnik\u00f3w uszkodzenia zanotowano a\u017c u 13,74 % koni. Autorzy postawili hipotez\u0119, \u017ce bez nachrapnika ko\u0144 mo\u017ce bez problemu wyrazi\u0107 sw\u00f3j sprzeciw dla silniejszego zadzia\u0142ania r\u0119k\u0105 otwieraj\u0105c szeroko paszcz\u0119, co u\u0142atwia uszkodzenie b\u0142ony \u015bluzowej w k\u0105cikach pyska (nacisk mi\u0119dzy pier\u015bcieniami w\u0119dzid\u0142a, policzkami a z\u0119bami), a w przypadku obecno\u015bci nachrapnika cz\u0119\u015b\u0107 si\u0142y przenosi si\u0119 na nos konia. W odpowiedzi na poczucie utraty kontroli je\u017adziec prawdopodobnie mocniej dzia\u0142a wodzami, wywieraj\u0105c jeszcze wi\u0119kszy nacisk na k\u0105ciki ust, co mo\u017ce powodowa\u0107 obserwowane zmiany [4]. No halo! Mnie to nie dotyczy, ja kocham mojego konia i nigdy nie ci\u0105gn\u0119 za wodze.\u00a0 Czy jeste\u015b tak pewny siebie, \u017ce w ka\u017cdej mo\u017cliwej sytuacji (na przyk\u0142ad niespodziewane l\u0105dowanie kosmit\u00f3w) Twoja r\u0119ka pod\u0105\u017cy i nie zadzia\u0142a o p\u00f3\u0142 sekundy za p\u00f3\u017ano, i czy na pewno nigdy nie ratowa\u0142e\u015b si\u0119 przy utracie r\u00f3wnowagi przytrzymuj\u0105c za wodze, powoduj\u0105c dyskomfort u konia? Super! Gratulacje! Niewielu jest takich je\u017ad\u017ac\u00f3w! Jak pokazuj\u0105 wyniki ankiety przeprowadzonej w Wielkiej Brytanii 84% je\u017ad\u017ac\u00f3w rekreacyjnych (n = 791) zadeklarowa\u0142o problemy z kontaktem, zw\u0142aszcza z reakcj\u0105 koni na nacisk w\u0119dzid\u0142a, w tym problemy z przej\u015bciem do st\u00f3j oraz przej\u015bciem z galopu do st\u0119pa, biedni je\u017ad\u017acy uskar\u017cali si\u0119 na k\u0142adzenie si\u0119 na w\u0119dzidle, niekontrolowane poruszenie podczas wsiadania [5]. Wyniki pokazuj\u0105, \u017ce w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w je\u017ad\u017acy id\u0105 na skr\u00f3ty i zamiast rozwi\u0105za\u0107 problem przez prawid\u0142owe szkolenie reakcji koni wybieraj\u0105 cia\u015bniejsze zapi\u0119cie nachrapnika, ciach dziurka czy dwie to znacznie szybszy efekt ni\u017c godziny, tygodnie, lata po\u015bwi\u0119cona na trening siebie oraz konia. Kr\u00f3lestwo za delikatn\u0105 i czu\u0142\u0105 r\u0119k\u0119! 3. Etyka i sport Temat zbyt ciasno zapinanych nachrapnik\u00f3w (zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d sportowc\u00f3w) powraca jak bumerang, ale na szcz\u0119\u015bcie w ostatnim czasie zaczynamy obserwowa\u0107 pozytywne reakcje ze strony narodowych zwi\u0105zk\u00f3w je\u017adzieckich. International Society of Equitation Science (ISES) od kilku lat interesuje si\u0119 naukowym podej\u015bciem do tematu zbyt ciasno zaci\u015bni\u0119tych nachrapnik\u00f3w i przeprowadzono ju\u017c wiele bada\u0144 w tym kierunku. Na stronie stowarzyszenia mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele list\u00f3w poparcia od organizacji dbaj\u0105cych o dobrostan zwierz\u0105t [6] a tak\u017ce specjalny miernik wystandaryzowany na 1 i 2 palce (w cenie 10 funciak\u00f3w). Od pocz\u0105tku roku 2018 Dania wprowadzi\u0142a zasad\u0119, aby przestrze\u0144 pomi\u0119dzy nachrapnikiem a ko\u015bci\u0105 nosow\u0105 wynosi\u0142a wi\u0119cej ni\u017c 1,5 cm. Szwajcaria wprowadza takie zmiany od pocz\u0105tku 2020 roku (dwa centymetry przestrzeni), r\u00f3wnie\u017c Nowa Zelandia dyskutuje o mo\u017cliwo\u015bci wprowadzenia takich obostrze\u0144. Warto wspomnie\u0107, \u017ce w ubieg\u0142ym roku g\u0142o\u015bnym echem odbi\u0142a si\u0119 sprawa brytyjskiej zawodniczki Charlotte Dicker, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a \u017c\u00f3\u0142t\u0105 kartk\u0119 za zbyt ciasno zapi\u0119ty nachrapnik na Mistrzostwach Europy Junior\u00f3w i M\u0142odych Je\u017ad\u017ac\u00f3w we Francji. Jest lepiej, czuj\u0119 podmuch zmian! Pozytywne zmiany mog\u0105 by\u0107 efektem wynik\u00f3w bada\u0144, kt\u00f3re naprawd\u0119 mro\u017c\u0105 krew w \u017cy\u0142ach, czasem to chyba trzeba potrz\u0105sn\u0105\u0107, \u017ceby inni zauwa\u017cyli, \u017ce \u017ale si\u0119 dzieje i to nie tylko w pa\u0144stwie du\u0144skim. Doherty i wsp. w badaniu z 2017 roku odkryli co\u015b naprawd\u0119 smutnego. Wykorzystuj\u0105c urz\u0105dzenie pomiarowe rekomendowane przez ISES sprawdzili jak ciasno maj\u0105 zapi\u0119te nachrapniki konie sportowe (n = 750) z Irlandii, Anglii i Belgii startuj\u0105ce g\u0142\u00f3wnie w WKKW i uje\u017cd\u017ceniu. Tylko 7% koni mia\u0142o prawid\u0142owo zapi\u0119te nachrapniki na rekomendowane 2 palce!!! A co z pozosta\u0142ymi? 19% – 1,5 palca, 23% – 1 palec, 7% – 0,5 palca i a\u017c 44% koni (to prawie po\u0142owa jakby kto\u015b si\u0119 pyta\u0142) mia\u0142o tak ciasno zapi\u0119ty nachrapnik, \u017ce nie da\u0142o rady wcisn\u0105\u0107 pod sp\u00f3d ani jednego palca [7]. Do tego do\u0142\u00f3\u017cmy badanie przeprowadzonye przez Mette Uldahl i Hilary Clayton (2018), kt\u00f3re wskaza\u0142o na wyra\u017any zwi\u0105zek mi\u0119dzy zaci\u015bni\u0119ciem nachrapnika a wyst\u0119powaniem uszkodze\u0144 w jamie ustnej. Ponad trzy tysi\u0105ce koni (3143) bior\u0105cych udzia\u0142 w zawodach w Danii (uje\u017cd\u017cenie, skoki, WKKW, rajdy d\u0142ugodystansowe) zosta\u0142o skontrolowanych po zako\u0144czeniu przejazd\u00f3w – badano k\u0105ciki pyska (spoid\u0142o warg) po prawej i lewej stronie w poszukiwaniu uszkodze\u0144 oraz sprawdzano stopie\u0144 zaci\u015bni\u0119cia nachrapnika. Prawie po\u0142owa koni (48,6%) mia\u0142a tak zaci\u015bni\u0119ty nachrapnik, \u017ce przestrze\u0144 pomi\u0119dzy nim a ko\u015bci\u0105 nosow\u0105 by\u0142o mniejsza ni\u017c 2 cm i w tej grupie uszkodzenia zanotowano a\u017c u 10,79% koni. Autorzy oszacowali, \u017ce rozlu\u017anienie nachrapnika z przestrzeni <2 cm do >3 cm spowoduje zmniejszenie o 68% uszkodze\u0144 w obr\u0119bie pyska. To naprawd\u0119 dobre badanie zosta\u0142o zlecone przez Du\u0144sk\u0105 Federacj\u0119 Je\u017adzieck\u0105, trzeba przyzna\u0107, \u017ce zastosowano niez\u0142y proces selekcji na podstawie ilo\u015bci koni zarejestrowanych w danych dyscyplinach, do tego przeszkoleni stewardzi i losowy dob\u00f3r koni do oceny, zwi\u0105zek…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":212,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-244","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/244","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=244"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/244\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":245,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/244\/revisions\/245"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=244"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=244"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=244"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}