{"id":228,"date":"2023-03-11T20:37:32","date_gmt":"2023-03-11T19:37:32","guid":{"rendered":"http:\/\/drequeen.pl\/?p=228"},"modified":"2023-03-11T20:41:48","modified_gmt":"2023-03-11T19:41:48","slug":"co-pawlow-ma-do-koni-warunkowanie-klasyczne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/drequeen.pl\/?p=228","title":{"rendered":"Co Paw\u0142ow ma do koni? Warunkowanie klasyczne."},"content":{"rendered":"\n

Ha! Ten temat kr\u0119ci mnie jak winyl w gramofonie. \u017badna inna istota nie dor\u00f3wnuje cz\u0142owiekowi je\u017celi chodzi o umiej\u0119tno\u015b\u0107 uczenia si\u0119. Ewolucyjnie, w wyniku selekcji pewne cechy behawioralne \u201ewygrywa\u0142y\u201d z innymi, by\u0142y bardziej optymalne w danym \u015brodowisku dla danego gatunku. Wszyscy dobrze wiemy o jakich ko\u0144skich cechach mowa\u2026 reklam\u00f3wka! I dzidaaaaaa! Takie wyposa\u017cenie genetyczne jest przekazywane \u201ez pokolenia na pokolenie\u201d. Wrodzone zachowania pozwalaj\u0105 na wej\u015bcie naszemu koniczkowi do tego dziwnego \u015bwiata z gotowo\u015bci\u0105 do dzia\u0142ania prawie od razu po urodzeniu, wstaje, chodzi, biega, jest to korzystniejsze od adaptacji poprzez uczenie si\u0119, bo omija niebezpieczny czas w kt\u00f3rym zwierz\u0119 nie wie jak funkcjonowa\u0107 \u2013 by\u0107 albo nie by\u0107 koniu, jak mawia\u0142 Szekspir! Jednak to ca\u0142e \u015brodowisko mo\u017ce by\u0107 zmienne, ha! Na szcz\u0119\u015bcie konie nie musz\u0105 tylko polega\u0107 na podstawowym genetycznym pakiecie od ewolucji, ale bez problemu potrafi\u0105 przystosowa\u0107 si\u0119 do zmian \u2013 czyli uczy\u0107 zupe\u0142nie nowych zachowa\u0144, taka wersja premium. T\u0119 \u0142atwo\u015b\u0107 nauki wykorzystujemy za ka\u017cdym razem, kiedy czego\u015b od nich chcemy, czy to pop\u0119dza\u0107 na sznurku, czy pojecha\u0107 w teren, czy wygra\u0107 wojenk\u0119, czy po\u0107wiczy\u0107 salta w ty\u0142 na bia\u0142ym kwarcu\u2026
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n


Na pocz\u0105tku przypomn\u0119 graf dziel\u0105cy uczenie si\u0119 na to z utworzeniem skojarzenia
(czyli asocjacyjne) i bez.
Wiecie, \u017ce ju\u017c Arystoteles (384-322 p.n.e.) sformu\u0142owa\u0142 cztery prawa kojarzenia? Niesamowite! Asocjacja to skojarzenie my\u015blowe, uczenie asocjacyjne to takie z utworzeniem skojarzenia mi\u0119dzy bod\u017acami. Dla utworzenia asocjacji wed\u0142ug s\u0142ynnego filozofa ze Staro\u017cytnej Grecji wymagane s\u0105 cztery warunki: styczno\u015b\u0107 (blisko\u015b\u0107) w czasie, w przestrzeni, podobie\u0144stwo i kontrast.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n


Dzi\u015b zajmiemy si\u0119 drugim poziomem piramidy czyli warunkowaniem klasycznym lub te\u017c warunkowaniem I rz\u0119du, tym \u201eprostszym\u201d, podobno. U podstaw piramidy le\u017cy habituacja jako najprostsza forma uczenia si\u0119, tych kt\u00f3rzy nie czytali zapraszam \u2013 TUTAJ<\/a>. Mam nadziej\u0119, \u017ce nie odpadniecie po pierwszym akapicie.<\/p>\n\n\n\n

1. Wprowadzenie teoretyczne<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

By sprawnie pisa\u0107 eseje, na pocz\u0105tek musimy pozna\u0107 cho\u0107 kilka liter, wi\u0119c by usystematyzowa\u0107 wiedz\u0119 zaczn\u0119 od kilku podstawowych poj\u0119\u0107 do kt\u00f3rych b\u0119d\u0119 wraca\u0107 w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u. Je\u017celi jeste\u015b psychologiem, biologiem, freak\u2019iem teorii uczenia si\u0119 to mo\u017cesz spokojnie przeskoczy\u0107 dalej, ale z moich dyskusji z koniarzami wynika, \u017ce na s\u0142owa warunkowanie, bodziec, reakcja, po prostu kiwaj\u0105 g\u0142ow\u0105 przyznaj\u0105c, \u017ce co\u015b tam kiedy\u015b by\u0142o w szkole, jaki\u015b go\u015bciu z brod\u0105 chyba Paw\u0142ow karmi\u0142 psy, a one si\u0119 \u015blini\u0142y i jako\u015b tak\u2026 ale co maj\u0105 do tego konie? Ano zaraz wam poka\u017c\u0119, \u017ce maj\u0105. Warunek to czynnik, od kt\u00f3rego uzale\u017cnione jest istnienie lub zaj\u015bcie czego\u015b. Warunkowanie nie jest czym\u015b z\u0142ym. Zdarzy\u0142o mi si\u0119 s\u0142ysze\u0107 z ust koniarzy \u201emy nie warunkujemy naszych koni\u201d. Jest to mo\u017cliwe jedynie wtedy gdy nie ma si\u0119 z nimi w og\u00f3le kontaktu. Warunkowanie jest podstawowym mechanizmem uczenia si\u0119 wszystkich zwierz\u0105t, r\u00f3wnie\u017c ludzi (na przyk\u0142ad fobie \u2013 nadmiernie silne emocjonalne reakcje w odpowiedzi na \u201ezwyk\u0142e\u201d niezagra\u017caj\u0105ce obiekty, P.S. wszystkie paj\u0105ki s\u0105 szczeg\u00f3lnie mi\u0142o witane w moich skromnych progach, brrrrrrrr, mdlej\u0119\u2026).
Wracaj\u0105c do naszego sk\u0142adania literek.
Bodziec, inaczej stimulus (S) \u2013 to czynnik wywo\u0142uj\u0105cy reakcj\u0119 (R). Taki bodziec mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cny charakter, mo\u017ce by\u0107 mi\u0142y czyli apetytywny, niezbyt mi\u0142y czyli awersyjny lub neutralny czyli oboj\u0119tny.
Sp\u00f3jrzmy na te przyk\u0142ady:
\u015bwiat\u0142o (S) \u2013> zmniejszenie \u015brednicy \u017arenicy (R),
podmuch powietrza (S) \u2013> mrugni\u0119cie (R),
ogie\u0144 (S) \u2013> zabranie r\u0119ki (R),
zimno (S) \u2013> \u201eg\u0119sia sk\u00f3rka\u201d (R).<\/strong>
Co je \u0142\u0105czy? To przyk\u0142ady bod\u017ac\u00f3w i reakcji bezwarunkowych. Reakcja bezwarunkowa inaczej wrodzona, automatyczna, zwanej te\u017c odruchow\u0105, to taka kt\u00f3ra przebiega bez \u015bwiadomo\u015bci i woli, czyli nerwy wywo\u0142uj\u0105 jaki\u015b odruch przed powiadomieniem o tym naszego m\u00f3zgu. Tych reakcji nie musimy si\u0119 uczy\u0107, konie te\u017c nie musz\u0105, one s\u0105 genetycznie zaprogramowane, nie podlegaj\u0105 zmianom i nie zanikaj\u0105.
A bod\u017ace i reakcje warunkowe? Czym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 od tych bezwarunkowych? Zachodz\u0105 przy udziale woli, za po\u015brednictwem o\u015brodk\u00f3w kory m\u00f3zgowej, maj\u0105 dla organizmu znaczenie adaptacyjne. Reakcje warunkowe s\u0105 nabyte, wyuczone i powstaj\u0105 w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia, mo\u017cna je kontrolowa\u0107 i modyfikowa\u0107, a nieutrwalane s\u0142abn\u0105 lub ca\u0142kowicie zanikaj\u0105.
czerwone \u015bwiat\u0142o (S) -> wci\u015bni\u0119cie hamulca (R)
przej\u015bcie dla pieszych (S) -> rozgl\u0105danie si\u0119 (R)
wycieraczka (S) -> wycieranie but\u00f3w (R)
Twoje imi\u0119 (S) -> odwr\u00f3cenie g\u0142owy (R)<\/strong>
Sprawd\u017amy czy rozumiemy r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy reakcj\u0105 bezwarunkow\u0105 a warunkow\u0105. Kojarzycie taki \u017c\u00f3\u0142ty owoc o nazwie cytryna? Je\u017celi w\u0142o\u017cycie cytryn\u0119 do buzi (S) to z pewno\u015bci\u0105 zaczniecie wydziela\u0107 \u015blin\u0119 (R) \u2013 dzieje si\u0119 zupe\u0142nie bez naszej woli – jest bezwarunkowe. A teraz intensywnie pomy\u015blcie o cytrynie (S) \u2013 jak wygl\u0105da, jaki ma zapach, kszta\u0142t \u2013 czy macie wi\u0119cej \u015bliny w ustach (R)? Tym razem to reakcja warunkowa \u2013 wyuczona i oczywi\u015bcie nie wyst\u0105pi je\u017celi jeszcze nigdy w \u017cyciu nie jad\u0142e\u015b cytryny. Czy\u017c nie jest to fascynuj\u0105ce?
BEZWARUNKOWE = WRODZONE
WARUNKOWE = NABYTE<\/strong>
Jako jednego z pierwszych badaczy procesu uczenia si\u0119 podaje si\u0119 psychologa z Niemiec Pana Hermanna Ebbinghausa, kt\u00f3ry bada\u0142 co prawd\u0119 sam siebie, ale stworzy\u0142 dwie pi\u0119kne krzywe \u2013 krzyw\u0105 uczenia si\u0119 i krzyw\u0105 zapominania. Po nim na scen\u0119 wkracza rewolucyjny Iwan Pietrowicz Paw\u0142ow (1849-1936) i zaczyna si\u0119 prze\u0142om\u2026<\/p>\n\n\n\n

2. Podr\u00f3\u017c w przesz\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Czy na pewno Rosjanin by\u0142 pierwszy? W USA te\u017c w tym czasie badano odruchy, ale s\u0142awny sta\u0142 si\u0119 Pan Paw\u0142ow, no i oczywi\u015bcie dosta\u0142 Nobla w dziedzinie medycyny chocia\u017c akurat za wieloletnie badania nad fizjologi\u0105 trawienia. Co on tam bada\u0142? Zada\u0142am sobie troch\u0119 trudu, \u017ceby przeszpera\u0107 Internety i zobaczy\u0107 co tam pisze si\u0119 o psach i ich mi\u0142o\u015bniku Panu Iwanie. Opisywanych wersji jego do\u015bwiadczenia jest wiele, ka\u017cda inna. Jedni pisz\u0105, \u017ce psy \u015blini\u0142y si\u0119 na d\u017awi\u0119k dzwonka, gwizdka, kamertonu, metronomu, zapalenia \u015bwiat\u0142a\u2026 Nie ma to tak naprawd\u0119 znaczenia w tym momencie, mimo, \u017ce kilku naukowc\u00f3w wci\u0105\u017c si\u0119 o to spiera \u2013 te wszystkie bod\u017ace mia\u0142y wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105, czyli charakter neutralny. Jako fizjolog, badacz uk\u0142adu trawienia, Pan Paw\u0142ow zak\u0142ada\u0142 psom przetoki (takie rurki z wyj\u015bciem na zewn\u0105trz) na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci przewodu pokarmowego od \u015blinianek, przez \u017co\u0142\u0105dek, nawet w jelicie grubym, przez co mia\u0142 \u201edost\u0119p\u201d do wydzielin, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142 bada\u0107 zar\u00f3wno ilo\u015bciowo jak i jako\u015bciowo. Tak samo by\u0142o z jego najbardziej rozs\u0142awionym eksperymentem. W pierwszej kolejno\u015bci psom chirurgicznie do \u015blinianki pod\u0142\u0105czano kaniul\u0119 (zbiorniczek na zewn\u0105trz) by m\u00f3c fizycznie zmierzy\u0107 obj\u0119to\u015b\u0107 wydzielonej \u015bliny, potem psy by\u0142y unieruchamiane w specjalnych uprz\u0119\u017cach i rozpoczynano eksperyment, kt\u00f3ry polega\u0142 na umieszczaniu mi\u0119snej m\u0105czki na psim j\u0119zyku i pomiarze ilo\u015bci wydzielonej \u015bliny. I tu objawi\u0142 si\u0119 geniusz Paw\u0142owa, kt\u00f3ry zauwa\u017cy\u0142, \u017ce (tu te\u017c jest kilka wersji) psy wydzielaj\u0105 \u015blin\u0119 na sam widok asystent\u00f3w, kt\u00f3rzy je karmili lub te\u017c w momencie zak\u0142adania uprz\u0119\u017cy \u2013 m\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko znacznie wcze\u015bniej ni\u017c pokarm znalaz\u0142 si\u0119 w paszczy. Ten \u201eefekt uboczny\u201d zafascynowa\u0142 naszego brodatego badacza, kt\u00f3ry od tej pory zaj\u0105\u0142 si\u0119 zg\u0142\u0119bianiem zjawiska, kt\u00f3re znamy pod nazw\u0105 warunkowania klasycznego. Jest to proces, w kt\u00f3rym pocz\u0105tkowo neutralny bodziec warunkowy, poprzez powtarzalne wyst\u0119powanie w parze z bezwarunkowym \u2013 biologicznie znacz\u0105cym (!), osi\u0105ga zdolno\u015b\u0107 wywo\u0142ania reakcji, kt\u00f3ra wyst\u0119powa\u0142a tylko na bodziec bezwarunkowy.

Jedzenie (bodziec bezwarunkowy) -> \u015blinienie (reakcja bezwarunkowa)<\/strong>
Etap nauki -> tworzy si\u0119 skojarzenie mi\u0119dzy bod\u017acami jedzenie+dzwonek -> reakcja \u015blinienie
Sam dzwonek (bodziec warunkowy) -> \u015blinienie (reakcja warunkowa)<\/strong><\/p>\n\n\n\n


Je\u015bli bezpo\u015brednio przed podaniem psu pokarmu zadzwoni dzwonek, to po kilku pr\u00f3bach na sam d\u017awi\u0119k dzwonka pies zaczyna wydziela\u0107 \u015blin\u0119. Przed eksperymentem dzwonek nigdy nie wywo\u0142ywa\u0142 reakcji \u015blinienia, a wi\u0119c pies nauczy\u0142 si\u0119, \u017ce to co zawsze pojawia si\u0119 przed jedzeniem, jest sygna\u0142em karmienia \u2013 takim sygna\u0142em informacyjnym. Poczytajcie sobie o jednym z bardziej popularnych eksperyment\u00f3w w psychologii czyli Pan Watson i Pani Rayner oraz ma\u0142y ch\u0142opiec o imieniu Albert (link w pi\u015bmiennictwie), a je\u017celi chcecie na szybko przyk\u0142ad ko\u0144ski to przypomnijcie sobie co si\u0119 dzieje wieczorem w stajni tu\u017c przed kamieniem koni. Kiedy zaczyna si\u0119 zamieszanie i og\u00f3lne podniecenie? W momencie gdy jedzenie jest ju\u017c w \u017c\u0142obie? A mo\u017ce chwil\u0119 wcze\u015bniej? Mo\u017ce jak stajenny wchodzi do paszarni, albo jak rozsypuje jedzonko do wiaderek, albo jak s\u0142ycha\u0107 d\u017awi\u0119k w\u00f3zka z owsem? Ile wcze\u015bniej konie ju\u017c wiedz\u0105 co si\u0119 \u015bwi\u0119ci?<\/p>\n\n\n\n

3. Jak to si\u0119 dzieje?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Nie jest oczywi\u015bcie tak, \u017ce raz zaprezentujemy razem dwa bod\u017ace i pyk magia, szast-prast, powsta\u0142a asocjacja (skojarzenie). Wielko\u015b\u0107 reakcji warunkowej mo\u017ce by\u0107 przedstawiona jako funkcja liczby po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy bod\u017acami, w tym wypadku wzrasta stopniowo wraz z liczb\u0105 powt\u00f3rze\u0144. Na wykresie zwanym krzyw\u0105 warunkowania, kt\u00f3ra ma charakterystyczny esowaty kszta\u0142t w pierwszym etapie nauki obserwujemy proces nabywania, nast\u0119pnie po pewnej liczbie powt\u00f3rek wyst\u0119puje skok szybkiego warunkowania, a nast\u0119pnie znowu wolniejszy etap, pewn\u0105 stabilizacj\u0119 reakcji. Funkcja warunkowania jest do\u015b\u0107 podobna do krzywej uczenia ale r\u00f3\u017cni si\u0119 od tym, \u017ce na pocz\u0105tku obserwujemy mniejsz\u0105 zmian\u0119, a w przypadku funkcji uczenia si\u0119 to na pocz\u0105tku zazwyczaj zmiana jest najwi\u0119ksza. A co je\u015bli przestajemy \u0142\u0105czy\u0107 dwa bod\u017ace? Czyli tylko dzwonimy psom dzwonkiem bez podania jedzenia albo stajenny t\u0142ucze wiadrami ca\u0142y dzie\u0144, ale ani razu w efekcie nie nakarmi\u0142 koni? Czy zaczn\u0105 olewa\u0107 te jego wyg\u0142upy? Jak tak to kiedy? Okazuje si\u0119, \u017ce wielko\u015b\u0107 reakcji maleje wraz z liczb\u0105 pr\u00f3b kiedy brakuje nam bod\u017aca bezwarunkowego (u nas jedzenia) – dochodzi do procesu wygasania. Jest to podobny proces do zapominania z tak\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce przy wygasaniu musimy prezentowa\u0107 bodziec warunkowy bez bezwarunkowego, a przy zapominaniu nie prezentujemy \u017cadnych bod\u017ac\u00f3w\u2026 czekamy a\u017c samo si\u0119 ulotni.
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n


Czy nast\u0119pstwo czasowe ma znaczenie? Okazuje si\u0119, \u017ce si\u0142a warunkowania ma r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zek z odst\u0119pem czasowym pomi\u0119dzy bod\u017acami. Bodziec warunkowy musi wyst\u0105pi\u0107 przed i to najlepiej jak najbli\u017cej bod\u017aca bezwarunkowego. Stukanie wiadrami, ta\u0144ce z w\u00f3zkiem po tym jak konie ju\u017c sko\u0144cz\u0105 kolacj\u0119 nie wywo\u0142aj\u0105 asocjacji \u2013 nie dojdzie to utworzenia skojarzenia je\u015bli bodziec warunkowy nast\u0119puje po bezwarunkowym. Wykazano, \u017ce maksymalne warunkowanie osi\u0105gni\u0119to przy odst\u0119pach czasu od 250 do 750 milisekund pomi\u0119dzy bod\u017acem warunkowym a bezwarunkowym i takie warto\u015bci czasu podaje si\u0119 dla optymalnego warunkowania w wi\u0119kszo\u015bci paradygmat\u00f3w. To samo b\u0119dzie mia\u0142o prze\u0142o\u017cenie na warunkowanie u koni, czyli nasze szkolenie b\u0119dzie najskuteczniejsze wtedy, gdy odst\u0119p czasowy mi\u0119dzy bod\u017acami b\u0119dzie mniejszy ni\u017c jedna sekunda (to jest w\u0142a\u015bnie ten os\u0142awiony timing, wyczucie czasu, dzia\u0142anie wczas), przy wi\u0119kszych odst\u0119pach warunkowanie trwa d\u0142u\u017cej lub wcale nie zachodzi.<\/p>\n\n\n\n

4. A jeszcze dok\u0142adniej?<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Wed\u0142ug bada\u0144 r\u00f3\u017cne mechanizmy neuronalne le\u017c\u0105 u podstaw warunkowania klasycznego u r\u00f3\u017cnych organizm\u00f3w, a nawet r\u00f3\u017cne mechanizmy zachodz\u0105 w przypadku warunkowania klasycznego w tym samum organizmie. Zakr\u0119cone, nie ma co. Pami\u0119tacie tego s\u0142odkiego \u015blimaczka Aplysia californica, Erica Kandela i jego nagrod\u0119 Nobla? Na jego podstawie t\u0142umaczy\u0142am jak dochodzi do habituacji, wi\u0119c teraz pomo\u017ce nam zrozumie\u0107 nieco lepiej warunkowanie klasyczne. W przypadku habituacji wygl\u0105da\u0142o to tak (uwaga autoplagiat): \u201eJe\u015bli we\u017amiemy pipetk\u0119 i psikniemy stru\u017ck\u0105 wody na \u015blimaczy syfon to jego skrzele si\u0119 cofa. Powtarzaj\u0105c to samo 10 razy powodujemy os\u0142abienie odruchu cofania skrzela \u2013 bingo! \u015alimak olewa nasze psikanie, bo krzywda mu si\u0119 nie dzieje i w neuronach czuciowych syfonu dochodzi do zmniejszenia wydzielania neuroprzeka\u017anik\u00f3w. [\u2026]Jeszcze raz powt\u00f3rzmy, habituacja to os\u0142abienie odpowiedzi na bodziec w wyniku jego cz\u0119stego powtarzania, w efekcie czego neurony czuciowe nie pobudzaj\u0105 neuron\u00f3w ruchowych (co wcze\u015bniej bez problemu im wychodzi\u0142o).\u201d Teraz je\u017celi chcemy sprawdzi\u0107 jak dzia\u0142a warunkowanie klasyczne to w tym samym momencie jak b\u0119dziemy psika\u0107 stru\u017ck\u0105 wody na syfon \u015blimaka (bodziec warunkowy) dodamy ma\u0142y, nieszkodliwy, ale nieprzyjemny bodziec elektryczny w ogon (bodziec bezwarunkowy). Po pi\u0119ciu powt\u00f3rzeniach takiej podw\u00f3jnej akcji (psik wod\u0105+pr\u0105dzik), samo psikni\u0119cie wod\u0105 wywo\u0142uje du\u017co silniejszy odruch cofania skrzela ni\u017c na pocz\u0105tku. Ha! \u015alimak skojarzy\u0142 dwa bod\u017ace! Eureka! \u015alimaka przebadano wzd\u0142u\u017c i w szerz, maksymalne warunkowanie zachodzi\u0142o gdy psikni\u0119cie wod\u0105 robiono 0,5 sekundy przed szokiem w ogon, a w og\u00f3le nie dosz\u0142o do warunkowania gdy psikni\u0119to wod\u0105 dwie sekundy po pr\u0105dzie (taki do\u015b\u0107 sp\u00f3\u017aniony bodziec warunkowy, po fakcie).
Nie b\u0119d\u0119 t\u0142umaczy\u0107 co si\u0119 dzieje na poziomie kom\u00f3rkowym, bo po wielu r\u00f3\u017cnych badaniach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce inaczej wygl\u0105da to u \u015blimaka morskiego, inaczej u mi\u0119czaka nagoskrzelca, inaczej u kr\u00f3lika, wi\u0119c na pewno inaczej u koni. U ssak\u00f3w mamy r\u00f3\u017cnice w samej budowie uk\u0142adu nerwowego, od rdzenia kr\u0119gowego do kory m\u00f3zgowej, wyst\u0119puj\u0105 tu r\u00f3\u017cne obwody i ich modyfikacje. Na ten moment nie mo\u017cna ustali\u0107 jednego wsp\u00f3lnego procesu neuronalnego u pod\u0142o\u017ca ca\u0142ego warunkowania klasycznego, ale mimo tego warunkowanie klasyczne na poziomie behawioralnym tworzy sp\u00f3jny obraz pomimo r\u00f3\u017cnic w budowie OUN i na tym si\u0119 skupmy. Dlaczego tak si\u0119 dzieje? Warunkowanie klasyczne jest podobne na poziomie behawioralnym w\u015br\u00f3d wielu organizm\u00f3w bo pe\u0142ni tak\u0105 sam\u0105 funkcj\u0119 \u2013 pozwala na reagowanie w antycypacji bod\u017aca bezwarunkowego. Je\u017celi temat samego warunkowania klasycznego kogo\u015b zainteresowa\u0142, to polecam lektur\u0119 ksi\u0105\u017cki \u201eUczenie si\u0119 i pami\u0119\u0107. Integracja zagadnie\u0144\u201d, gdzie autor John R. Anderson w naprawd\u0119 przyjemny spos\u00f3b wprowadza czytelnika w temat uczenia si\u0119 i pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n

5. Warunkowanie klasyczne a instrumentalne<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

W je\u017adziectwie warunkowanie klasyczne odgrywa bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Zar\u00f3wno to zamierzone poprzez parowanie subtelnych wskaz\u00f3wek (dotykowych, wizualnych lub s\u0142uchowych) z wyuczonymi reakcjami, jak i nieumy\u015blne poprzez skojarzenia pomi\u0119dzy niezliczonymi bod\u017acami zewn\u0119trznymi z kt\u00f3rych istnienia je\u017adziec mo\u017ce nie zdawa\u0107 sobie sprawy. Przyk\u0142ad “M\u0105drego Hansa” ilustruje niezwyk\u0142e zdolno\u015bci koni do klasycznego warunkowania i przekonuje, \u017ce konie mog\u0105 uczy\u0107 si\u0119 rzeczy zupe\u0142nie innych ni\u017c pocz\u0105tkowo zamierzone. Tak na marginesie dopowiem, bo mo\u017ce kto\u015b ju\u017c co\u015b s\u0142ysza\u0142 o tych ca\u0142ych warunkowaniach\u2026 w kolejnym odcinku b\u0119dziemy omawia\u0107 r\u00f3wnie\u017c warunkowanie instrumentalne (takie s\u0142awy jak Thorndike, Skinner, Konorski, Miller), kt\u00f3re nazywane jest warunkowaniem sprawczym lub II rz\u0119du. Mi\u0119dzy oboma warunkowaniem klasycznym a instrumentalnym istnieje wa\u017cna r\u00f3\u017cnica. W warunkowaniu klasycznym bodziec warunkowy jest bezpo\u015brednim sygna\u0142em bod\u017aca bezwarunkowego i jego wyst\u0105pienie wywo\u0142uje takie objawy jak sam bodziec bezwarunkowy. W przypadku warunkowania instrumentalnego bodziec warunkowy nie ma tej w\u0142a\u015bciwo\u015bci, jest zwykle sygna\u0142em, \u017ce teraz mo\u017cna wykona\u0107 okre\u015blony ruch, aby m\u00f3c w dalszej kolejno\u015bci uzyska\u0107 wzmocnienie. Czyli wzmocnienie pojawia si\u0119 tylko w\u00f3wczas, gdy ko\u0144 wykona odpowiedni\u0105 reakcj\u0119\u2026 Pi\u0119\u0107dziesi\u0105ty raz powt\u00f3rz\u0119 – w przypadku warunkowania klasycznego bodziec wyprzedza reakcj\u0119, a przy warunkowaniu sprawczym uzyskanie wzmocnienia (bardzo upraszczaj\u0105c: nagrody, kary, odpuszczenia) jest uwarunkowane wykonaniem reakcji. Warunkowanie klasyczne pozwala koniowi na powi\u0105zanie wydarze\u0144 nad kt\u00f3rymi nie ma kontroli. To zwi\u0119ksza przewidywalno\u015b\u0107 \u015brodowiska. W warunkowaniu operacyjnym ko\u0144 dzia\u0142a w \u015brodowisku by uzyska\u0107 nagrod\u0119 lub unikn\u0105\u0107 kary, wi\u0119c powoduje \u017ce to \u015brodowisko jest w pewnym sensie bardziej przez niego kontrolowane.
Im cz\u0119stsze i bardziej konsekwentne parowanie bod\u017aca neutralnego (warunkowego) z bezwarunkowym tym silniejsza asocjacja powstaje. Zaobserwowano, \u017ce w przypadku skrajnego b\u00f3lu lub przyjemno\u015bci \u2013 skojarzenie mo\u017ce si\u0119 utworzy\u0107 po jednym powt\u00f3rzeniu. Bodziec warunkowy ma znaczenie sygnalizacyjne \u2013 bo daje zna\u0107 organizmowi, \u017ce zaraz pojawi si\u0119 inny bodziec o istotnym znaczeniu biologicznym, czyli ten bodziec warunkowy umo\u017cliwia przygotowanie si\u0119 organizmu do czego\u015b biologicznie wa\u017cnego (smaczek, b\u00f3l). Wielokrotne powtarzanie danego bod\u017aca sprawia, \u017ce w m\u00f3zgu dochodzi do zmian znanych jaki zjawisko neuroplastyczno\u015bci. Ta ca\u0142a plastyczno\u015b\u0107 to zmiany strukturalne (tworzenie nowych po\u0142\u0105cze\u0144 pomi\u0119dzy neuronami, ich reorganizacja, adaptacja) w efekcie przetwarzanych informacji. Magia. Uk\u0142ad nerwowy \u017cyje, iskrzy, zmienia si\u0119, wi\u0119c wytwarzanie si\u0119 nowych reakcji warunkowych, uczenie si\u0119, warunkowanie, powoduje \u017ce powstaj\u0105 nowe po\u0142\u0105czenia synaptyczne mi\u0119dzy zako\u0144czeniami neuron\u00f3w \u2013 ach te synapsy, s\u0105 naprawd\u0119 super. Ko\u0144 kt\u00f3ry si\u0119 uczy, pracuje, nie tylko bezmy\u015blnie rze\u017aby swoje cia\u0142o niczym Seba na si\u0142ce, ale stymuluje m\u00f3zg, OUN, uk\u0142ad nerwowy \u2013 on si\u0119 rozwija, teraz nasza brocha by chcia\u0142 to robi\u0107. Jak znale\u017a\u0107 motywacj\u0119? Jak mu da\u0107 motywacj\u0119? Par\u0119 \u0142adnych lat temu zaczynaj\u0105c uczy\u0107 si\u0119 je\u017adzi\u0107 konno, moja trenerka powiedzia\u0142a mi, \u017ce to moje zadanie \u017ceby ko\u0144 chcia\u0142 to wszystko dla mnie robi\u0107. Nie tylko ja mam si\u0119 dobrze bawi\u0107 na treningu, ale on r\u00f3wnie\u017c. Je\u017celi kto\u015b si\u0119 rodzi z talentem do koni, ma intuicj\u0119, czuja, oko, super dosiad, to super, zazdro\u015bcimy mu w pozytywnym znaczeniu. Takim osobom jest na pewno \u0142atwiej, bo intuicyjnie wiedz\u0105 co i jak robi\u0107, takie samorodki, talenty, mistrzowie, co nie znaczy, \u017ce nie musz\u0105 nad sob\u0105 pracowa\u0107. Nie przejmujcie si\u0119 tym za bardzo, bo to s\u0105 jakie\u015b procenty a mo\u017ce promile (i od razu cz\u0142owiek si\u0119 zainteresowa\u0142!), ale ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 tego nauczy\u0107. Ka\u017cdy! Nie ma \u017ce boli, nie ma \u017ce mam kr\u00f3tkie nogi, nie ma \u017ce nie mam kasy, nie ma \u017ce staro\u015b\u0107 zagl\u0105da w oczy me, nie ma wym\u00f3wek \u2013 ja Ci powiem, \u017ce mo\u017cesz, a jak mi nie wierzysz to powie Ci to by\u0142y prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych \u201eYES, YOU CAN!\u201d. Ale\u017c mam potok motywacyjnych frazesik\u00f3w, chyba zostan\u0119 ko\u0142czem, chocia\u017c \u201ecouch potato\u201d ju\u017c jestem, wi\u0119c mo\u017ce to te\u017c si\u0119 liczy do ko(\u0142)czowania.<\/p>\n\n\n\n

6. W \u015bwiecie koni\u2026<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Przyk\u0142ady warunkowania klasycznego w \u015bwiecie ko\u0144skim to na przyk\u0142ad podniecenie ogiera kryj\u0105cego w momencie, kiedy s\u0142yszy d\u017awi\u0119k niesionego og\u0142owia przez Pana Miecia, kt\u00f3ry zawsze prowadzi go do krycia. Kolejny przyk\u0142ad to gwizdanie za ka\u017cdym razem kiedy ko\u0144 sika! \u017be co prosz\u0119? Ano, okazuje si\u0119, \u017ce luzacy koni wy\u015bcigowych wykorzystuj\u0105 warunkowanie klasyczne by nauczy\u0107 konie sika\u0107 na zawo\u0142anie, kiedy po wy\u015bcigu trzeba pobra\u0107 pr\u00f3bk\u0119 moczu do badania na obecno\u015b\u0107 niedozwolonych \u015brodk\u00f3w dopinguj\u0105cych. A wiecie, \u017ce na zagranicznych wycieczkach konnych po pla\u017cy wzd\u0142u\u017c oceanu albo innych egzotycznych wertepach konie s\u0105 szkolone by zatrzymywa\u0107 si\u0119 na d\u017awi\u0119k gwizdka? Po to by w razie utraty kontroli taki \u017c\u00f3\u0142todzi\u00f3b nie ca\u0142owa\u0142 Matki Ziemi, bo jeszcze si\u0119 za bardzo uszkodzi, nie zap\u0142aci, popsuje opinie\u2026 Aaaa i sznurek na szyi te\u017c mo\u017ce by\u0107 rozpatrywany jako warunkowanie klasyczne. Ale jak to?
Je\u017ad\u017acy stosuj\u0105 warunkowanie klasyczne w pewnym sensie zast\u0119puj\u0105c nacisk stosowany na pocz\u0105tkowych etapach treningu (warunkowanie instrumentalne, wzmocnienie negatywne) nowymi bod\u017acami, kt\u00f3re pocz\u0105tkowo by\u0142y dla konia bod\u017acami zupe\u0142nie neutralnymi (nie wywo\u0142a\u0142y \u017cadnej reakcji). Nazywa si\u0119 to wzmocnieniem wt\u00f3rnym, takimi wzmocnieniami mog\u0105 by\u0107 s\u0142owa, gesty lub u\u017cycie dosiadu. Mo\u017ce mie\u0107 to korzystny wp\u0142yw na dobrostan koni, poniewa\u017c warunkowanie klasyczne pozwala je\u017ad\u017acowi zast\u0105pi\u0107 czasem nieprzyjemne bod\u017ace (b\u0119d\u0105ce efektem stosowania wzmocnienia ujemnego) za pomoc\u0105 innych mniej inwazyjnych bod\u017ac\u00f3w. Ju\u017c t\u0142umacz\u0119 dok\u0142adniej jak \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119\/kojarz\u0105\/paruj\u0105 wzmocnienia (domena warunkowania instrumentalnego) z bod\u017acami neutralnymi dzi\u0119ki naszemu warunkowaniu klasycznemu. Okazuje si\u0119, \u017ce w ko\u0144skiej g\u0142owie elegancko paruje si\u0119 takie zapowiedzenie jakiego\u015b dzia\u0142ania \u2013 czyli bodziec do\u015b\u0107 neutralny jakim jest dosiad (bodziec warunkowy) jego dzia\u0142anie wstrzymuj\u0105ce, pop\u0119dzaj\u0105ce b\u0105d\u017a zmiana ci\u0119\u017caru \u2013 po kt\u00f3rej to nast\u0119puje dzia\u0142anie \u0142ydki lub r\u0119ki (bodziec bezwarunkowy). Chocia\u017c zmiany pozycji w siodle mog\u0105 do pewnego stopnia wywo\u0142a\u0107 oczekiwane reakcj\u0119 w spos\u00f3b naturalny i ko\u0144 niczego nie musi si\u0119 tu uczy\u0107, na przyk\u0142ad jak przesi\u0105dziesz si\u0119 na jedn\u0105 stron\u0119 siod\u0142a i ko\u0144 zrobi krok w bok by odzyska\u0107 r\u00f3wnowag\u0119. Jednak my\u015bl\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z was przyzna, \u017ce do\u015b\u0107 trudno by\u0142oby nauczy\u0107 zielonego konia zatrzymywa\u0107 si\u0119 od samego dosiadu. Oczywi\u015bcie mo\u017cemy takiego m\u0142odziaka najpierw przygotowa\u0107 z ziemi, potem wsiada\u0107 zupe\u0142nie bez niczego na ko\u0144skiej g\u0142owie i sprawdza\u0107 czy magia ziemi zadzia\u0142a i nasz ko\u0144 Huragan b\u0119dzie zatrzymywa\u0142 si\u0119 od samego dosiadu, jednak wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b odradzam takie sprawdziany (rezerwacja wykupiona dla mistrz\u00f3w, czarodziei i hardcor\u00f3w). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b jednak za\u0142o\u017cy co\u015b temu m\u0142odziakowi na g\u0142ow\u0119 i po\u0142\u0105czy na przyk\u0142ad wstrzymuj\u0105ce dzia\u0142anie ty\u0142ka (bodziec warunkowy) z wstrzymuj\u0105cym dzia\u0142aniem w\u0119dzid\u0142a\/kantara\/og\u0142owia bezw\u0119dzid\u0142owego (bodziec bezwarunkowy). Po czasie \u015bci\u015bni\u0119cie odw\u0142oka mo\u017ce wystarczy\u0107 by ko\u0144 z pe\u0142nego galopu zary\u0142 w ziemi\u0119 bez dotkni\u0119cia wodzy \u2013 oto magia niewidocznych pomocy je\u017adzieckich \u2013 skuteczne parowanie bod\u017ac\u00f3w. Ta dam!
Wykorzystuj\u0105c mechanizm warunkowania klasycznego ko\u0144 mo\u017ce wykazywa\u0107 zachowania obronne lub ucieczk\u0119 w nieoczekiwany i niezrozumia\u0142y dla nas spos\u00f3b. Takie zachowania obronne pojawi\u0105 si\u0119 bez uprzedzenia i w naszej ocenie bez wyra\u017anego powodu. S\u0105 one r\u00f3wnie\u017c nazywane \u201ezachowaniami antycypacyjnymi\u201d. Kiedy zachowania obronne zostan\u0105 po\u0142\u0105czone, poprzez warunkowanie klasyczne, z jakimi\u015b bod\u017acami na przyk\u0142ad konkretna osoba wchodz\u0105ca do boksu w celu wykonania zastrzyku (do tego zapach, widok strzykawki) ko\u0144 w pewnym sensie mo\u017ce przewidzie\u0107 niepo\u017c\u0105dane zdarzenie (b\u00f3l przy uk\u0142uciu) i z wyprzedzeniem zacznie panikowa\u0107, czytaj wykazywa\u0107 zachowania obronne. To samo mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 podczas pracy pod siod\u0142em. Je\u015bli ko\u0144 nauczy\u0142 si\u0119 stawa\u0107 d\u0119ba z powodu b\u0142\u0119d\u00f3w w stosowaniu wzmocnienia ujemnego (czyli odpuszczaniu nacisku\/presji przez je\u017ad\u017aca w nieodpowiednim momencie), skojarzy inne bod\u017ace jako prognoz\u0119 pojawienia si\u0119 nieprzyjemnego nacisku poprzez warunkowanie klasyczne. B\u0119dzie stawa\u0142 d\u0119ba ka\u017cdorazowo w podobnej sytuacji czyli przed wyst\u0105pieniem niemi\u0142ej presji. Brak znajomo\u015bci prostych mechanizm\u00f3w uczenia si\u0119 mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em problem\u00f3w z zachowaniem, poniewa\u017c bodziec, kt\u00f3ry ko\u0144 koduje, aby przewidzie\u0107 nadej\u015bcie presji, mo\u017ce by\u0107 bod\u017acem kt\u00f3ry trudno nam ludziom zidentyfikowa\u0107, a zatem mo\u017ce by\u0107 poza nasz\u0105 kontrol\u0105.
Koniarze cz\u0119sto nie\u015bwiadomie tworz\u0105 skojarzenie pomi\u0119dzy jakimi\u015b konkretnymi s\u0142owami (dooooobry kooooo\u0144, taaaaaak, doooobrzeee), kt\u00f3re dla zielonego konia nie znacz\u0105 nic i \u0142\u0105cz\u0105 je z czym\u015b bardzo sympatycznym i mi\u0142ym, czyli przysmaczkiem. Si\u0142a zbudowanego w ten spos\u00f3b skojarzenia mo\u017ce by\u0107 oceniana na podstawie stopnia, w jakim konie b\u0119d\u0105 si\u0119 stara\u0107 dla zdobycia nagrody. Je\u017celi skojarzenie mi\u0119dzy pierwotn\u0105 i wt\u00f3rn\u0105 nagrod\u0105 jest zbyt s\u0142abe, takie zbyt lu\u017ane jak ta gumka w starych majtasach (czyli smaczek duuuu\u017co p\u00f3\u017aniej ni\u017c s\u0142owo) to jako\u015b\u0107 wykonywania \u0107wiczenia mo\u017ce zacz\u0105\u0107 si\u0119 obni\u017ca\u0107 i jest to zwi\u0105zane z naturalnym procesem zwanym wygasaniem. Je\u017celi nagle zapomnimy dodawa\u0107 smaczek do s\u0142\u00f3w \u201edobry ko\u0144\u201d (nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce za ka\u017cdym razem, s\u0105 r\u00f3\u017cne schematy nagradzania), ale wiecie tak zapomnimy zupe\u0142nie, ciach, koniec, basta, finito, sko\u0144czy\u0142o si\u0119 przysmakowanie i przez kolejne tygodnie b\u0119dziemy tylko m\u00f3wi\u0107 \u201edobry ko\u0144\u201d w nadziei, \u017ce jest to wystarczaj\u0105ca nagroda dla konia, to na pocz\u0105tku faktycznie skojarzenie b\u0119dzie si\u0119 utrzymywa\u0107, ale z czasem zacznie zanika\u0107\u2026 i motywacja do powt\u00f3rki jakiego\u015b zadania by w nagrod\u0119 zn\u00f3w dosta\u0107 tylko \u201edobrego konia\u201d zacznie spada\u0107. A dla cukierka nawet raz na 3, 5, 7 powt\u00f3rze\u0144 warto si\u0119 postara\u0107, a n\u00f3\u017c widelec \u0142y\u017cka teraz go dostan\u0119. Smaczki i inne \u0142ap\u00f3wki, czytaj wzmocnienia w kolejnym odcinku serialu o uczeniu si\u0119 koni.
Ca\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 przy szkoleniu koni (i nie tylko) to cz\u0119ste powtarzanie, piel\u0119gnowanie danego skojarzenia niczym rabatki w ogr\u00f3dku, bo asocjacje nie trwaj\u0105 wiecznie. Jest takie jedno ko\u0144skie badanie z wykorzystaniem warunkowania klasycznego i koni. Szale\u0144stwo! Skacz\u0119 pod sufit. Pani Uta Koning von Borstel, naprawd\u0119 znana persona w ko\u0144skiej nauce bada\u0142a si\u0142\u0119 warunkowania na konkretny d\u017awi\u0119k (bodziec warunkowy) w po\u0142\u0105czeniu ze strasznymi z punktu widzenia konia rzeczami. Trzy sesje w ka\u017cdej po 9 skojarze\u0144 pomi\u0119dzy bod\u017acami bezwarunkowymi (takimi jak pi\u0142ka rzucona w konia, przebicie balonu) powodowa\u0142y za ka\u017cdym razem zwi\u0119kszone t\u0119tno \u2013 czytaj stres. Przez kolejne osiem dni nadal obserwowano reakcj\u0119 stresow\u0105 u tych koni tylko na sam s\u0142yszany d\u017awi\u0119k! Niesamowite, prawda? Co prawda to tylko jedno do\u015bwiadczenie, wi\u0119c oczywi\u015bcie nie mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce u koni skojarzenie mi\u0119dzy bod\u017acami wyga\u015bnie po o\u015bmiu dniach. A wiecie, \u017ce na \u015bwiecie istniej\u0105 dwa typy ludzi? 1) Ci, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 ekstrapolowa\u0107 z niekompletnych danych. Ha ha ha! O matko jak mnie to \u015bmieszy!<\/p>\n\n\n\n

7. R\u00f3\u017cnicowanie i generalizacja<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Patrz\u0105c na sam stosowany bodziec \u2013 ka\u017cdy bodziec ma sw\u00f3j zakres, czyli dzia\u0142a odt\u0105d dot\u0105d, a dalej ju\u017c nie dzia\u0142a. Bardzo fajnie pokaza\u0142 to eksperyment z warunkowaniem klasycznym kiedy kr\u00f3likom prezentowano d\u017awi\u0119k o cz\u0119stotliwo\u015bci 1000 Hz i do tego dmuchano im lekko w oko (odruch mrugania). Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce najwi\u0119ksza reakcja jest w\u0142a\u015bnie na tak\u0105 cz\u0119stotliwo\u015b\u0107, ale kr\u00f3liki reagowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c na d\u017awi\u0119k o cz\u0119stotliwo\u015bci 500 Hz (po\u0142ow\u0119 mniejsza cz\u0119stotliwo\u015b\u0107) i 2000 Hz (po\u0142ow\u0119 wi\u0119ksza), ale znacznie s\u0142abiej i nie za ka\u017cdym razem. To pokazuje, \u017ce ka\u017cdy wyuczony bodziec ma sw\u00f3j pewien zakres dzia\u0142ania i tu przychodz\u0105 dwa poj\u0119cia \u2013 r\u00f3\u017cnicowanie i generalizowanie. We\u017amy na przyk\u0142ad przy\u0142o\u017cenie \u0142ydki do ruszenia st\u0119pem i k\u0142usem (zapomnijmy na chwil\u0119 o dzia\u0142aniu dosiadem i r\u0119kami) \u2013 jak to si\u0119 dzieje, \u017ce ko\u0144 wie, \u017ce ma ruszy\u0107 st\u0119pem lub zak\u0142usowa\u0107 od pierwszego kroku? Ano, mimo, \u017ce sygna\u0142 \u0142ydk\u0105 jest podobny w swojej naturze do innych sygna\u0142\u00f3w \u0142ydk\u0105 \u2013 samo miejsce dzia\u0142ania \u0142ydek to jakie\u015b pole o ograniczonej powierzchni (nie m\u00f3wi\u0119 o przypadkach zarzucania nogi a\u017c do s\u0142abizny) to ko\u0144 jest w stanie nauczy\u0107 si\u0119 r\u00f3\u017cnicowa\u0107 bod\u017ace do ruszenia st\u0119pem czy k\u0142usem. Tak samo jest z \u0142ydk\u0105 przesuni\u0119t\u0105 do ty\u0142u z zamys\u0142em ograniczaj\u0105cym i \u0142ydk\u0105 w tym samym miejscu ale z dzia\u0142aniem przesuwaj\u0105cym w bok \u2013 ko\u0144 umie r\u00f3\u017cnicowa\u0107 dwa do\u015b\u0107 podobne (ale jednak r\u00f3\u017cne) bod\u017ace. Oczywi\u015bcie zaraz powiecie, \u017ce ko\u0144 zawsze ma te\u017c podpowiedzi w formie dosiadu, wodzy czyli ustawienia czy zgi\u0119cia, ale uwierzcie mi \u017ce da rad\u0119 robi\u0107 lotne co tempo siedz\u0105c ty\u0142em, od samych \u0142ydek, zreszt\u0105 taki filmik gdzie\u015b kr\u0105\u017cy w Internetach. Om\u00f3wili\u015bmy r\u00f3\u017cnicowanie, a teraz mamy te\u017c poj\u0119cie generalizacji bod\u017aca, czyli jak na naszego konia kt\u00f3ry ca\u0142e \u017cycie chodzi tylko pod nami wsi\u0105dzie obcy je\u017adziec, no nie wiem taki Carl Hester, to nasz ko\u0144 zrozumie o co mu chodzi i zagalopuje bez pud\u0142a na prostej czy nie? Ha! I teraz sprawdzian, oka\u017ce si\u0119 \u017ce Karol wcale nie umie je\u017adzi\u0107, albo gorzej, \u017ce nasz ko\u0144 wcale nie jest takim szportem jak nam si\u0119 wydawa\u0142o. Wracaj\u0105c na ziemi\u0119, ko\u0144 w swojej budowie jest do\u015b\u0107 specyficzny i my wrzucaj\u0105c swoje cztery szanowne litery te\u017c mamy pewne ograniczone pole do popisu, czyli gdzie i jaki bodziec mo\u017cemy zastosowa\u0107. Uwierzcie mi, \u017ce nawet je\u017adziec z d\u0142u\u017csz\u0105 nog\u0105, w innym siodle, je\u017cd\u017c\u0105cy inn\u0105 dyscyplin\u0119, b\u0119dzie w stanie ruszy\u0107 na prawie ka\u017cdym, jako tako uje\u017cd\u017conym koniu. Codziennie na \u015bwiecie miliony koni w rekreacji je\u017cd\u017c\u0105c pod r\u00f3\u017cnymi je\u017ad\u017acami s\u0105 przyk\u0142adem na generalizacj\u0119 bod\u017ac\u00f3w, czyli jak pacjent jako tako w okolicy od popr\u0119gu do zadu \u015bci\u015bnie to mam ruszy\u0107. Im lepiej wyszkolony ko\u0144 tym wi\u0119cej bod\u017ac\u00f3w musi potrafi\u0107 r\u00f3\u017cnicowa\u0107, dlatego jego je\u017adziec musi bardzo precyzyjnie przekazywa\u0107 o co w danej chwili mu chodzi. Jad\u0105c tylko dla przyjemno\u015bci do lasu wystarczy by ko\u0144 umia\u0142 w prz\u00f3d, stop, w prawo i w lewo. Taki Carl Hester dobrze wie, \u017ce jak jedzie lotne co tempo to jego pomoce s\u0105 zawsze w punkt pomi\u0119dzy dwoma konkretnymi \u017cebrami, mo\u017cna powiedzie\u0107 \u017ce trafia nie patrz\u0105c za ka\u017cdym razem w pole kilku cm2 i za ka\u017cdym razem dok\u0142adnie z si\u0142\u0105 4,4 N (celowe przerysowanie). Kto siedzia\u0142 kiedykolwiek na naprawd\u0119 doooobrze uje\u017cd\u017conym koniu ten wie o czym m\u00f3wi\u0119. Pr\u00f3bujesz ruszy\u0107 st\u0119pem, ko\u0144 robi trawers, pr\u00f3bujesz zagalopowa\u0107, nidyrydy, wtedy przychodzi smutek, bo cz\u0142owiek zdaje sobie spraw\u0119 jak nieprecyzyjny i chaotyczny jest w swoim je\u017adziectwie. Kto ma mo\u017cliwo\u015b\u0107, polecam spr\u00f3bowa\u0107. Nauka dla nas koniarzy \u2013 precyzja i powtarzalno\u015b\u0107 stosowanych pomocy! Do generalizacji i r\u00f3\u017cnicowania oczywi\u015bcie wr\u00f3cimy przy warunkowaniu instrumentalnym, bo jak\u017ceby inaczej.<\/p>\n\n\n\n

8. Przeciwwarunkowanie<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Mo\u017ce pami\u0119tacie a mo\u017ce nie, ale pisa\u0142am o przeciwwarunkowaniu jako jednej z technik desensytyzacji w artykule o habituacji (KLIK), nawet nie czuje jak rymuje. Przeciwwarunkowanie polega na zast\u0105pieniu negatywnej reakcji emocjonalnej na dany bodziec pozytywnym wzmocnieniem, dzi\u0119ki czemu wytwarza si\u0119 pozytywne skojarzenie w po\u0142\u0105czeniu z nieprzyjemnym bod\u017acem. Blablabla\u2026 chodzi o to, aby bodziec niemi\u0142y zamieni\u0107 na mi\u0142y w ko\u0144skim mniemaniu. Prostym przyk\u0142adem jest golenie, kt\u00f3re na pocz\u0105tku ze wzgl\u0119du na nietypowe doznania s\u0142uchowe i dotykowe mo\u017ce nie by\u0107 witane z otwartymi kopytkami przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 koni, ale jak odpowiednio po\u0142\u0105czymy smaczkowanie to czary-mary ko\u0144 stoi jak wryty \u2013 problem solved! Jak rozr\u00f3\u017cni\u0107 przeciwwarunkowanie od systematycznej desensytyzacji? W przypadku systematycznej desensytyzacji w pierwszej kolejno\u015bci b\u0119dziemy z daleka prezentowa\u0107 malutk\u0105 golark\u0119 tak\u0105 dla ludzi, od najni\u017cszego poziomu g\u0142o\u015bno\u015bci, tak by nie wywo\u0142a\u0142a reakcji, powoli coraz bli\u017cej, a\u017c dotkniemy sk\u00f3ry, a potem przechodzimy na ko\u0144sk\u0105 golark\u0119 i to samo wooooolno i z wyczuciem. Wszystko ma si\u0119 dzia\u0107 stopniowo i odpowiednio wolno, by nasz kucyk nie zareagowa\u0142 na d\u017awi\u0119k strachem. W przypadku przeciwwarunkowania za ka\u017cdym razem, gdy pojawi si\u0119 d\u017awi\u0119k golarki, dajemy naszemu nieparzystokopytnemu smaczka. Tworzymy pozytywne skojarzenie. W ten spos\u00f3b zmieniamy negatywne emocje, zast\u0119puj\u0105c je pozytywnym skojarzeniem. \u017beby by\u0142o weselej \u2013 oczywi\u015bcie te dwie techniki mo\u017cna \u0142\u0105czy\u0107. Tak, wiem, nie musicie dzi\u0119kowa\u0107, \u017ce namiesza\u0142am jeszcze bardziej. Przeciwwarunkowanie jest r\u00f3wnie\u017c wykorzystywane w terapii behawioralnej l\u0119k\u00f3w i fobii. Mary Cover Jones w roku 1924 bada\u0142a kolejne s\u0142awne dziecko psychologii \u2013 Ma\u0142ego Piotrusia. Ch\u0142opiec reagowa\u0142 l\u0119kiem na ma\u0142e zwierz\u0105tko (kr\u00f3lika), wi\u0119c badaczka postanowi\u0142a karmi\u0107 dziecko w jego obecno\u015bci. Po kilku powt\u00f3rzeniach Piotru\u015b zacz\u0105\u0142 rozlu\u017ania\u0107 si\u0119 w obecno\u015bci kr\u00f3lika i wi\u0119cej nie okazywa\u0142 wyuczonej wcze\u015bniej reakcji l\u0119kowej.<\/p>\n\n\n\n

9. Potencjalne problemy – zacienianie i blokowanie<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Zacienianie r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142o przeze mnie napomkni\u0119te w habilitacyjnym (ach, marzenie) wpisie. Czasem trenerzy wykorzystuj\u0105 warunkowanie klasyczne do po\u0142\u0105czenia konkretnego s\u0142owa z nagrod\u0105, ale nie\u015bwiadomie robi\u0105 jaki\u015b gest r\u0119k\u0105 czy ruch cia\u0142em w momencie wypowiadania s\u0142owa. Konie jako najlepsi z obserwator\u00f3w zamiast zakodowa\u0107 s\u0142owo, kt\u00f3re chcia\u0142 cz\u0142owiek z dan\u0105 mu nagrod\u0105 powi\u0105za\u0142y ten nieszcz\u0119sny, nie\u015bwiadomy gest. I to jest w\u0142a\u015bnie zacienianie. Gest (bodziec warunkowy numero duo) zacieni\u0142 s\u0142owo (bodziec warunkowy numero uno). C\u00f3\u017c wtedy zrobi\u0107? U\u015bwiadomi\u0107 sobie co powoduje zacienianie i z tego korzysta\u0107 lub na nowo wdro\u017cy\u0107 uczenie i zdecydowanie rozdzieli\u0107 te dwa bod\u017ace. Jak to zjawisko jest t\u0142umaczone? Je\u017celi bod\u017ac\u00f3w warunkowych jest wi\u0119cej to ko\u0144 dokonuje w pewnym sensie wyboru mi\u0119dzy nimi na korzy\u015b\u0107 tego kt\u00f3ry najlepiej sygnalizuje pojawienie si\u0119 bod\u017aca bezwarunkowego. Przy dw\u00f3ch teoretycznie podobnych bod\u017acach ten bardziej wyrazisty, istotny, lepiej informuj\u0105cy jest \u201ewybrany\u201d jako bodziec warunkowy (gest), a znaczenie drugiego (s\u0142owo) ulega zmniejszeniu. Mimo, \u017ce w badaniach wykazano, \u017ce ka\u017cdy z bod\u017ac\u00f3w warunkowych jest zauwa\u017cany przez zwierz\u0119, to bodziec s\u0142abszy (mniej wyrazisty) zosta\u0142 zacieniony przez bodziec bardziej wyrazisty. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce do zacieniania nie dochodzi, kiedy r\u00f3\u017cnice w sile element\u00f3w bod\u017aca s\u0105 bardzo znaczne oraz gdy kompleks bod\u017ac\u00f3w sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch bardzo wyrazistych bod\u017ac\u00f3w pojedynczych. U koni pojawia si\u0119 problem gdy jednocze\u015bnie s\u0105 stosowane dwa silne bod\u017ace \u2013 dzia\u0142anie r\u0119kami na pysk konia i dzia\u0142anie \u0142ydkami na boki konia, czyli jednoczesne stosowanie silnych pomocy wstrzymuj\u0105cych i pop\u0119dzaj\u0105cych. Mo\u017ce si\u0119 wtedy tak zdarzy\u0107, \u017ce ko\u0144 \u201ewybierze\u201d reakcj\u0119 na najbardziej znacz\u0105cy biologicznie bodziec, a zazwyczaj konie odbieraj\u0105 jako bardziej awersyjne (nieprzyjemne) dzia\u0142anie na pysk, wi\u0119c to dzia\u0142anie na pysk zacieni dzia\u0142anie \u0142ydek i w odczuciu je\u017ad\u017aca ko\u0144 staje si\u0119 mniej wra\u017cliwy na sygna\u0142y n\u00f3g je\u017ad\u017aca. Wtedy wchodz\u0105 kopniaki, ostrogi i baty jako remedium na tego leniwego konia\u2026 Co\u015b strasznego. Ko\u0144 nie rozumie, \u017ce ma jednocze\u015bnie i\u015b\u0107 i sta\u0107, dla niego to dwie zupe\u0142nie przeciwstawne reakcje i st\u0105d ju\u017c krok do zachowa\u0144 konfliktowych. Dlatego tak wa\u017cne jest zrozumienie jak ucz\u0105 si\u0119 konie, na pocz\u0105tku wydaje si\u0119 to skomplikowane, ale w efekcie daje odpowied\u017a na to wszystko co (i dlaczego) robi\u0105 nasze konie.
Blokowanie to kolejny wa\u017cny aspekt, kt\u00f3ry mo\u017ce powodowa\u0107 podobne problemy jak zacienianie (zacienianie mo\u017ce by\u0107 przydatn\u0105 technik\u0105 w celu habituacji, ale w treningu mo\u017ce namiesza\u0107 nie\u015bwiadomie i niecelowo). \u0141adna i okr\u0105g\u0142a definicja brzmi: \u201eGdy jaki\u015b bodziec warunkowy pozwala lepiej przewidzie\u0107 bodziec bezwarunkowy ni\u017c inny bodziec warunkowy, taki bodziec blokuje warunkowanie bod\u017aca warunkowego\u201d. Blokowanie to taki rodzaj selektywnego uczenia, sytuacja w kt\u00f3rej na raz pojawia si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c jeden bodziec i ten pierwszy jest zdecydowanie silniejszy. Je\u017celi dzia\u0142anie r\u0119k\u0105 na pysk konia zosta\u0142o ju\u017c silnie uwarunkowane to dodanie do tego komendy g\u0142osowej, nawet w tym samym czasie co pierwszego bod\u017aca, nie wywo\u0142uje asocjacji mi\u0119dzy dwoma bod\u017acami \u2013 uczenie mniej informacyjnego bod\u017aca jest w pewnym sensie zablokowane. Je\u017celi sygna\u0142 r\u0119k\u0105 zosta\u0142 ju\u017c ustalony jako sp\u00f3jny i niezawodny sygna\u0142 do zwolnienia, nauka drugiego bod\u017aca, kt\u00f3ry b\u0119dzie towarzyszy\u0142 pierwszemu b\u0119dzie zablokowana. To taka ekonomia, czysta matematyka \u2013 w oczach konia licz\u0105 si\u0119 efekty, skoro zadzia\u0142anie r\u0119k\u0105 z wi\u0119kszym prawdopodobie\u0144stwem informowa\u0142o, \u017ce w jego pysku mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 powiedzmy \u201edyskomfort\u201d (nie chc\u0119 m\u00f3wi\u0107 b\u00f3l) i to prawdopodobie\u0144stwo jest wi\u0119ksze ni\u017c w przypadku nowej komendy g\u0142osowej, wi\u0119c ko\u0144 \u201ewybiera\u201d sygna\u0142 r\u0119k\u0105 i nie dopuszcza innych sygna\u0142\u00f3w, no chyba \u017ce nowy sygna\u0142 b\u0119dzie bardziej znacz\u0105cy \u2013 bardzo mi\u0142y b\u0105d\u017a bardzo niemi\u0142y. Je\u015bli chcesz uczy\u0107 (trenowa\u0107 brzmi bardziej profi) konie musisz by\u0107 JASNY i SP\u00d3JNY w swoich dzia\u0142aniach by unika\u0107 zacieniania i blokowania, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 osi\u0105ganie efekt\u00f3w treningowych. Najlepsi trenerzy, mimo i\u017c cz\u0119sto nie maj\u0105 poj\u0119cia o teorii uczenia si\u0119 to dzi\u0119ki wyczuciu, do\u015bwiadczeniu, obserwacji dobrze wiedz\u0105, \u017ce trzeba koniom prezentowa\u0107 konkretne, zamierzone bod\u017ace, sygna\u0142y, komendy i zawsze w spos\u00f3b bardzo prosty i powtarzalny.<\/p>\n\n\n\n

10. Utajone hamowanie<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

Warunkowanie klasyczne cechuje jeszcze pewna ciekawa w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107. Okazuje si\u0119, \u017ce asocjacja tworzy si\u0119 znacznie szybciej gdy bod\u017ace s\u0105 dla konia nowe. To ca\u0142e zjawisko spowolnienia warunkowania czyli nabywania skojarzenia nazywa si\u0119 utajonym hamowaniem. Je\u017celi ko\u0144 Pawe\u0142 w swoim \u017cyciu spotka\u0142 si\u0119 z jakim\u015b bod\u017acem wielokrotnie, ale nie mia\u0142 on jakiego\u015b wi\u0119kszego \u0142adu i sk\u0142adu, np. komenda g\u0142osowa \u201est\u00f3j\u201d by\u0142a u\u017cywana w wielu sytuacjach, ale polega\u0142o to tylko na m\u00f3wieniu \u201est\u00f3j\u201d nie robi\u0105c z tym NIC \u2013 oczekuj\u0105c, \u017ce ko\u0144 Pawe\u0142 skuma, \u017ce ma sta\u0107. Pawcio nie skojarzy\u0142 s\u0142owa \u201est\u00f3j\u201d z naszym wydumanym zatrzymaniem \u2013 bo nie dano mu nawet takiej szansy, wi\u0119c utrzymuje on przekonanie, \u017ce taki bodziec nic nie znaczy. I nagle pewnego s\u0142onecznego poranka podejmujemy decyzj\u0119, \u017ce nauczymy naszego rumaka by sta\u0142 na komend\u0119 \u201est\u00f3j\u201d i od tej pory b\u0119dziemy konsekwentnie powtarza\u0107 ten bodziec przy zatrzymaniu (daj\u0105c smaczka czy odpuszczaj\u0105c nacisk). Samo nauczenie si\u0119, \u017ce od dzi\u015b \u201est\u00f3j\u201d ma konkretne znaczenie b\u0119dzie wolniejsze ni\u017c jakby\u015bmy u\u017cywali zupe\u0142nie nowego bod\u017aca np. komendy \u201erikitiki-tralala\u201d \u015bpiewnym tonem. Dzieje si\u0119 tak, bo ko\u0144 nauczy\u0142 si\u0119 ignorowa\u0107 komend\u0119 \u201est\u00f3j\u201d przez d\u0142u\u017cszy czas. Sta\u0142o si\u0119 tak, bo stosowanie nie mia\u0142o dla niego jasnego skojarzenia \u2013 czas nauki wyd\u0142u\u017ca si\u0119, bo ko\u0144 najpierw musi si\u0119 OD-uczy\u0107 starego \u201eolewania\u201d i na nowo PRZE-uczy\u0107 nowego znaczenia. Dlatego \u0142atwiej pracuje si\u0119 z m\u0142odymi ko\u0144mi ni\u017c z takimi po 10-letniej karierze w rekreacji, ale spokojnie wszystko da si\u0119 zrobi\u0107. We\u017amy kolejny przyk\u0142ad, wyobra\u017acie sobie, \u017ce ogier kryj\u0105cy Boles\u0142aw, ten sam kt\u00f3ry ju\u017c dobrze wie, \u017ce jak masztalerz bierze czarne og\u0142owie to idzie na panienki, nagle straci\u0142 swoj\u0105 fuch\u0119 plus dwie kulki spod brzucha (wybaczcie Panowie) i od dzi\u015b zosta\u0142 koniem szk\u00f3\u0142kowym. W nowym domu mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119, \u017ce b\u0119dzie wybiega\u0142 podniecony z boksu za ka\u017cdym razem, gdy m\u0142oda niczego nie\u015bwiadoma kuniareczka za\u0142o\u017cy mu og\u0142owie chc\u0105c ujarzmi\u0107 i \u201euje\u017adzi\u0107\u201d tego niesfornego Bolka. Musi min\u0105\u0107 troch\u0119 czasu a\u017c skojarzenie og\u0142owie+panienki zmieni si\u0119 w skojarzenie og\u0142owie+jazda. Da si\u0119. Wszystko da si\u0119.
Podobnie jest w przypadku, gdy m\u00f3wimy non-stop do konia \u201edoooobry ko\u0144\u201d i liczymy na to, \u017ce ko\u0144 wie, \u017ce teraz jest nagroda. Konie wokalizuj\u0105 (u\u017cywaj\u0105 g\u0142osu) do\u015b\u0107 rzadko i w do\u015b\u0107 konkretnych sytuacjach, wi\u0119c w naszych ustach jest to dla nich bodziec do\u015b\u0107 oboj\u0119tny (r\u00f3wnie dobrze mo\u017cecie m\u00f3wi\u0107 \u201esmaaaczny ko\u0144\u201d tym samym tonem). Sam mi\u0142y i spokojny g\u0142os jest wa\u017cny dla nas ludzi, bo m\u00f3wi\u0105c w ten spos\u00f3b wolniej wydychamy powietrze i znaj\u0105c znaczenie tych s\u0142\u00f3w ca\u0142e nasze cia\u0142o si\u0119 zmienia, ale ko\u0144 nie rozumie znaczenia s\u0142\u00f3w dos\u0142ownie czyli, \u017ce jest tym dobrym koniem (spr\u00f3bujcie powiedzie\u0107 wolno i spokojnie \u201edooooobry ko\u0144\u201d, a potem g\u0142o\u015bno i kr\u00f3tko \u201edobry ko\u0144!\u201d \u2013 powt\u00f3rzcie kilka razy, poobserwujcie si\u0119, widzicie r\u00f3\u017cnice? Konie te\u017c!). Mo\u017cemy w prosty spos\u00f3b sprawi\u0107 by s\u0142owa te sta\u0142y si\u0119 mi\u0142e lub baaaaardzo mi\u0142e (b\u0119d\u0105 wtedy traktowane jako tzw. wt\u00f3rne wzmocnienie), gdy zostan\u0105 skojarzone z jakim\u015b wzmocnieniem pierwotnym (smaczek lub odpuszczenie presji \u2013 to dwie taktyki z serii o warunkowaniu sprawczym), czyli najpierw musimy nauczy\u0107 konia co oznacza w naszych ustach \u201edobry ko\u0144\u201d. U konia kt\u00f3ry przez lata ignorowa\u0142 ten bodziec nauczenie si\u0119 b\u0119dzie wolniejsze ni\u017c w przypadku m\u0142odziaka kt\u00f3remu nikt jeszcze pod czaszk\u0105 nie gmera\u0142, wi\u0119c dla niego s\u0142owa \u201edoooobry ko\u0144\u201d plus cukierek b\u0119dzie mia\u0142o do\u015b\u0107 szybki, mo\u017cna rzec czarodziejski efekt ju\u017c po kilku powt\u00f3rzeniach. Korzystajmy z tej mo\u017cliwo\u015bci! Bardzo du\u017cym grzechem koniarzy jest s\u0142aby timing (czyli wyczucie czasu) oraz niekonsekwentne stosowanie sygna\u0142\u00f3w\/bod\u017ac\u00f3w\/pomocy \u2013 to prowadzi do pojawienia si\u0119 bardzo s\u0142abych a czasami nawet zupe\u0142nie niechcianych asocjacji. Naj-naj-najlepsi trenerzy maj\u0105 wspania\u0142e wyczucie czasu (wiedz\u0105 kiedy zadzia\u0142a\u0107, jak d\u0142ugo i co najwa\u017cniejsze kiedy przesta\u0107 dzia\u0142a\u0107) i s\u0105 super konsekwentni w swoich pomocach (np. zawsze przyk\u0142ada \u0142ydk\u0119 dok\u0142adnie w tym samym miejscu z dok\u0142adnie tak\u0105 sam\u0105 si\u0142\u0105), a co jeszcze dodaje temu pikanterii oni to robi\u0105 najcz\u0119\u015bciej zupe\u0142nie nie\u015bwiadomie nawet si\u0119 nad tym nie zastanawiaj\u0105c. Jest nad czym pracowa\u0107, co nie? Oczywi\u015bcie niekt\u00f3rym co\u015b ju\u017c pewnie \u015bwita, \u017ce ci\u0105gle gdzie\u015b przeplatamy \u015bwiaty warunkowania klasycznego i sprawczego, wpychaj\u0105 si\u0119 te wszystkie wzmocnienia, okej, okej, nie denerwujcie si\u0119, dzi\u015b gramy w klasyczne, wi\u0119c staram si\u0119 izolowa\u0107 dla lepszego zrozumienia, ale jeszcze troch\u0119 i zaczniemy sk\u0142ada\u0107 te puzzle w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 zwana teori\u0105 uczenia si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

11. Podsumowanie<\/strong><\/h6>\n\n\n\n

To wszystko brzmi tak hermetycznie jak si\u0119 czyta o tych bod\u017acach warunkowych, bezwarunkowych, beznami\u0119tnych, bezsensownych, mo\u017cna nawet poczu\u0107 si\u0119 osaczonym, o matko, to jakie ja bod\u017ace teraz generuje, koniu, powiedz, czy ja Ci\u0119 przypadkiem nie przebod\u017acowuj\u0119? Do ka\u017cdego z nas i do naszych koni tak\u017ce w ka\u017cdej sekundzie dociera bombiliard bod\u017ac\u00f3w (no troch\u0119 mnie ponios\u0142o, ale sporo). Cz\u0119\u015b\u0107 z nich wywo\u0142uje jakie\u015b reakcje bezwarunkowe (wrodzone), cze\u015b\u0107 mo\u017ce sta\u0107 w odpowiednich warunkach bod\u017acami warunkowymi, ale jest te\u017c ca\u0142a masa bod\u017ac\u00f3w kt\u00f3re po prostu s\u0105 ignorowane. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce zachodzi do pewnej selekcji. Nie tylko wystarczy zasada blisko\u015bci mi\u0119dzy bod\u017acami w czasie i przestrzeni, ale r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne jest to jak\u0105 informacj\u0119 niesie \u2013 tu zajdzie decyzja stanie si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci bod\u017acem warunkowym czy nie. Nie chc\u0119 tu promowa\u0107 antropomorfizacji, czyli nadawa\u0107 koniom ludzkich cech, ale spr\u00f3bujcie wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce wszystko co robicie z koniem to rozmowa. Taka w waszej g\u0142owie. Bodziec->Reakcja. Koniu rusz st\u0119pem, jak ju\u017c ruszy\u0142 to nie dziurgaj go przy ka\u017cdym kroku, bo m\u00f3wisz mu ci\u0105gle \u201eid\u017a, id\u017a, id\u017a, id\u017a, id\u017a\u201d, przecie\u017c on ju\u017c idzie. Jak nie idzie tak jak chcesz, zatrzymaj i rusz jeszcze raz. Albo powt\u00f3rz sygna\u0142 \u0142ydk\u0105 a\u017c do odpowiedniej reakcji. B\u0105d\u017a oszcz\u0119dny w swoich bod\u017acach i obserwuj jak\u0105 reakcj\u0119 wywo\u0142uj\u0105. Jak trzeba popraw. Konie i ludzie ucz\u0105 si\u0119 ca\u0142e \u017cycie, my\u015bl o tym co robisz i jak to robisz. Ca\u0142y czas rozwijaj dosiad, bo rzucaj\u0105cy si\u0119 po koniu pacjent daje tyle dziwnych chaotycznych bod\u017ac\u00f3w, \u017ce biedny ko\u0144 naprawd\u0119 nie wie czego od niego chcesz. Na dzi\u015b tyle.
Nasz tytu\u0142owy bohater, o ile jeszcze o nim pami\u0119tacie, Pan Iwan jak ka\u017cdy dobry naukowiec zawsze notowa\u0142 w swoim dzienniczku wszystkie obserwacje podczas swoich eksperyment\u00f3w. Zapisa\u0142, \u017ce psy po serii do\u015bwiadcze\u0144 same ci\u0105gn\u0119\u0142y opiekun\u00f3w na smyczy do laboratorium a potem wskakiwa\u0142y na platform\u0119 z uprz\u0119\u017c\u0105 nie czekaj\u0105c na \u017cadne zaproszenie czy sygna\u0142. Psy aktywnie dzia\u0142a\u0142y i robi\u0142y wszystko by znale\u017a\u0107 si\u0119 w sytuacji gdzie zawsze dostawa\u0142y nagrod\u0119. C\u00f3\u017c za motywacja! Zapowiada to inn\u0105 wa\u017cn\u0105 kategori\u0119 uczenia si\u0119 asocjacyjnego, czyli warunkowania operacyjne. O tym b\u0119dzie w kolejnym wpisie, jeste\u015bcie ciekawi?<\/p>\n\n\n\n

Pi\u015bmiennictwo<\/strong>
<\/h6>\n\n\n\n

\u2022 Anderson J.R.: Uczenie si\u0119 i pami\u0119\u0107. Integracja zagadnie\u0144. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa, 1998, 17-99.
\u2022 B\u0105bel P., Bajcar E.A., Zi\u00f3\u0142kowska A.M.: Nabywanie reakcji emocjonalnych: rekonstrukcja i rewizja eksperymentu z udzia\u0142em Ma\u0142ego Alberta. Psychologia Rozwojowa, 2013,18, 3, 9\u201319.
\u2022 B\u0105bel P., Zi\u00f3\u0142kowska A.M.: Behavioral therapy for anxiety disorders. Advances in psychiatry and neurology, 2014, 23, 3-9.
\u2022 Baragli P., Padalino B., Telatin A.: The role of associative and non-associative learning in the training of horses and implications for the welfare (a review). Ann Ist Super Sanita, 2015, 51, 1, 40-51.
\u2022 Clark R.: The classical origins of Pavlov’s conditioning, Integrative Physiological and Behavioral Science, 2004, 39, 4, 279\u2013294.
\u2022 Cooper JJ. Comparative learning theory and its application in the training of horses. Equine Vet J Suppl, 1998, 27, 39-43.
\u2022 McGreevy P., Christensen J.W., von Borstel U.K., McLean A.: Equitation Science, 2nd edition, Willey Blackwell, 2018, Oxford, 85-89.
\u2022 McGreevy PD, McLean AN. Roles of learning theory and ethology in equitation. J Vet Behav, 2007, 2, 108-18.
\u2022 McLean A.: Overshadowing: a silver lining to a dark cloud in horse training. J Appl Anim Welf Sci, 2008, 11, 3, 236-248.
\u2022 McLean A., Christensen J.W.: The application of learning theory in horse training. Applied Animal Behaviour Science, 2017, 190, 18-27.
\u2022 Peters S.M., Bleijenberg E.H., van Dierendonck M.C., van der Harst J.E., Spruijt B.M.: Characterization of anticipatory behaviour in domesticated horses (Equus caballus). Appl Anim Behav Sci, 2012, 138, 60-69.
\u2022 Telatin A.: Knowledge and Practical Application of Learning Theory in Equine Training. PhD thesis. 2017, 1-78.
\u2022 Zieli\u0144ski K.: Warunkowanie a powstawanie asocjacji. Kosmos, 199.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ha! Ten temat kr\u0119ci mnie jak winyl w gramofonie. \u017badna inna istota nie dor\u00f3wnuje cz\u0142owiekowi je\u017celi chodzi o umiej\u0119tno\u015b\u0107 uczenia si\u0119. Ewolucyjnie, w wyniku selekcji pewne cechy behawioralne \u201ewygrywa\u0142y\u201d z innymi, by\u0142y bardziej optymalne w danym \u015brodowisku dla danego gatunku. Wszyscy dobrze wiemy o jakich ko\u0144skich cechach mowa\u2026 reklam\u00f3wka! I dzidaaaaaa! Takie wyposa\u017cenie genetyczne jest przekazywane \u201ez pokolenia na pokolenie\u201d. Wrodzone zachowania pozwalaj\u0105 na wej\u015bcie naszemu koniczkowi do tego dziwnego \u015bwiata z gotowo\u015bci\u0105 do dzia\u0142ania prawie od razu po urodzeniu, wstaje, chodzi, biega, jest to korzystniejsze od adaptacji poprzez uczenie si\u0119, bo omija niebezpieczny czas w kt\u00f3rym zwierz\u0119 nie wie jak funkcjonowa\u0107 \u2013 by\u0107 albo nie by\u0107 koniu, jak mawia\u0142 Szekspir! Jednak to ca\u0142e \u015brodowisko mo\u017ce by\u0107 zmienne, ha! Na szcz\u0119\u015bcie konie nie musz\u0105 tylko polega\u0107 na podstawowym genetycznym pakiecie od ewolucji, ale bez problemu potrafi\u0105 przystosowa\u0107 si\u0119 do zmian \u2013 czyli uczy\u0107 zupe\u0142nie nowych zachowa\u0144, taka wersja premium. T\u0119 \u0142atwo\u015b\u0107 nauki wykorzystujemy za ka\u017cdym razem, kiedy czego\u015b od nich chcemy, czy to pop\u0119dza\u0107 na sznurku, czy pojecha\u0107 w teren, czy wygra\u0107 wojenk\u0119, czy po\u0107wiczy\u0107 salta w ty\u0142 na bia\u0142ym kwarcu\u2026 Na pocz\u0105tku przypomn\u0119 graf dziel\u0105cy uczenie si\u0119 na to z utworzeniem skojarzenia (czyli asocjacyjne) i bez.Wiecie, \u017ce ju\u017c Arystoteles (384-322 p.n.e.) sformu\u0142owa\u0142 cztery prawa kojarzenia? Niesamowite! Asocjacja to skojarzenie my\u015blowe, uczenie asocjacyjne to takie z utworzeniem skojarzenia mi\u0119dzy bod\u017acami. Dla utworzenia asocjacji wed\u0142ug s\u0142ynnego filozofa ze Staro\u017cytnej Grecji wymagane s\u0105 cztery warunki: styczno\u015b\u0107 (blisko\u015b\u0107) w czasie, w przestrzeni, podobie\u0144stwo i kontrast. Dzi\u015b zajmiemy si\u0119 drugim poziomem piramidy czyli warunkowaniem klasycznym lub te\u017c warunkowaniem I rz\u0119du, tym \u201eprostszym\u201d, podobno. U podstaw piramidy le\u017cy habituacja jako najprostsza forma uczenia si\u0119, tych kt\u00f3rzy nie czytali zapraszam \u2013 TUTAJ. Mam nadziej\u0119, \u017ce nie odpadniecie po pierwszym akapicie. 1. Wprowadzenie teoretyczne By sprawnie pisa\u0107 eseje, na pocz\u0105tek musimy pozna\u0107 cho\u0107 kilka liter, wi\u0119c by usystematyzowa\u0107 wiedz\u0119 zaczn\u0119 od kilku podstawowych poj\u0119\u0107 do kt\u00f3rych b\u0119d\u0119 wraca\u0107 w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u. Je\u017celi jeste\u015b psychologiem, biologiem, freak\u2019iem teorii uczenia si\u0119 to mo\u017cesz spokojnie przeskoczy\u0107 dalej, ale z moich dyskusji z koniarzami wynika, \u017ce na s\u0142owa warunkowanie, bodziec, reakcja, po prostu kiwaj\u0105 g\u0142ow\u0105 przyznaj\u0105c, \u017ce co\u015b tam kiedy\u015b by\u0142o w szkole, jaki\u015b go\u015bciu z brod\u0105 chyba Paw\u0142ow karmi\u0142 psy, a one si\u0119 \u015blini\u0142y i jako\u015b tak\u2026 ale co maj\u0105 do tego konie? Ano zaraz wam poka\u017c\u0119, \u017ce maj\u0105. Warunek to czynnik, od kt\u00f3rego uzale\u017cnione jest istnienie lub zaj\u015bcie czego\u015b. Warunkowanie nie jest czym\u015b z\u0142ym. Zdarzy\u0142o mi si\u0119 s\u0142ysze\u0107 z ust koniarzy \u201emy nie warunkujemy naszych koni\u201d. Jest to mo\u017cliwe jedynie wtedy gdy nie ma si\u0119 z nimi w og\u00f3le kontaktu. Warunkowanie jest podstawowym mechanizmem uczenia si\u0119 wszystkich zwierz\u0105t, r\u00f3wnie\u017c ludzi (na przyk\u0142ad fobie \u2013 nadmiernie silne emocjonalne reakcje w odpowiedzi na \u201ezwyk\u0142e\u201d niezagra\u017caj\u0105ce obiekty, P.S. wszystkie paj\u0105ki s\u0105 szczeg\u00f3lnie mi\u0142o witane w moich skromnych progach, brrrrrrrr, mdlej\u0119\u2026).Wracaj\u0105c do naszego sk\u0142adania literek.Bodziec, inaczej stimulus (S) \u2013 to czynnik wywo\u0142uj\u0105cy reakcj\u0119 (R). Taki bodziec mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cny charakter, mo\u017ce by\u0107 mi\u0142y czyli apetytywny, niezbyt mi\u0142y czyli awersyjny lub neutralny czyli oboj\u0119tny.Sp\u00f3jrzmy na te przyk\u0142ady:\u015bwiat\u0142o (S) \u2013> zmniejszenie \u015brednicy \u017arenicy (R),podmuch powietrza (S) \u2013> mrugni\u0119cie (R),ogie\u0144 (S) \u2013> zabranie r\u0119ki (R),zimno (S) \u2013> \u201eg\u0119sia sk\u00f3rka\u201d (R).Co je \u0142\u0105czy? To przyk\u0142ady bod\u017ac\u00f3w i reakcji bezwarunkowych. Reakcja bezwarunkowa inaczej wrodzona, automatyczna, zwanej te\u017c odruchow\u0105, to taka kt\u00f3ra przebiega bez \u015bwiadomo\u015bci i woli, czyli nerwy wywo\u0142uj\u0105 jaki\u015b odruch przed powiadomieniem o tym naszego m\u00f3zgu. Tych reakcji nie musimy si\u0119 uczy\u0107, konie te\u017c nie musz\u0105, one s\u0105 genetycznie zaprogramowane, nie podlegaj\u0105 zmianom i nie zanikaj\u0105.A bod\u017ace i reakcje warunkowe? Czym si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 od tych bezwarunkowych? Zachodz\u0105 przy udziale woli, za po\u015brednictwem o\u015brodk\u00f3w kory m\u00f3zgowej, maj\u0105 dla organizmu znaczenie adaptacyjne. Reakcje warunkowe s\u0105 nabyte, wyuczone i powstaj\u0105 w ci\u0105gu ca\u0142ego \u017cycia, mo\u017cna je kontrolowa\u0107 i modyfikowa\u0107, a nieutrwalane s\u0142abn\u0105 lub ca\u0142kowicie zanikaj\u0105.czerwone \u015bwiat\u0142o (S) -> wci\u015bni\u0119cie hamulca (R)przej\u015bcie dla pieszych (S) -> rozgl\u0105danie si\u0119 (R)wycieraczka (S) -> wycieranie but\u00f3w (R)Twoje imi\u0119 (S) -> odwr\u00f3cenie g\u0142owy (R)Sprawd\u017amy czy rozumiemy r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy reakcj\u0105 bezwarunkow\u0105 a warunkow\u0105. Kojarzycie taki \u017c\u00f3\u0142ty owoc o nazwie cytryna? Je\u017celi w\u0142o\u017cycie cytryn\u0119 do buzi (S) to z pewno\u015bci\u0105 zaczniecie wydziela\u0107 \u015blin\u0119 (R) \u2013 dzieje si\u0119 zupe\u0142nie bez naszej woli – jest bezwarunkowe. A teraz intensywnie pomy\u015blcie o cytrynie (S) \u2013 jak wygl\u0105da, jaki ma zapach, kszta\u0142t \u2013 czy macie wi\u0119cej \u015bliny w ustach (R)? Tym razem to reakcja warunkowa \u2013 wyuczona i oczywi\u015bcie nie wyst\u0105pi je\u017celi jeszcze nigdy w \u017cyciu nie jad\u0142e\u015b cytryny. Czy\u017c nie jest to fascynuj\u0105ce?BEZWARUNKOWE = WRODZONEWARUNKOWE = NABYTEJako jednego z pierwszych badaczy procesu uczenia si\u0119 podaje si\u0119 psychologa z Niemiec Pana Hermanna Ebbinghausa, kt\u00f3ry bada\u0142 co prawd\u0119 sam siebie, ale stworzy\u0142 dwie pi\u0119kne krzywe \u2013 krzyw\u0105 uczenia si\u0119 i krzyw\u0105 zapominania. Po nim na scen\u0119 wkracza rewolucyjny Iwan Pietrowicz Paw\u0142ow (1849-1936) i zaczyna si\u0119 prze\u0142om\u2026 2. Podr\u00f3\u017c w przesz\u0142o\u015b\u0107 Czy na pewno Rosjanin by\u0142 pierwszy? W USA te\u017c w tym czasie badano odruchy, ale s\u0142awny sta\u0142 si\u0119 Pan Paw\u0142ow, no i oczywi\u015bcie dosta\u0142 Nobla w dziedzinie medycyny chocia\u017c akurat za wieloletnie badania nad fizjologi\u0105 trawienia. Co on tam bada\u0142? Zada\u0142am sobie troch\u0119 trudu, \u017ceby przeszpera\u0107 Internety i zobaczy\u0107 co tam pisze si\u0119 o psach i ich mi\u0142o\u015bniku Panu Iwanie. Opisywanych wersji jego do\u015bwiadczenia jest wiele, ka\u017cda inna. Jedni pisz\u0105, \u017ce psy \u015blini\u0142y si\u0119 na d\u017awi\u0119k dzwonka, gwizdka, kamertonu, metronomu, zapalenia \u015bwiat\u0142a\u2026 Nie ma to tak naprawd\u0119 znaczenia w tym momencie, mimo, \u017ce kilku naukowc\u00f3w wci\u0105\u017c si\u0119 o to spiera \u2013 te wszystkie bod\u017ace mia\u0142y wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105, czyli charakter neutralny. Jako fizjolog, badacz uk\u0142adu trawienia, Pan Paw\u0142ow zak\u0142ada\u0142 psom przetoki (takie rurki z wyj\u015bciem na zewn\u0105trz) na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci przewodu pokarmowego od \u015blinianek, przez \u017co\u0142\u0105dek, nawet w jelicie grubym, przez co mia\u0142 \u201edost\u0119p\u201d do wydzielin, kt\u00f3re m\u00f3g\u0142 bada\u0107 zar\u00f3wno ilo\u015bciowo jak i jako\u015bciowo. Tak samo by\u0142o z jego najbardziej rozs\u0142awionym eksperymentem. W pierwszej kolejno\u015bci psom chirurgicznie do \u015blinianki pod\u0142\u0105czano kaniul\u0119 (zbiorniczek na zewn\u0105trz) by m\u00f3c fizycznie zmierzy\u0107 obj\u0119to\u015b\u0107 wydzielonej \u015bliny, potem psy by\u0142y unieruchamiane w specjalnych uprz\u0119\u017cach i rozpoczynano eksperyment, kt\u00f3ry polega\u0142 na umieszczaniu mi\u0119snej m\u0105czki na psim j\u0119zyku i pomiarze ilo\u015bci wydzielonej \u015bliny. I tu objawi\u0142 si\u0119 geniusz Paw\u0142owa, kt\u00f3ry zauwa\u017cy\u0142, \u017ce (tu te\u017c jest kilka wersji) psy wydzielaj\u0105 \u015blin\u0119 na sam widok asystent\u00f3w, kt\u00f3rzy je karmili lub te\u017c w momencie zak\u0142adania uprz\u0119\u017cy \u2013 m\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko znacznie wcze\u015bniej ni\u017c pokarm znalaz\u0142 si\u0119 w paszczy. Ten \u201eefekt uboczny\u201d zafascynowa\u0142 naszego brodatego badacza, kt\u00f3ry od tej pory zaj\u0105\u0142 si\u0119 zg\u0142\u0119bianiem zjawiska, kt\u00f3re znamy pod nazw\u0105 warunkowania klasycznego. Jest to proces, w kt\u00f3rym pocz\u0105tkowo neutralny bodziec warunkowy, poprzez powtarzalne wyst\u0119powanie w parze z bezwarunkowym \u2013 biologicznie znacz\u0105cym (!), osi\u0105ga zdolno\u015b\u0107 wywo\u0142ania reakcji, kt\u00f3ra wyst\u0119powa\u0142a tylko na bodziec bezwarunkowy. Jedzenie (bodziec bezwarunkowy) -> \u015blinienie (reakcja bezwarunkowa)Etap nauki -> tworzy si\u0119 skojarzenie mi\u0119dzy bod\u017acami jedzenie+dzwonek -> reakcja \u015blinienieSam dzwonek (bodziec warunkowy) -> \u015blinienie (reakcja warunkowa) Je\u015bli bezpo\u015brednio przed podaniem psu pokarmu zadzwoni dzwonek, to po kilku pr\u00f3bach na sam d\u017awi\u0119k dzwonka pies zaczyna wydziela\u0107 \u015blin\u0119. Przed eksperymentem dzwonek nigdy nie wywo\u0142ywa\u0142 reakcji \u015blinienia, a wi\u0119c pies nauczy\u0142 si\u0119, \u017ce to co zawsze pojawia si\u0119 przed jedzeniem, jest sygna\u0142em karmienia \u2013 takim sygna\u0142em informacyjnym. Poczytajcie sobie o jednym z bardziej popularnych eksperyment\u00f3w w psychologii czyli Pan Watson i Pani Rayner oraz ma\u0142y ch\u0142opiec o imieniu Albert (link w pi\u015bmiennictwie), a je\u017celi chcecie na szybko przyk\u0142ad ko\u0144ski to przypomnijcie sobie co si\u0119 dzieje wieczorem w stajni tu\u017c przed kamieniem koni. Kiedy zaczyna si\u0119 zamieszanie i og\u00f3lne podniecenie? W momencie gdy jedzenie jest ju\u017c w \u017c\u0142obie? A mo\u017ce chwil\u0119 wcze\u015bniej? Mo\u017ce jak stajenny wchodzi do paszarni, albo jak rozsypuje jedzonko do wiaderek, albo jak s\u0142ycha\u0107 d\u017awi\u0119k w\u00f3zka z owsem? Ile wcze\u015bniej konie ju\u017c wiedz\u0105 co si\u0119 \u015bwi\u0119ci? 3. Jak to si\u0119 dzieje? Nie jest oczywi\u015bcie tak, \u017ce raz zaprezentujemy razem dwa bod\u017ace i pyk magia, szast-prast, powsta\u0142a asocjacja (skojarzenie). Wielko\u015b\u0107 reakcji warunkowej mo\u017ce by\u0107 przedstawiona jako funkcja liczby po\u0142\u0105cze\u0144 mi\u0119dzy bod\u017acami, w tym wypadku wzrasta stopniowo wraz z liczb\u0105 powt\u00f3rze\u0144. Na wykresie zwanym krzyw\u0105 warunkowania, kt\u00f3ra ma charakterystyczny esowaty kszta\u0142t w pierwszym etapie nauki obserwujemy proces nabywania, nast\u0119pnie po pewnej liczbie powt\u00f3rek wyst\u0119puje skok szybkiego warunkowania, a nast\u0119pnie znowu wolniejszy etap, pewn\u0105 stabilizacj\u0119 reakcji. Funkcja warunkowania jest do\u015b\u0107 podobna do krzywej uczenia ale r\u00f3\u017cni si\u0119 od tym, \u017ce na pocz\u0105tku obserwujemy mniejsz\u0105 zmian\u0119, a w przypadku funkcji uczenia si\u0119 to na pocz\u0105tku zazwyczaj zmiana jest najwi\u0119ksza. A co je\u015bli przestajemy \u0142\u0105czy\u0107 dwa bod\u017ace? Czyli tylko dzwonimy psom dzwonkiem bez podania jedzenia albo stajenny t\u0142ucze wiadrami ca\u0142y dzie\u0144, ale ani razu w efekcie nie nakarmi\u0142 koni? Czy zaczn\u0105 olewa\u0107 te jego wyg\u0142upy? Jak tak to kiedy? Okazuje si\u0119, \u017ce wielko\u015b\u0107 reakcji maleje wraz z liczb\u0105 pr\u00f3b kiedy brakuje nam bod\u017aca bezwarunkowego (u nas jedzenia) – dochodzi do procesu wygasania. Jest to podobny proces do zapominania z tak\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce przy wygasaniu musimy prezentowa\u0107 bodziec warunkowy bez bezwarunkowego, a przy zapominaniu nie prezentujemy \u017cadnych bod\u017ac\u00f3w\u2026 czekamy a\u017c samo si\u0119 ulotni. Czy nast\u0119pstwo czasowe ma znaczenie? Okazuje si\u0119, \u017ce si\u0142a warunkowania ma r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zek z odst\u0119pem czasowym pomi\u0119dzy bod\u017acami. Bodziec warunkowy musi wyst\u0105pi\u0107 przed i to najlepiej jak najbli\u017cej bod\u017aca bezwarunkowego. Stukanie wiadrami, ta\u0144ce z w\u00f3zkiem po tym jak konie ju\u017c sko\u0144cz\u0105 kolacj\u0119 nie wywo\u0142aj\u0105 asocjacji \u2013 nie dojdzie to utworzenia skojarzenia je\u015bli bodziec warunkowy nast\u0119puje po bezwarunkowym. Wykazano, \u017ce maksymalne warunkowanie osi\u0105gni\u0119to przy odst\u0119pach czasu od 250 do 750 milisekund pomi\u0119dzy bod\u017acem warunkowym a bezwarunkowym i takie warto\u015bci czasu podaje si\u0119 dla optymalnego warunkowania w wi\u0119kszo\u015bci paradygmat\u00f3w. To samo b\u0119dzie mia\u0142o prze\u0142o\u017cenie na warunkowanie u koni, czyli nasze szkolenie b\u0119dzie najskuteczniejsze wtedy, gdy odst\u0119p czasowy mi\u0119dzy bod\u017acami b\u0119dzie mniejszy ni\u017c jedna sekunda (to jest w\u0142a\u015bnie ten os\u0142awiony timing, wyczucie czasu, dzia\u0142anie wczas), przy wi\u0119kszych odst\u0119pach warunkowanie trwa d\u0142u\u017cej lub wcale nie zachodzi. 4. A jeszcze dok\u0142adniej? Wed\u0142ug bada\u0144 r\u00f3\u017cne mechanizmy neuronalne le\u017c\u0105 u podstaw warunkowania klasycznego u r\u00f3\u017cnych organizm\u00f3w, a nawet r\u00f3\u017cne mechanizmy zachodz\u0105 w przypadku warunkowania klasycznego w tym samum organizmie. Zakr\u0119cone, nie ma co. Pami\u0119tacie tego s\u0142odkiego \u015blimaczka Aplysia californica, Erica Kandela i jego nagrod\u0119 Nobla? Na jego podstawie t\u0142umaczy\u0142am jak dochodzi do habituacji, wi\u0119c teraz pomo\u017ce nam zrozumie\u0107 nieco lepiej warunkowanie klasyczne. W przypadku habituacji wygl\u0105da\u0142o to tak (uwaga autoplagiat): \u201eJe\u015bli we\u017amiemy pipetk\u0119 i psikniemy stru\u017ck\u0105 wody na \u015blimaczy syfon to jego skrzele si\u0119 cofa. Powtarzaj\u0105c to samo 10 razy powodujemy os\u0142abienie odruchu cofania skrzela \u2013 bingo! \u015alimak olewa nasze psikanie, bo krzywda mu si\u0119 nie dzieje i w neuronach czuciowych syfonu dochodzi do zmniejszenia wydzielania neuroprzeka\u017anik\u00f3w. [\u2026]Jeszcze raz powt\u00f3rzmy, habituacja to os\u0142abienie odpowiedzi na bodziec w wyniku jego cz\u0119stego powtarzania, w efekcie czego neurony czuciowe nie pobudzaj\u0105 neuron\u00f3w ruchowych (co wcze\u015bniej bez problemu im wychodzi\u0142o).\u201d Teraz je\u017celi chcemy sprawdzi\u0107 jak dzia\u0142a warunkowanie klasyczne to w tym samym momencie jak b\u0119dziemy psika\u0107 stru\u017ck\u0105 wody na syfon \u015blimaka (bodziec warunkowy) dodamy ma\u0142y, nieszkodliwy, ale nieprzyjemny bodziec elektryczny w ogon (bodziec bezwarunkowy). Po pi\u0119ciu powt\u00f3rzeniach takiej podw\u00f3jnej akcji (psik wod\u0105+pr\u0105dzik), samo psikni\u0119cie wod\u0105 wywo\u0142uje du\u017co silniejszy odruch cofania skrzela ni\u017c na pocz\u0105tku. Ha! \u015alimak skojarzy\u0142 dwa bod\u017ace! Eureka! \u015alimaka przebadano wzd\u0142u\u017c i w szerz, maksymalne warunkowanie zachodzi\u0142o gdy psikni\u0119cie wod\u0105 robiono 0,5 sekundy przed szokiem w ogon, a w og\u00f3le nie dosz\u0142o do warunkowania gdy psikni\u0119to wod\u0105 dwie sekundy po pr\u0105dzie (taki do\u015b\u0107 sp\u00f3\u017aniony bodziec warunkowy, po fakcie).Nie b\u0119d\u0119 t\u0142umaczy\u0107 co si\u0119 dzieje na poziomie kom\u00f3rkowym, bo po wielu r\u00f3\u017cnych badaniach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce inaczej wygl\u0105da to u \u015blimaka morskiego, inaczej u mi\u0119czaka nagoskrzelca, inaczej u kr\u00f3lika, wi\u0119c na pewno inaczej u koni. U ssak\u00f3w mamy r\u00f3\u017cnice w samej budowie uk\u0142adu nerwowego, od rdzenia kr\u0119gowego do kory m\u00f3zgowej, wyst\u0119puj\u0105 tu r\u00f3\u017cne obwody i ich modyfikacje. Na ten moment nie mo\u017cna ustali\u0107 jednego wsp\u00f3lnego procesu neuronalnego u pod\u0142o\u017ca ca\u0142ego warunkowania klasycznego, ale mimo tego warunkowanie klasyczne na poziomie behawioralnym tworzy sp\u00f3jny obraz pomimo r\u00f3\u017cnic w budowie OUN i na tym si\u0119 skupmy. Dlaczego tak si\u0119 dzieje? Warunkowanie klasyczne jest podobne na poziomie behawioralnym w\u015br\u00f3d wielu organizm\u00f3w bo pe\u0142ni tak\u0105 sam\u0105 funkcj\u0119 \u2013 pozwala na reagowanie w antycypacji bod\u017aca bezwarunkowego. Je\u017celi temat samego warunkowania klasycznego kogo\u015b zainteresowa\u0142, to polecam lektur\u0119 ksi\u0105\u017cki \u201eUczenie si\u0119 i pami\u0119\u0107. Integracja zagadnie\u0144\u201d, gdzie autor John R. Anderson w naprawd\u0119 przyjemny spos\u00f3b wprowadza czytelnika w temat uczenia si\u0119 i pami\u0119ci. 5. Warunkowanie klasyczne a instrumentalne W je\u017adziectwie warunkowanie klasyczne odgrywa bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Zar\u00f3wno to zamierzone poprzez parowanie subtelnych wskaz\u00f3wek (dotykowych, wizualnych lub s\u0142uchowych) z wyuczonymi reakcjami,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":233,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-228","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/228","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=228"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/228\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":236,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/228\/revisions\/236"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/233"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=228"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=228"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=228"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}