{"id":1,"date":"2023-03-09T22:54:01","date_gmt":"2023-03-09T21:54:01","guid":{"rendered":"http:\/\/drequeen.pl\/?p=1"},"modified":"2023-03-11T20:52:35","modified_gmt":"2023-03-11T19:52:35","slug":"badania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/drequeen.pl\/?p=1","title":{"rendered":"Badania naukowe w je\u017adziectwie"},"content":{"rendered":"

Na pocz\u0105tek troch\u0119 nudy, ale dla lepszego zrozumienia \u201eludzi nauki\u201d<\/em> warto przebrn\u0105\u0107 przez te banialuki. Jo\u0142! Powiem Wam w tajemnicy, \u017ce jak uda mi si\u0119 znale\u017a\u0107 porz\u0105dn\u0105, soczyst\u0105 publikacj\u0119 to jaram si\u0119 tym bardziej ni\u017c metaliczny magnez podlany wod\u0105 (taki chemiczny \u017carcik) [1]. Co Wam przychodzi do g\u0142owy jak my\u015blicie sobie \u201ebadania naukowe\u201d? Powa\u017cni profesorowie, kosmiczne technologie, nagroda Nobla? W rzeczywisto\u015bci s\u0105 to noce przed komputerem, zimna pizza i \u2026 duuuuuu\u017co kawy \ud83d\ude09<\/p>\n

W moim dzisiejszym wodospadzie m\u0105dro\u015bci postaram si\u0119 odpowiedzie\u0107 na trzy pytania:<\/h6>\n

1. W jakim celu wykonuje si\u0119 badania naukowe?<\/strong><\/span>
\n2. Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne ograniczenia bada\u0144 z udzia\u0142em koni?<\/strong><\/span>
\n3. Gdzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 publikacje naukowe i jak oceni\u0107 ich wiarygodno\u015b\u0107?<\/strong><\/span><\/p>\n

(Wpis dotyczy bada\u0144 hipologicznych czyli badaj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie relacj\u0119 ko\u0144-cz\u0142owiek, a nie bada\u0144 weterynaryjnych z udzia\u0142em koni. Prosz\u0119 r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce nauki przyrodnicze r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 istotnie od nauk humanistycznych nie tylko przedmiotem bada\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c metodami bada\u0144, narz\u0119dziami badawczymi i rodzajami uzasadniania twierdze\u0144).<\/em><\/p>\n

1. W jakim celu wykonuje si\u0119 badania naukowe?<\/strong><\/span><\/h6>\n

Po co? I na co to komu? My\u015blicie, \u017ce konie interesuje co ludzie w bia\u0142ych fartuchach powiedz\u0105 na ich temat? \u201eDej marchewk\u0119 i odejd\u017a cz\u0142owieku<\/em>\u201d. Badania nowych lek\u00f3w jeszcze mo\u017cna zrozumie\u0107, ale po co nauka w je\u017adziectwie skoro w ka\u017cdej stajni znajdzie si\u0119 mi\u0119dzynarodowy mistrz jazdy st\u0119pem? Albo expert-qniareczka, kt\u00f3ra przeczyta\u0142a po\u0142ow\u0119 Internetu (-uff)? Czasami mam wra\u017cenie, \u017ce je\u017adziectwo to jeden wielki dow\u00f3d anegdotyczny\u2026 kojarzycie mo\u017ce \u201ea na mojego konia dzia\u0142a\u0142o<\/em>\u201d?<\/p>\n

Sztuka jazdy konnej rozwija\u0142a si\u0119 przez wieki, mamy wielkich mistrz\u00f3w, za\u0142o\u017cycieli szk\u00f3\u0142, mn\u00f3stwo ksi\u0105\u017cek i film\u00f3w szkoleniowych. Czy przy takiej ilo\u015bci wiedzy i do\u015bwiadczenia jest sens co\u015b jeszcze bada\u0107? Chwila ciszy\u2026 Okazuje si\u0119, \u017ce jest! Ale po co? Bo dzi\u0119ki badaniom mo\u017cliwy jest post\u0119p<\/strong>.<\/p>\n

Badania naukowe maj\u0105 na celu:
\n– odkrycie nowych, dot\u0105d nieustalonych zale\u017cno\u015bci,
\n– podwa\u017cenie istniej\u0105cych odkry\u0107,
\n– poszerzenie istniej\u0105cych ju\u017c bada\u0144, kt\u00f3re np. wymagaj\u0105 aktualizacji.<\/p>\n

Nauka jest d\u0105\u017ceniem do poznania rzeczywisto\u015bci. Dobra nauka jest obiektywna. Badania maj\u0105 na celu potwierdzi\u0107 lub obali\u0107 jak\u0105\u015b teorie (przyj\u0105\u0107 b\u0105d\u017a odrzuci\u0107 hipotez\u0119). Wiecie, \u017ce kiedy\u015b wierzono, \u017ce ziemia jest p\u0142aska i by\u0142o to oparte na dost\u0119pnych w tamtych czasach dowodach? Na szcz\u0119\u015bcie nauka przez ca\u0142y czas si\u0119 rozwija, tworzone s\u0105 nowe rozwi\u0105zania technologiczne, a gdy tylko pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe dowody \u2013 bach! Zmiana! To jest podstawa nauki. Zbieranie dowod\u00f3w i poszukiwanie najprostszego wyja\u015bnienia danego zjawiska.<\/p>\n

Powt\u00f3rz\u0119 dla utrwalenia – nauka opiera si\u0119 na dowodach.<\/strong> Twardych. Naukowcy sp\u0119dzaj\u0105 naprawd\u0119 du\u017co czasu oddaj\u0105c si\u0119 lekturze dost\u0119pnego pi\u015bmiennictwo, a nast\u0119pnie planuj\u0105c swoje eksperymenty. Mo\u017ce nawet udaje im si\u0119 zdoby\u0107 jakie\u015b dofinansowanie (a w didaskaliach gromkie okrzyki i wiwaty publiczno\u015bci). Po przyjemnej cz\u0119\u015bci eksperymentalnej licz\u0105 ju\u017c mniej przyjemn\u0105 statystyk\u0119 (p<0,05!), rysuj\u0105 wykresy, formu\u0142uj\u0105 wnioski. Nast\u0119pnie w pocie czo\u0142a publikuj\u0105 swoje wyniki. I co wtedy? Sp\u0142ywa na nich wieczny blask i chwa\u0142a\u2026<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c nie. Czy kto\u015b z was czyta\u0142 jakie\u015b publikacje naukowe dotycz\u0105ce koni? Oczywi\u015bcie prymusy si\u0119 znajd\u0105, ale prawda jest taka, \u017ce \u015bwiat nauki jest do\u015b\u0107 hermetyczny\u2026 przeci\u0119tny u\u017cytkownik konia – Pan Zenek posiadacz kapry\u015bnej klaczy Pimpos\u0142awy z wioski gdzie\u015b pod \u0141odzi\u0105 ma ma\u0142e szanse na poszerzenie swoich ko\u0144skich horyzont\u00f3w o najnowsze odkrycia. Mo\u017ce nie czyta po angielsku? Mo\u017ce nie wie gdzie szuka\u0107 takich bada\u0144? Albo zwyczajnie nie widzi w tym sensu. I teraz wchodz\u0119 ja, ca\u0142a w r\u00f3\u017cu i brokacie. DR EQUEEN, niezmiernie mi mi\u0142o.<\/p>\n

2. Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne ograniczenia bada\u0144 z udzia\u0142em koni?<\/strong><\/span><\/h6>\n

W trzech s\u0142owach – kasa, kasa, kasa! Je\u017celi nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieni\u0105dze. Dwa najwi\u0119ksze ograniczenia bada\u0144 nad ko\u0144mi to trudno\u015bci metodologiczne i ma\u0142e rozmiary grup badanych.<\/p>\n

Standaryzacja procedur badawczych jest cz\u0119sto trudna, poniewa\u017c konie nale\u017c\u0105 do r\u00f3\u017cnych w\u0142a\u015bcicieli\u2026 co jest \u017ar\u00f3d\u0142em niekontrolowanej zmienno\u015bci. W przypadku \u017ale zaprojektowanego do\u015bwiadczenia lista zmiennych dla uk\u0142adu ko\u0144-cz\u0142owiek jest d\u0142u\u017csza ni\u017c nos Pinokia po zabawie w polityk\u0119. Konie mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 ras\u0105, wiekiem, p\u0142ci\u0105, mas\u0105, wzrostem, stopniem wyszkolenia, sposobem \u017cywienia, utrzymania, stanem zdrowia\u2026 a je\u017ad\u017acy bior\u0105cy udzia\u0142 w badaniu z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 do\u015bwiadczeniem i wyczuciem je\u017adzieckim. Ka\u017cdy z tych czynnik\u00f3w mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na wyniki bada\u0144<\/strong>. Na koniec dorzu\u0107my czynniki \u015brodowiskowe, obecno\u015b\u0107 innych koni, miejsce badania, pogod\u0119\u2026 \u0141atwo nie jest.<\/p>\n

Nie my\u015blcie sobie, \u017ce w powa\u017cnym \u015bwiecie ko\u0144skiej nauki panuje degrengolada i chaos. Dobrego badacza cechuje rzetelno\u015b\u0107, uczciwo\u015b\u0107 i etyka naukowa, ale te\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 istniej\u0105cych ogranicze\u0144. Pracy jest wi\u0119cej ni\u017c przy doczyszczeniu siwka po wyst\u0119pach w b\u0142otnej rewii. Przed rozpocz\u0119ciem bada\u0144 wymagana jest ocena Komisji etycznej ds. bada\u0144 nad zwierz\u0119tami, uczestnicy musz\u0105 wyrazi\u0107 \u015bwiadom\u0105 zgod\u0119 na udzia\u0142 w badaniu, a procedury badawcze powinny by\u0107 pewne i sprawdzone. Najlepiej aby badania by\u0142y randomizowane (losowy przydzia\u0142 koni do grup) i za\u015blepione (w\u0142a\u015bciciel, je\u017adziec a nawet badacz nie wiedz\u0105, kt\u00f3ry ko\u0144 trafi\u0142 do kt\u00f3rej grupy). Wszystkie gromadzone dane musz\u0105 by\u0107 starannie sprawdzane i dokumentowane, a badacz musi istnie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci co do dyscypliny metodycznej i merytorycznej [2]. Wszystko \u0142adnie i pi\u0119knie, tylko dlaczego mam zaufa\u0107, \u017ce akurat ta praca jest rzetelna? Zaraz do tego powr\u00f3c\u0119 w punkcie 3.<\/p>\n

Drugim, bardzo du\u017cym ograniczeniem w przypadku bada\u0144 koni jest sama grupa badana<\/strong>. Optymalna wielko\u015b\u0107 grupy badanej jest kompromisem pomi\u0119dzy moc\u0105 statystyczn\u0105 badania a rzeczywistym dost\u0119pem do du\u017cej grupy koni [3]. Moc testu statystycznego uzale\u017cniona jest od liczby obserwacji w badaniu – im pr\u00f3ba jest liczniejsza tym test ma wi\u0119ksz\u0105 moc, czyli mniejsza szansa pope\u0142nienia b\u0142\u0119du. Oczywi\u015bcie pami\u0119tajcie, \u017ce jak pojedziecie na Cavaliad\u0119 <\/em>i b\u0119dziecie robili ankiet\u0119 \u201dczy lubisz koniki?<\/em>\u201d to b\u0119dzie to tak samo bez sensu jak zapytacie o to 5 czy 500 os\u00f3b. W przypadku koni bardzo rzadko spotyka si\u0119 badania eksperymentalne z bardzo licznymi grupami (n>100), najcz\u0119\u015bciej jest to kilka-kilkana\u015bcie koni, dlatego tak wa\u017cna jest poprawno\u015b\u0107 metodologiczna i prawid\u0142owo dobrana analiza statystyczna.<\/p>\n

3. Gdzie znajd\u0119 publikacje naukowe i jak oceni\u0107 ich wiarygodno\u015b\u0107?<\/strong><\/span><\/h6>\n

Oczywi\u015bcie w Internetach! Puchate leniuszki takie jak ja, spokojnie mog\u0105 sobie le\u017ce\u0107 wieczorkiem na kanapce i scrollowa\u0107\/trollowa\u0107\/sharowa\u0107, \u017ce niby tacy rozumni, oczytani, rezolutni no i jeszcze m\u0105drzy.<\/p>\n

Mo\u017cliwo\u015bci jest wiele, w pierwszej kolejno\u015bci polecam dr Google w wersji naukowej czyli www.scholar.google.pl<\/a>. Habitatem dla \u017ceruj\u0105cych noc\u0105 badaczy s\u0105 naukowe bazy danych (PubMed, Web of Science<\/em>), a ostatnio r\u00f3wnie\u017c stale zmieniaj\u0105ca lokum inicjatywa SCIHUB<\/strong>. Publikacji mo\u017cemy te\u017c szuka\u0107 na platformie ResearchGate<\/em>, stronach wydawnictw (Elsevier, Springer<\/em>) czy Uniwersytet\u00f3w [4]. Warto zajrze\u0107 te\u017c na strony typowo ko\u0144skie takie jak Kentucky Equine Research<\/em> (https:\/\/ker.com\/published\/<\/a>) czy International Society for Equitation Science<\/em> (https:\/\/equitationscience.com\/<\/a>). Je\u015bli nauka was kr\u0119ci jak to ko\u0142o od Gospody\u0144 Wiejskich to wi\u0119cej na temat naukowych \u017ar\u00f3de\u0142 znajdziecie w poradniku naukowym GUMedu [5].<\/p>\n

A teraz co\u015b co mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce wasze \u017cycie nie b\u0119dzie ju\u017c takie jak dotychczas\u2026 to, \u017ce kto\u015b opublikowa\u0142 badanie \u2013 nie znaczy, \u017ce jest to dobre badanie. Ratunku! Reanimacja! Czy jest na sali lekarz? Na pocieszenie – mo\u017cemy to sprawdzi\u0107. Uff! Jest taki wska\u017anik Impact Factor<\/strong> (IF), czyli indeks cytowa\u0144, kt\u00f3ry publikowany co roku na li\u015bcie czasopism naukowych Journal Citation Reports<\/strong> pokazuje w pewnym sensie presti\u017c czasopisma. Czasopisma, kt\u00f3re publikuj\u0105 oryginalne prace badawcze, korzystaj\u0105 z pomocy anonimowych i niezale\u017cnych recenzent\u00f3w (peer-review<\/em>). To zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce publikacja jest wolna od b\u0142\u0119d\u00f3w mog\u0105cych zafa\u0142szowa\u0107 wyniki. Warto r\u00f3wnie\u017c sprawdzi\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 autora badania (wcze\u015bniejsze publikacje) oraz jednostk\u0119 naukow\u0105 w kt\u00f3rej by\u0142y prowadzone badania. Sp\u00f3jrzmy na przyk\u0142ad na taki ko\u0144ski autorytet jak Profesor Paul McGreevy<\/strong> z Uniwersytetu w Sydney – https:\/\/sydney.edu.au\/science\/people\/paul.mcgreevy.php<\/a>, dorobek robi wra\u017cenie, prawda?<\/p>\n

Mo\u017ce si\u0119 jednak zdarzy\u0107, \u017ce wysoki IF czasopisma i nazwisko badacza nie gwarantuje niczego, a udowodni\u0142 to pewien \u017cartowni\u015b, niejaki dr Franz Messerli, kt\u00f3ry w “New England Journal of Medicine<\/em>” (IF oko\u0142o 80!) wykaza\u0142 istnienie korelacji \u2013 im wi\u0119ksze spo\u017cycie czekolady w danym kraju, tym wi\u0119cej przyznanych Nagr\u00f3d Nobla (r=0,791). Mniam, mniam! Oczywi\u015bcie badanie to obarczone jest b\u0142\u0119dem we wnioskowaniu, bo zbie\u017cno\u015b\u0107 danych nie zawsze r\u00f3wna si\u0119 istnieniu mi\u0119dzy nimi zwi\u0105zku przyczynowo-skutkowego (correlation does not equal causation<\/em>). W innych \u201ebadaniach\u201d wykazano na przyk\u0142ad, \u017ce wzrost ceny bekonu zwi\u0119ksza liczb\u0119 rozwod\u00f3w, a \u017cycie w biedzie zwi\u0119ksza rozmiar penisa\u2026 Mhm. Po wi\u0119cej r\u00f3wnie ciekawych wykres\u00f3w zapraszam do Tylera Vigena [7].<\/p>\n

Wracaj\u0105c do koni, pami\u0119tajmy, \u017ce w badaniach ilo\u015bciowych (nie myli\u0107 z jako\u015bciowymi) badamy to co jest mo\u017cliwe do zmierzenia<\/strong>, czyli t\u0119tno podczas treningu, czas reakcji, temperatura oka, st\u0119\u017cenie kortyzolu w \u015blinie… Ale co w przypadku dozna\u0144 subiektywnych? U ludzi nieco \u0142atwiej jest oceni\u0107 b\u00f3l czy og\u00f3lne zadowolenie z \u017cycia, bo mamy do dyspozycji kwestionariusze i skale. Ko\u0144 niestety nie powie nam wprost “dzi\u015b wsta\u0142em lewym przednim kopytkiem, nie m\u00f3w do mnie teraz!<\/em>” ani nie zaznaczy w ankiecie \u2013 og\u00f3lne zadowolenie z \u017cycia 5\/10, a do tego ko\u015blawo dopisze \u201ea za ten trening daj\u0119 Ci dwa na szynach, foch!<\/em>\u201d. Na szcz\u0119\u015bcie naukowcy r\u00f3wnie\u017c szukaj\u0105 rozwi\u0105za\u0144 dla tych problem\u00f3w\u2026 to be continued<\/em>.<\/p>\n

Og\u0142oszenie kuc-pasterskie:<\/strong><\/span>
\n<\/u>Nie ufajcie nikomu! Czytaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119, artyku\u0142, posta szukajcie \u017ar\u00f3d\u0142a. A jak ju\u017c si\u0119 dokopiecie do niego niczym kret w kretowisku to jeszcze raz sprawd\u017acie czy jest krystalicznie czyste i orze\u017awiaj\u0105ce czy przypadkiem nie wpad\u0142 do niego ko\u0144ski bobek, a fuj.<\/p>\n

Dla hardcor\u00f3w (czyli literatura uzupe\u0142niaj\u0105ca):<\/u><\/strong><\/span>
\n[1] Uwaga naukowy be\u0142kot, magnez i woda – https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=cu3PuLzXQsI<\/a>
\n[2] Apanowicz Jerzy: Metodologia og\u00f3lna \u2013 https:\/\/wsaib.pl\/images\/files\/E-Publikacje\/MO.pdf<\/a>
\n[3] Eng, J.: Sample Size Estimation: How Many Individuals Should Be Studied? Radiology 2003, 227, 2, 309-313 – https:\/\/pdfs.semanticscholar.org\/3939\/65e88a3c93add4ba59a0c1b17982582f5fea.pdf<\/a>
\n[4] Wyszukiwarka prac na Nottingham Trent University – http:\/\/irep.ntu.ac.uk\/cgi\/facet\/simple2?q=horse&_action_search=Search&_action_search=Search&_order=bytitle&basic_srchtype=ALL&_satisfyall=ALL<\/a>
\n[5] Poradnik naukowy GUMED \u2013 bazy danych https:\/\/poradnik-naukowy.gumed.edu.pl\/42019.html<\/a>
\n[6] Messerli F.H.: Chocolate consumption, cognitive function, and Nobel laureates. N Engl J Med. 2012, 367, 16, 1562-1564. (https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/23050509<\/a>)
\n[7] Zbi\u00f3r fajnych wykres\u00f3w dla zupe\u0142nie bezsensownych korelacji – http:\/\/tylervigen.com\/spurious-correlations<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na pocz\u0105tek troch\u0119 nudy, ale dla lepszego zrozumienia \u201eludzi nauki\u201d warto przebrn\u0105\u0107 przez te banialuki. Jo\u0142! Powiem Wam w tajemnicy, \u017ce jak uda mi si\u0119 znale\u017a\u0107 porz\u0105dn\u0105, soczyst\u0105 publikacj\u0119 to jaram si\u0119 tym bardziej ni\u017c metaliczny magnez podlany wod\u0105 (taki chemiczny \u017carcik) [1]. Co Wam przychodzi do g\u0142owy jak my\u015blicie sobie \u201ebadania naukowe\u201d? Powa\u017cni profesorowie, kosmiczne technologie, nagroda Nobla? W rzeczywisto\u015bci s\u0105 to noce przed komputerem, zimna pizza i \u2026 duuuuuu\u017co kawy \ud83d\ude09 W moim dzisiejszym wodospadzie m\u0105dro\u015bci postaram si\u0119 odpowiedzie\u0107 na trzy pytania: 1. W jakim celu wykonuje si\u0119 badania naukowe? 2. Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne ograniczenia bada\u0144 z udzia\u0142em koni? 3. Gdzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 publikacje naukowe i jak oceni\u0107 ich wiarygodno\u015b\u0107? (Wpis dotyczy bada\u0144 hipologicznych czyli badaj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie relacj\u0119 ko\u0144-cz\u0142owiek, a nie bada\u0144 weterynaryjnych z udzia\u0142em koni. Prosz\u0119 r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce nauki przyrodnicze r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 istotnie od nauk humanistycznych nie tylko przedmiotem bada\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c metodami bada\u0144, narz\u0119dziami badawczymi i rodzajami uzasadniania twierdze\u0144). 1. W jakim celu wykonuje si\u0119 badania naukowe? Po co? I na co to komu? My\u015blicie, \u017ce konie interesuje co ludzie w bia\u0142ych fartuchach powiedz\u0105 na ich temat? \u201eDej marchewk\u0119 i odejd\u017a cz\u0142owieku\u201d. Badania nowych lek\u00f3w jeszcze mo\u017cna zrozumie\u0107, ale po co nauka w je\u017adziectwie skoro w ka\u017cdej stajni znajdzie si\u0119 mi\u0119dzynarodowy mistrz jazdy st\u0119pem? Albo expert-qniareczka, kt\u00f3ra przeczyta\u0142a po\u0142ow\u0119 Internetu (-uff)? Czasami mam wra\u017cenie, \u017ce je\u017adziectwo to jeden wielki dow\u00f3d anegdotyczny\u2026 kojarzycie mo\u017ce \u201ea na mojego konia dzia\u0142a\u0142o\u201d? Sztuka jazdy konnej rozwija\u0142a si\u0119 przez wieki, mamy wielkich mistrz\u00f3w, za\u0142o\u017cycieli szk\u00f3\u0142, mn\u00f3stwo ksi\u0105\u017cek i film\u00f3w szkoleniowych. Czy przy takiej ilo\u015bci wiedzy i do\u015bwiadczenia jest sens co\u015b jeszcze bada\u0107? Chwila ciszy\u2026 Okazuje si\u0119, \u017ce jest! Ale po co? Bo dzi\u0119ki badaniom mo\u017cliwy jest post\u0119p. Badania naukowe maj\u0105 na celu: – odkrycie nowych, dot\u0105d nieustalonych zale\u017cno\u015bci, – podwa\u017cenie istniej\u0105cych odkry\u0107, – poszerzenie istniej\u0105cych ju\u017c bada\u0144, kt\u00f3re np. wymagaj\u0105 aktualizacji. Nauka jest d\u0105\u017ceniem do poznania rzeczywisto\u015bci. Dobra nauka jest obiektywna. Badania maj\u0105 na celu potwierdzi\u0107 lub obali\u0107 jak\u0105\u015b teorie (przyj\u0105\u0107 b\u0105d\u017a odrzuci\u0107 hipotez\u0119). Wiecie, \u017ce kiedy\u015b wierzono, \u017ce ziemia jest p\u0142aska i by\u0142o to oparte na dost\u0119pnych w tamtych czasach dowodach? Na szcz\u0119\u015bcie nauka przez ca\u0142y czas si\u0119 rozwija, tworzone s\u0105 nowe rozwi\u0105zania technologiczne, a gdy tylko pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe dowody \u2013 bach! Zmiana! To jest podstawa nauki. Zbieranie dowod\u00f3w i poszukiwanie najprostszego wyja\u015bnienia danego zjawiska. Powt\u00f3rz\u0119 dla utrwalenia – nauka opiera si\u0119 na dowodach. Twardych. Naukowcy sp\u0119dzaj\u0105 naprawd\u0119 du\u017co czasu oddaj\u0105c si\u0119 lekturze dost\u0119pnego pi\u015bmiennictwo, a nast\u0119pnie planuj\u0105c swoje eksperymenty. Mo\u017ce nawet udaje im si\u0119 zdoby\u0107 jakie\u015b dofinansowanie (a w didaskaliach gromkie okrzyki i wiwaty publiczno\u015bci). Po przyjemnej cz\u0119\u015bci eksperymentalnej licz\u0105 ju\u017c mniej przyjemn\u0105 statystyk\u0119 (p<0,05!), rysuj\u0105 wykresy, formu\u0142uj\u0105 wnioski. Nast\u0119pnie w pocie czo\u0142a publikuj\u0105 swoje wyniki. I co wtedy? Sp\u0142ywa na nich wieczny blask i chwa\u0142a\u2026 Ot\u00f3\u017c nie. Czy kto\u015b z was czyta\u0142 jakie\u015b publikacje naukowe dotycz\u0105ce koni? Oczywi\u015bcie prymusy si\u0119 znajd\u0105, ale prawda jest taka, \u017ce \u015bwiat nauki jest do\u015b\u0107 hermetyczny\u2026 przeci\u0119tny u\u017cytkownik konia – Pan Zenek posiadacz kapry\u015bnej klaczy Pimpos\u0142awy z wioski gdzie\u015b pod \u0141odzi\u0105 ma ma\u0142e szanse na poszerzenie swoich ko\u0144skich horyzont\u00f3w o najnowsze odkrycia. Mo\u017ce nie czyta po angielsku? Mo\u017ce nie wie gdzie szuka\u0107 takich bada\u0144? Albo zwyczajnie nie widzi w tym sensu. I teraz wchodz\u0119 ja, ca\u0142a w r\u00f3\u017cu i brokacie. DR EQUEEN, niezmiernie mi mi\u0142o. 2. Jakie s\u0105 g\u0142\u00f3wne ograniczenia bada\u0144 z udzia\u0142em koni? W trzech s\u0142owach – kasa, kasa, kasa! Je\u017celi nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieni\u0105dze. Dwa najwi\u0119ksze ograniczenia bada\u0144 nad ko\u0144mi to trudno\u015bci metodologiczne i ma\u0142e rozmiary grup badanych. Standaryzacja procedur badawczych jest cz\u0119sto trudna, poniewa\u017c konie nale\u017c\u0105 do r\u00f3\u017cnych w\u0142a\u015bcicieli\u2026 co jest \u017ar\u00f3d\u0142em niekontrolowanej zmienno\u015bci. W przypadku \u017ale zaprojektowanego do\u015bwiadczenia lista zmiennych dla uk\u0142adu ko\u0144-cz\u0142owiek jest d\u0142u\u017csza ni\u017c nos Pinokia po zabawie w polityk\u0119. Konie mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 ras\u0105, wiekiem, p\u0142ci\u0105, mas\u0105, wzrostem, stopniem wyszkolenia, sposobem \u017cywienia, utrzymania, stanem zdrowia\u2026 a je\u017ad\u017acy bior\u0105cy udzia\u0142 w badaniu z pewno\u015bci\u0105 b\u0119d\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 do\u015bwiadczeniem i wyczuciem je\u017adzieckim. Ka\u017cdy z tych czynnik\u00f3w mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na wyniki bada\u0144. Na koniec dorzu\u0107my czynniki \u015brodowiskowe, obecno\u015b\u0107 innych koni, miejsce badania, pogod\u0119\u2026 \u0141atwo nie jest. Nie my\u015blcie sobie, \u017ce w powa\u017cnym \u015bwiecie ko\u0144skiej nauki panuje degrengolada i chaos. Dobrego badacza cechuje rzetelno\u015b\u0107, uczciwo\u015b\u0107 i etyka naukowa, ale te\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107 istniej\u0105cych ogranicze\u0144. Pracy jest wi\u0119cej ni\u017c przy doczyszczeniu siwka po wyst\u0119pach w b\u0142otnej rewii. Przed rozpocz\u0119ciem bada\u0144 wymagana jest ocena Komisji etycznej ds. bada\u0144 nad zwierz\u0119tami, uczestnicy musz\u0105 wyrazi\u0107 \u015bwiadom\u0105 zgod\u0119 na udzia\u0142 w badaniu, a procedury badawcze powinny by\u0107 pewne i sprawdzone. Najlepiej aby badania by\u0142y randomizowane (losowy przydzia\u0142 koni do grup) i za\u015blepione (w\u0142a\u015bciciel, je\u017adziec a nawet badacz nie wiedz\u0105, kt\u00f3ry ko\u0144 trafi\u0142 do kt\u00f3rej grupy). Wszystkie gromadzone dane musz\u0105 by\u0107 starannie sprawdzane i dokumentowane, a badacz musi istnie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci co do dyscypliny metodycznej i merytorycznej [2]. Wszystko \u0142adnie i pi\u0119knie, tylko dlaczego mam zaufa\u0107, \u017ce akurat ta praca jest rzetelna? Zaraz do tego powr\u00f3c\u0119 w punkcie 3. Drugim, bardzo du\u017cym ograniczeniem w przypadku bada\u0144 koni jest sama grupa badana. Optymalna wielko\u015b\u0107 grupy badanej jest kompromisem pomi\u0119dzy moc\u0105 statystyczn\u0105 badania a rzeczywistym dost\u0119pem do du\u017cej grupy koni [3]. Moc testu statystycznego uzale\u017cniona jest od liczby obserwacji w badaniu – im pr\u00f3ba jest liczniejsza tym test ma wi\u0119ksz\u0105 moc, czyli mniejsza szansa pope\u0142nienia b\u0142\u0119du. Oczywi\u015bcie pami\u0119tajcie, \u017ce jak pojedziecie na Cavaliad\u0119 i b\u0119dziecie robili ankiet\u0119 \u201dczy lubisz koniki?\u201d to b\u0119dzie to tak samo bez sensu jak zapytacie o to 5 czy 500 os\u00f3b. W przypadku koni bardzo rzadko spotyka si\u0119 badania eksperymentalne z bardzo licznymi grupami (n>100), najcz\u0119\u015bciej jest to kilka-kilkana\u015bcie koni, dlatego tak wa\u017cna jest poprawno\u015b\u0107 metodologiczna i prawid\u0142owo dobrana analiza statystyczna. 3. Gdzie znajd\u0119 publikacje naukowe i jak oceni\u0107 ich wiarygodno\u015b\u0107? Oczywi\u015bcie w Internetach! Puchate leniuszki takie jak ja, spokojnie mog\u0105 sobie le\u017ce\u0107 wieczorkiem na kanapce i scrollowa\u0107\/trollowa\u0107\/sharowa\u0107, \u017ce niby tacy rozumni, oczytani, rezolutni no i jeszcze m\u0105drzy. Mo\u017cliwo\u015bci jest wiele, w pierwszej kolejno\u015bci polecam dr Google w wersji naukowej czyli www.scholar.google.pl. Habitatem dla \u017ceruj\u0105cych noc\u0105 badaczy s\u0105 naukowe bazy danych (PubMed, Web of Science), a ostatnio r\u00f3wnie\u017c stale zmieniaj\u0105ca lokum inicjatywa SCIHUB. Publikacji mo\u017cemy te\u017c szuka\u0107 na platformie ResearchGate, stronach wydawnictw (Elsevier, Springer) czy Uniwersytet\u00f3w [4]. Warto zajrze\u0107 te\u017c na strony typowo ko\u0144skie takie jak Kentucky Equine Research (https:\/\/ker.com\/published\/) czy International Society for Equitation Science (https:\/\/equitationscience.com\/). Je\u015bli nauka was kr\u0119ci jak to ko\u0142o od Gospody\u0144 Wiejskich to wi\u0119cej na temat naukowych \u017ar\u00f3de\u0142 znajdziecie w poradniku naukowym GUMedu [5]. A teraz co\u015b co mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce wasze \u017cycie nie b\u0119dzie ju\u017c takie jak dotychczas\u2026 to, \u017ce kto\u015b opublikowa\u0142 badanie \u2013 nie znaczy, \u017ce jest to dobre badanie. Ratunku! Reanimacja! Czy jest na sali lekarz? Na pocieszenie – mo\u017cemy to sprawdzi\u0107. Uff! Jest taki wska\u017anik Impact Factor (IF), czyli indeks cytowa\u0144, kt\u00f3ry publikowany co roku na li\u015bcie czasopism naukowych Journal Citation Reports pokazuje w pewnym sensie presti\u017c czasopisma. Czasopisma, kt\u00f3re publikuj\u0105 oryginalne prace badawcze, korzystaj\u0105 z pomocy anonimowych i niezale\u017cnych recenzent\u00f3w (peer-review). To zwi\u0119ksza prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce publikacja jest wolna od b\u0142\u0119d\u00f3w mog\u0105cych zafa\u0142szowa\u0107 wyniki. Warto r\u00f3wnie\u017c sprawdzi\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 autora badania (wcze\u015bniejsze publikacje) oraz jednostk\u0119 naukow\u0105 w kt\u00f3rej by\u0142y prowadzone badania. Sp\u00f3jrzmy na przyk\u0142ad na taki ko\u0144ski autorytet jak Profesor Paul McGreevy z Uniwersytetu w Sydney – https:\/\/sydney.edu.au\/science\/people\/paul.mcgreevy.php, dorobek robi wra\u017cenie, prawda? Mo\u017ce si\u0119 jednak zdarzy\u0107, \u017ce wysoki IF czasopisma i nazwisko badacza nie gwarantuje niczego, a udowodni\u0142 to pewien \u017cartowni\u015b, niejaki dr Franz Messerli, kt\u00f3ry w “New England Journal of Medicine” (IF oko\u0142o 80!) wykaza\u0142 istnienie korelacji \u2013 im wi\u0119ksze spo\u017cycie czekolady w danym kraju, tym wi\u0119cej przyznanych Nagr\u00f3d Nobla (r=0,791). Mniam, mniam! Oczywi\u015bcie badanie to obarczone jest b\u0142\u0119dem we wnioskowaniu, bo zbie\u017cno\u015b\u0107 danych nie zawsze r\u00f3wna si\u0119 istnieniu mi\u0119dzy nimi zwi\u0105zku przyczynowo-skutkowego (correlation does not equal causation). W innych \u201ebadaniach\u201d wykazano na przyk\u0142ad, \u017ce wzrost ceny bekonu zwi\u0119ksza liczb\u0119 rozwod\u00f3w, a \u017cycie w biedzie zwi\u0119ksza rozmiar penisa\u2026 Mhm. Po wi\u0119cej r\u00f3wnie ciekawych wykres\u00f3w zapraszam do Tylera Vigena [7]. Wracaj\u0105c do koni, pami\u0119tajmy, \u017ce w badaniach ilo\u015bciowych (nie myli\u0107 z jako\u015bciowymi) badamy to co jest mo\u017cliwe do zmierzenia, czyli t\u0119tno podczas treningu, czas reakcji, temperatura oka, st\u0119\u017cenie kortyzolu w \u015blinie… Ale co w przypadku dozna\u0144 subiektywnych? U ludzi nieco \u0142atwiej jest oceni\u0107 b\u00f3l czy og\u00f3lne zadowolenie z \u017cycia, bo mamy do dyspozycji kwestionariusze i skale. Ko\u0144 niestety nie powie nam wprost “dzi\u015b wsta\u0142em lewym przednim kopytkiem, nie m\u00f3w do mnie teraz!” ani nie zaznaczy w ankiecie \u2013 og\u00f3lne zadowolenie z \u017cycia 5\/10, a do tego ko\u015blawo dopisze \u201ea za ten trening daj\u0119 Ci dwa na szynach, foch!\u201d. Na szcz\u0119\u015bcie naukowcy r\u00f3wnie\u017c szukaj\u0105 rozwi\u0105za\u0144 dla tych problem\u00f3w\u2026 to be continued. Og\u0142oszenie kuc-pasterskie: Nie ufajcie nikomu! Czytaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119, artyku\u0142, posta szukajcie \u017ar\u00f3d\u0142a. A jak ju\u017c si\u0119 dokopiecie do niego niczym kret w kretowisku to jeszcze raz sprawd\u017acie czy jest krystalicznie czyste i orze\u017awiaj\u0105ce czy przypadkiem nie wpad\u0142 do niego ko\u0144ski bobek, a fuj. Dla hardcor\u00f3w (czyli literatura uzupe\u0142niaj\u0105ca): [1] Uwaga naukowy be\u0142kot, magnez i woda – https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=cu3PuLzXQsI [2] Apanowicz Jerzy: Metodologia og\u00f3lna \u2013 https:\/\/wsaib.pl\/images\/files\/E-Publikacje\/MO.pdf [3] Eng, J.: Sample Size Estimation: How Many Individuals Should Be Studied? Radiology 2003, 227, 2, 309-313 – https:\/\/pdfs.semanticscholar.org\/3939\/65e88a3c93add4ba59a0c1b17982582f5fea.pdf [4] Wyszukiwarka prac na Nottingham Trent University – http:\/\/irep.ntu.ac.uk\/cgi\/facet\/simple2?q=horse&_action_search=Search&_action_search=Search&_order=bytitle&basic_srchtype=ALL&_satisfyall=ALL [5] Poradnik naukowy GUMED \u2013 bazy danych https:\/\/poradnik-naukowy.gumed.edu.pl\/42019.html [6] Messerli F.H.: Chocolate consumption, cognitive function, and Nobel laureates. N Engl J Med. 2012, 367, 16, 1562-1564. (https:\/\/www.ncbi.nlm.nih.gov\/pubmed\/23050509) [7] Zbi\u00f3r fajnych wykres\u00f3w dla zupe\u0142nie bezsensownych korelacji – http:\/\/tylervigen.com\/spurious-correlations<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":125,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":201,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions\/201"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}