{"id":217,"date":"2023-03-10T23:00:02","date_gmt":"2023-03-10T22:00:02","guid":{"rendered":"http:\/\/drequeen.pl\/?p=217"},"modified":"2023-03-11T19:56:51","modified_gmt":"2023-03-11T18:56:51","slug":"konski-dekalog","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/drequeen.pl\/?p=217","title":{"rendered":"Ko\u0144ski dekalog"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-center\">Dzie\u0144 dobry mili, dzi\u015b dziesi\u0119\u0107 pryncypi\u00f3w, czytaj zasad w treningu koni, zgrabnie sformu\u0142owanych przez najm\u0105drzejsze g\u0142owy ko\u0144skiego \u015bwiata nauki. O czym mowa? Ano, przed Pa\u0144stwem \u201e<em>ISES 10 training principles<\/em>\u201d [1]. Wiwaty, oklaski, staniki lec\u0105 z sali. Zapewne zdarzy\u0142o mi si\u0119 wspomnie\u0107 Wam o najwspanialszej ekipie ko\u0144skich naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy po\u0142\u0105czyli si\u0119 kilkana\u015bcie lat temu pod szyldem \u201e<em>International Society for Equitation Science<\/em>\u201d, hm? ISES to grupa zrzeszaj\u0105ca naukowc\u00f3w, wyk\u0142adowc\u00f3w, profesor\u00f3w, doktor\u00f3w, etolog\u00f3w, fizjolog\u00f3w, weterynarzy, behawioryst\u00f3w, trener\u00f3w-praktyk\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3rym na serduszku le\u017cy dobrostan koni. C\u00f3\u017c wydumali tam m\u0105drego? Kr\u00f3tko, zwi\u0119\u017ale i na temat &#8211; przedstawili dziesi\u0119\u0107 zasad, kt\u00f3re powinny by\u0107 brane pod uwag\u0119 nie tylko podczas wielkiego treningu, ale zw\u0142aszcza zwyczajnego, codziennego bycia z naszymi kopytnymi. Do tego polecam w pakiecie zabawny komiks przygotowany przez inicjatyw\u0119 WOW (<em>Working on Optimal equine Welfare<\/em>) \u2013 wersje do wydruku s\u0105 u nich na stronie [2]. A wiecie co jest w tym wszystkim najcudowniejsze? Te zasady s\u0105 od kilku lat aktualizowane, a do tego bardzo wywa\u017cone i uniwersalne. I ko\u0144cz\u0105c ten przyd\u0142ugi wst\u0119p dodam jeszcze pluszowy przyk\u0142ad z naszego lokalnego podw\u00f3rka &#8211; podczas zesz\u0142orocznej konferencji we Wroc\u0142awiu niejaki Pan Thies Kaspareit, czyli Kierownik Dzia\u0142u Szkolenia Niemieckiej Federacji Je\u017adzieckiej (takiego tam k\u00f3\u0142ka wzajemnej adoracji ludzi je\u017cd\u017c\u0105cych za stodo\u0142\u0105), podczas swojej prelekcji m\u00f3wi\u0142 o teorii uczenia si\u0119 i prezentowa\u0142 poni\u017cszy plakat\u2026 Rozp\u0142ywam si\u0119. Jest nadzieja. \u015awiat si\u0119 zmienia. Ty te\u017c spr\u00f3buj, a wi\u0119c Szanowni Pa\u0144stwo chc\u0105c dba\u0107 o dobrostan podczas utrzymania i treningu koni powinni\u015bmy:<\/p>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o bezpiecze\u0144stwie ludzi i koni<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o naturze koni<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o umys\u0142owych i sensorycznych zdolno\u015bciach koni<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o stanach emocjonalnych koni<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 techniki desensytyzacji<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 warunkowanie operacyjne<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 warunkowanie klasyczne<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 kszta\u0142towanie<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 sygna\u0142y i pomoce<\/h6>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o samoniesieniu<\/h6>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"723\" height=\"1024\" src=\"http:\/\/drequeen.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/plakat-pelny-723x1024.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-219\" srcset=\"http:\/\/drequeen.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/plakat-pelny-723x1024.png 723w, http:\/\/drequeen.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/plakat-pelny-212x300.png 212w, http:\/\/drequeen.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/plakat-pelny-768x1087.png 768w, http:\/\/drequeen.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/plakat-pelny.png 965w\" sizes=\"auto, (max-width: 723px) 100vw, 723px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">A teraz po kolei, krok po kroku, wgryziemy si\u0119 niczym wyg\u0142odnia\u0142e korniki w ka\u017cdy z powy\u017cszych punkt\u00f3w. 10 razy P, pe jak przykazanie. Chc\u0105c dba\u0107 o dobrostan koni jako \u015bwiadomi koniarze powinni\u015bmy:<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Pami\u0119ta\u0107 o bezpiecze\u0144stwie ludzi i koni<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>nie zapominaj o rozmiarze, sile i p\u0142ochliwo\u015bci koni,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>naucz si\u0119 rozpoznawa\u0107 wcze\u015bniej reakcje koni (ucieczka\/atak\/zamro\u017cenie),<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>nie stosuj metod ani sprz\u0119tu powoduj\u0105cego b\u00f3l, stres czy krzywdz\u0105cego konia,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>upewnij si\u0119, \u017ce je\u017adziec i ko\u0144 s\u0105 do siebie dopasowani.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Ca\u0142kiem spore przytulanki z tych naszych koni, ciut wi\u0119ksze ni\u017c psy, koty czy rybki. Jak wiecie dzi\u0119ki masie pomno\u017conej przez \u0142atwo\u015b\u0107 w odfruwaniu i dzidowaniu w efekcie mamy pok\u0142ady, ba nawet ha\u0142dy energii i to do sze\u015bcianu, wi\u0119c faktycznie mo\u017ce warto pomy\u015ble\u0107 o bezpiecze\u0144stwie wszystkich uczestnik\u00f3w tej relacji? Konie s\u0105 DU\u017bE, wysokie, ci\u0119\u017ckie, szybkie, a dla wielu pobocznych obserwator\u00f3w wr\u0119cz nieprzewidywalne \u2013 ludo\u017cercy! Na szcz\u0119\u015bcie im lepiej grasz w ko\u0144skie szachy i maty, tym bardziej przewidywalne si\u0119 staj\u0105. Od teraz patrz i ucz si\u0119 od czterokopytnych mistrz\u00f3w ko\u0144skiej kierownicy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Ma\u0142y QUIZ. Czy jak ko\u0144 stan\u0105\u0142 i patrzy to znaczy, \u017ce:<br>a) zaraz ruszy z pr\u0119dko\u015bci\u0105 500 km\/h w drug\u0105 stron\u0119 i dostaniesz b\u0142otem w twarz?<br>b) tylko przygl\u0105da si\u0119 z zainteresowaniem?<br>c) zaatakuje niczym tygrys celuj\u0105c w t\u0119tnic\u0119 szyjn\u0105?<br>d) czy mo\u017ce go sparali\u017cowa\u0142o i wbi\u0142o w ziemi\u0119?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Ka\u017cda z tych opcji jest mo\u017cliwa i analizuj\u0105c sytuacj\u0119, obserwuj\u0105c danego osobnika mo\u017cemy niczym w Milionerach wytypowa\u0107 poprawn\u0105 reakcj\u0119 i rozbi\u0107 ko\u0144ski bank. Czasem przyda si\u0119 telefon to przyjaciela lub pytanie do publiczno\u015bci, ale wiecie ilu wypadk\u00f3w mo\u017cna by unikn\u0105\u0107 dzi\u0119ki lepszemu przewidywaniu?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Konie maj\u0105 do\u015b\u0107 podobny kszta\u0142t \u2013 z przodu paszcza, z ty\u0142u ogon. Dystans. Pami\u0119taj, \u017ce stoj\u0105c przy \u0142opatce konia b\u0119dzie mu trudniej przywali\u0107 Ci z zadu w por\u00f3wnaniu do tego jak b\u0119dziesz sta\u0142 metr za nim. Za to \u0142atwiej b\u0119dzie Ci\u0119 dziabn\u0105\u0107 paszcz\u0105, he he. Zawsze na oriencie, oczy dooko\u0142a g\u0142owy, \u0107wiczymy uwa\u017cno\u015b\u0107. Nie chodzi o to by kogokolwiek straszy\u0107, ale trzeba by\u0107 \u015bwiadomym, \u017ce to nie s\u0105 szachy. Maj\u0105c swojego ukochanego przyjaciela od wielu lat i znaj\u0105c go na wylot nie zak\u0142adasz, \u017ce wchodz\u0105c do boksu z u\u015bmiechem na ustach i wiadrem pyszno\u015bci dostaniesz kopa mi\u0119dzy oczy, ale\u2026 niestety tak si\u0119 mo\u017ce zdarzy\u0107. Jak to? Mo\u017ce go zaskoczy\u0142e\u015b? Mo\u017ce drzema\u0142? Mo\u017ce wcze\u015bniej nowy stajenny da\u0142 upust swojej niekompetencji? Mo\u017ce co\u015b go bardzo boli? Mimo ca\u0142ej naszej mi\u0142o\u015bci i zaufania trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce ko\u0144 nie jest jak wyszkolona kobieta z PMSem i nie walnie prosto z mostu \u201e<em>nie podchod\u017a za blisko, przynie\u015b koc, czekolad\u0119, du\u017co czekolady, a potem po prostu odejd\u017a<\/em>\u201d. Je\u017celi podchodzisz do konia kt\u00f3rego nie znasz dokr\u0119\u0107 pokr\u0119t\u0142o uwa\u017cno\u015bci na maksa, ale zachowaj przy tym swoje kocie ruchy. Konie nie lubi\u0105 raptus\u00f3w i kanciastych w ruchach ludzi, wol\u0105 \u015bwiadomych swojego cia\u0142a, takich p\u0142ywaj\u0105cych w oleju. Mniej znaczy wi\u0119cej. Nie krzycz, nie machaj odn\u00f3\u017cami, nie prowokuj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Bezpiecze\u0144stwo je\u017ad\u017aca zaczyna si\u0119 w siodlarni \u2013 kask, kamizelka, r\u0119kawiczki, buty, spodnie, to nie tylko lans, ale te\u017c do\u015b\u0107 wa\u017cna sk\u0142adowa, kt\u00f3ra ratuje zdrowie i \u017cycie, ale kto by si\u0119 przejmowa\u0142 jak w gr\u0119 wchodz\u0105 oklapni\u0119te w\u0142osy po je\u017adzie! No halo, wygl\u0105da\u0107 albo nie wygl\u0105da\u0107, s\u0105 rzeczy wa\u017cne i wa\u017cniejsze. Te\u017c mi si\u0119 kiedy\u015b wydawa\u0142o, \u017ce jak jestem taka do\u015bwiadczona i je\u017cd\u017c\u0119 te kilka lat konno to sorry, ale jaki\u015b toczek to jest dla \u017c\u00f3\u0142todziob\u00f3w i dzieci, ale na szcz\u0119\u015bcie w por\u0119 si\u0119 ogarn\u0119\u0142am i od kilkunastu lat wsiadam tylko w kasku. G\u0142owa plus banda, g\u0142owa plus ko\u0144skie odn\u00f3\u017ce, g\u0142owa plus kamie\u0144\u2026 zaraz kto\u015b powie, \u017ce ma spokojnego i super uje\u017cd\u017conego konia, do tego dobrze je\u017adzi, zna ryzyko, jest doros\u0142y etc. Oczywi\u015bcie jak masz si\u0119 rozplaska\u0107 z tym koniem na betonie czy na ekspres\u00f3wce to i kask Ci nie pomo\u017ce, ale skoro elegancko kto\u015b policzy\u0142 kiedy mo\u017ce pom\u00f3c, to mo\u017ce rewie mody i w\u0142osy po stylingu schowaj w kiesze\u0144 i daj dzieciakom dobry przyk\u0142ad? Poznali\u015bcie ju\u017c mojego Ma\u0142\u017conka vel Marysie i jego wspania\u0142ego rumaka Danona. Para ta rze\u017abi\u0142a wsp\u00f3lnie dzie\u0144 w dzie\u0144 przez jakie\u015b 12 lat i przez ten czas Mister M zaliczy\u0142 tylko trzy gleby. Ten trzeci raz, gdy po pi\u0119knych saltach w powietrzu kopytko gniadej fury znalaz\u0142o jakie\u015b 2 cm od tego g\u0142owy, podj\u0105\u0142 trudn\u0105 \u017cyciow\u0105 decyzj\u0119 i zacz\u0105\u0142 je\u017adzi\u0107 w kasku. Lepiej p\u00f3\u017ano ni\u017c wcale.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce zar\u00f3wno ko\u0144 do je\u017ad\u017aca, jak i je\u017adziec do konia powinni by\u0107 dopasowani \u2013 nie tylko fizycznie ale te\u017c psychicznie. 100 kilo na szetlandzie, trzyletnia dziewczynka na Shire, zielony choleryk na surowym folblucie to do\u015b\u0107 ryzykowne po\u0142\u0105czenia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Niby wydaje si\u0119 to oczywiste, ale dla formalno\u015bci napisz\u0119 &#8211; nie u\u017cywamy metod ani sprz\u0119tu, kt\u00f3re powoduj\u0105 b\u00f3l, stres lub krzywdz\u0105 konia. To co zak\u0142adasz na konia ma by\u0107 do niego dopasowane i czyste. Na my\u015bl o czaprakach nie pranych przez rok lub u\u017cywanych na kilka koni przychodzi mi takie pytanie &#8211; czy fajnie by by\u0142o biega\u0107 w tej samej koszulce bez prania przez rok i w tym czasie wymienia\u0107 si\u0119 z kolegami? Ko\u0144skie zapachy przy tym to prawdziwe perfumy. I lepiej aby\u015b wiedzia\u0142 jak dzia\u0142a sprz\u0119t na kt\u00f3ry si\u0119 decydujesz, kolor, moda, bo kole\u017canka takie ma, to raczej s\u0142abe argumenty. Reszty nawet nie musz\u0119 t\u0142umaczy\u0107. Nie dla wy\u017cywania si\u0119, bicia, kopania, pi\u0142owania, dzikiego szarpania. Nie, nie, nie!<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Pami\u0119ta\u0107 o naturze koni<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>zaspokajaj podstawowe potrzeby koni jak d\u0142ugie codzienne pasienie, towarzystwo, swoboda przemieszczania si\u0119,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>szanuj spo\u0142eczn\u0105 natur\u0119 koni (znaczenie dotyku, skutki separacji),<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>b\u0105d\u017a \u015bwiadomy, \u017ce niekt\u00f3re ruchy mog\u0105 by\u0107 odebrane przez konie jako zagra\u017caj\u0105ce<\/strong>,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>unikaj \u201edominacji\u201d w interakcjach cz\u0142owiek \u2013 ko\u0144.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Jakby kto\u015b zapomnia\u0142 to ko\u0144 jest besti\u0105 stadn\u0105, sam usycha niczym kwiatki u mnie w domu. Przez 16 godzin ma \u0142azi\u0107 z kumplami przed siebie i dziamga\u0107 paszcz\u0105 trawy, suche patyki, szyszki i kamienie. Pi\u0107 te\u017c powinien. Czyst\u0105, ale bez procent\u00f3w oczywi\u015bcie. Ma te\u017c odpoczywa\u0107, spa\u0107 na le\u017c\u0105co, dyskutowa\u0107 z cz\u0142onkami stada. Tarzanie i swobodne puszczanie wiatr\u00f3w wskazane. Pozwol\u0119 sobie powt\u00f3rzy\u0107 kilka razy \u2013 konie to nie ludzie. Tony szampon\u00f3w, perfum, lakier\u00f3w i brokat\u00f3w nie zmieni\u0105 ich w My Little Pony, t\u0119cza i Channel No. 5 nie b\u0119d\u0105 si\u0119 wydobywa\u0107 z \u017cadnego z otwor\u00f3w, gwarantuj\u0119. Ach, bo jakby tak m\u00f3c zapewni\u0107 potrzeby w zakresie dobrostanu na najwy\u017cszym poziomie \u2013 nieograniczona przestrze\u0144 do spacerk\u00f3w z kole\u017ckami non-stop to marzenie wielu, ale nie oszukujmy si\u0119 ma\u0142o kto mo\u017ce pozwoli\u0107 sobie na kilkudziesi\u0119cio czy kilkuset hektarowe wypasy, takie luksusy to tylko koniki polskie w Popielnie [3]. Wolnowybiegowo lub chocia\u017c od rana do wieczora na dworze. Zawsze jest wyb\u00f3r. Ostatnio us\u0142ysza\u0142am zdanie: \u201e<em>kto chce szuka sposobu, kto nie chce szuka powodu<\/em>\u201d. Je\u015bli nie super pastwisko z kilkoma ziomkami to chocia\u017c mniejsza kwatera z jednym najbli\u017cszym przyjacielem, tylko nie areszt 24h\/dob\u0119. To tak jak u ludzi przykucie do szpitalnego \u0142\u00f3\u017cka \u2013 powoli siada cia\u0142o i psychika, ca\u0142y aparat ruchu, okablowanie, wolniejsze uczenie si\u0119, niczego dobrego w tym nie ma, serio.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Przew\u00f3d pokarmowy koni jest d\u0142ugi jak poci\u0105g, ma\u0142y \u017co\u0142\u0105dek, a kwas ci\u0105gle chlupie, dlatego konie ci\u0105gle co\u015b mlaskaj\u0105, tu nie przejdzie opcja w moim stylu, czyli ca\u0142y dzie\u0144 na g\u0142odzie a wieczorem prza\u015bny obiad i kolacyjka w jednym, konie jedz\u0105 cz\u0119sto i ma\u0142o. Ko\u0144 oczywi\u015bcie w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w zje to co mu damy, s\u0105 opas\u0142e tomy do poczytania w temacie \u017cywienia koni. Ani gigantyczne ot\u0142uszczenie, ani skrajna anoreksja nie s\u0105 dobre. Podobnie jak u ludzi, troch\u0119 inne potrzeby ma m\u0142odziak, staruszek, wrzodowiec, Matka Polka czy sportowiec\u2026 Do znudzenia kolejny raz powt\u00f3rz\u0119 \u2013 edukacja w tym temacie to obowi\u0105zek w\u0142a\u015bciciela konia. Oczywi\u015bcie s\u0105 wspaniali fachowcy, doradcy \u017cywieniowi, dietetycy, wyedukowani przedstawiciele handlowi, ale jakie\u015b podstawy powinien prze\u0142kn\u0105\u0107 ka\u017cdy koniarz, by nie opowiada\u0107 g\u0142upot, \u017ce jego ko\u0144 jest w formie i nie potrzebuje paszy \ud83d\ude09 (wyt\u0142umaczenie: siano to pasza obj\u0119to\u015bciowa, ka\u017cdy ko\u0144 potrzebuje paszy).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Konie to nie ludzie. Nie rozumiej\u0105, \u017ce okazujemy im nasz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 najdro\u017csz\u0105 pasz\u0105, boksem w 5***** pensjonacie za trzy ko\u0142a i derk\u0105 inkrustowan\u0105 z\u0142otem i brylantami oraz obowi\u0105zkowo z haftem jego imienia. Co do tych derek\u2026 Ko\u0144 spokojnie sobie radzi z temperatur\u0105 poni\u017cej zera, daje rad\u0119 z wiatrem, deszczem i \u015bniegiem \u2013 cho\u0107 jak rzuca \u017cabami to woli si\u0119 skry\u0107, wi\u0119c dobrze da\u0107 mu wyb\u00f3r czytaj wiat\u0119. To, \u017ce wam marzn\u0105 odw\u0142oki to nie znaczy, \u017ce koniki cierpi\u0105, sprawa si\u0119 komplikuje jak postanowimy zgoli\u0107 nieco w\u0142osia na zim\u0119\u2026 do derek i wybor\u00f3w temperaturowych koni jeszcze wr\u00f3cimy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Kolejne zadanie domowe &#8211; naucz si\u0119 rozpoznawa\u0107 oznaki stresu, zachowa\u0144 konfliktowych oraz b\u00f3lu. Mo\u017cliwe, \u017ce kojarzysz wspania\u0142\u0105 dr Sue Dyson, kt\u00f3ra jest mistrzyni\u0105 od diagnozy subtelnych i skomplikowanych przypadk\u00f3w kulawizn, by\u0142a w Polsce i mo\u017ce jeszcze kiedy\u015b nas odwiedzi. Oczywi\u015bcie ka\u017cdy koniarz wie, \u017ce ko\u0144 daje mn\u00f3stwo sygna\u0142\u00f3w, \u017ce co\u015b jest nie tak, patrzymy na jego oczy, uszy, nozdrza, pysk, krzywa potylica, \u015bwiszcz\u0105cy ogon, ca\u0142y obrazek. Konie do nas m\u00f3wi\u0105, trzeba tylko zatrzyma\u0107 si\u0119 w tym codziennym p\u0119dzie i chcie\u0107 us\u0142ysze\u0107, zauwa\u017cy\u0107\u2026 Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cesz \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na kom\u00f3rk\u0119 darmow\u0105 aplikacj\u0119 EPWA (<em>Equine Pain and Welfare App<\/em>) i sprawdzi\u0107 czy co\u015b boli Twojego konia (tudzie\u017c os\u0142a) [4].<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Co do dominacji w relacjach ko\u0144-cz\u0142owiek. Jest to pewien konstrukt, z\u0142o\u017cony i niejednoznaczny. W nast\u0119pnej kolejno\u015bci pojawi si\u0119 post w tym temacie. Trzymajcie kciuki by klawiatura lekk\u0105 mi by\u0142a.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Pami\u0119ta\u0107 o umys\u0142owych i sensorycznych zdolno\u015bciach koni<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>nie przeceniaj ko\u0144skich zdolno\u015bci umys\u0142owych (np. \u201e<em>on ju\u017c dobrze wie co zrobi\u0142 \u017ale!<\/em>\u201d),<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>nie umniejszaj ko\u0144skim zdolno\u015bciom umys\u0142owym (np. \u201e<em>przecie\u017c to tylko ko\u0144\u2026<\/em>\u201d),<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>nie zapominaj, \u017ce konie widz\u0105, s\u0142ysz\u0105 i my\u015bl\u0105 inaczej ni\u017c ludzie,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>unikaj d\u0142ugich trening\u00f3w (minimalna liczba powt\u00f3rze\u0144 by unikn\u0105\u0107 przeci\u0105\u017cenia OUN).<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">By ko\u0144 zachowywa\u0142 si\u0119 w naszym ludzkim mniemaniu jak porz\u0105dny, wyedukowany, doros\u0142y ko\u0144, wcze\u015bniej musi uczy\u0107 si\u0119 w ko\u0144skim przedszkolu i szkole przez \u0142adnych kilka lat. Konie nie potrafi\u0105 odbiera\u0107 telefon\u00f3w, trzyma\u0107 si\u0119 wyznaczonego planu czy my\u015ble\u0107 o swojej przysz\u0142o\u015bci. Nie s\u0105 te\u017c niegrzeczne, nie mszcz\u0105 si\u0119 i nie chc\u0105 po z\u0142o\u015bci nikogo skrzywdzi\u0107. Je\u015bli co\u015b by\u0142o skuteczne w przesz\u0142o\u015bci, jest spora szansa, \u017ce powt\u00f3rzy si\u0119 znowu w podobnych okoliczno\u015bciach. Ich kora przedczo\u0142owa jest mniej rozwini\u0119ta ni\u017c nasza, wi\u0119c jest szereg psychicznych zdolno\u015bci kt\u00f3re najprawdopodobniej nie s\u0105 w ich zasi\u0119gu, jak my\u015blenie abstrakcyjnie czy wnioskowanie logiczne. Konie nie potrafi\u0105 wspomina\u0107. Nigdy nie powiedz\u0105 \u201e<em>A pami\u0119tasz Siwy jak \u017ce\u015bmy kiedy\u015b do Ba\u015bki na balety chadzali? To by\u0142y czasy\u2026<\/em>\u201d. Konie maj\u0105 panoramiczny wzrok, wi\u0119c widz\u0105 dooko\u0142a, ale troch\u0119 inaczej ni\u017c my. S\u0105 po prostu inne ni\u017c my. Nie \u015bpi\u0105 w \u0142\u00f3\u017ckach, nie pij\u0105 kawy do porannej gazetki, nie plotkuj\u0105 i nie knuj\u0105. Rok temu pisa\u0142am na blogu jak ucz\u0105 si\u0119 konie, zapraszam co od\u015bwie\u017cenia \u2013 KLIK.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Kolejne pytanie \u2013 jaka jest optymalna liczba poprawnych powt\u00f3rek dla efektywnego uczenia si\u0119? Formowanie nawyku wynika z procesu LTP (d\u0142ugotrwa\u0142e wzmacnianie synaptyczne), oczywi\u015bcie powt\u00f3rki s\u0105 kluczem do sukcesu, ale powt\u00f3rzenia, kt\u00f3re s\u0105 zbyt blisko siebie lub trwaj\u0105 zbyt d\u0142ugo mog\u0105 hamowa\u0107 uczenie si\u0119. Nowe \u015bcie\u017cki neuronalne nie s\u0105 w stanie utrzyma\u0107 powtarzanej stymulacji, cz\u0119\u015bciowo z powodu olbrzymiego zapotrzebowania na tlen i glukoz\u0119, a cz\u0119\u015bciowo z powodu niedojrza\u0142o\u015bci tych nowych po\u0142\u0105cze\u0144\/dr\u00f3g. Mamy dylemat. Im wi\u0119cej powt\u00f3rek tym wi\u0119ksza konsolidacja pami\u0119ci, ale za du\u017co powt\u00f3rek to ju\u017c zahamowanie uczenia si\u0119 i wkraczanie w niebezpieczne rewiry gwa\u0142tu na dobrostanie. Wiemy dzi\u0119ki badaniom, \u017ce kilka powt\u00f3rze\u0144 wystarczy na pocz\u0105tek \u2013 od 3 do 5 prawid\u0142owych odpowiedzi na bodziec jest super. Takie kilka powt\u00f3rze\u0144 to zestaw. \u017beby zmaksymalizowa\u0107 liczb\u0119 powt\u00f3rze\u0144 to po ka\u017cdym zestawie z\u0142o\u017conym z tych 3-5 powt\u00f3rek, nale\u017cy zrobi\u0107 przerw\u0119 a p\u00f3\u017aniej zaj\u0105\u0107 si\u0119 czym\u015b innym i do naszego pierwszego \u0107wiczenia (zestawu) wr\u00f3ci\u0107 dopiero p\u00f3\u017aniej. Czas odpoczynku mo\u017cna wykorzysta\u0107 na stanie, czochranie, st\u0119powanie na lu\u017anej wodzy lub mo\u017cna zaj\u0105\u0107 si\u0119 wzmacnianiem innych \u015bcie\u017cek neuronalnych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Czy ko\u0144 zna czy mo\u017ce nie zna intencji je\u017ad\u017aca, hm? Nie mo\u017cemy oczekiwa\u0107, \u017ce b\u0119dzie nam czyta\u0142 w my\u015blach, niekt\u00f3rzy u\u017cywaj\u0105 takiego skr\u00f3tu my\u015blowego, ale nie jest to mo\u017cliwe. St\u0119pujesz sobie leniwie na swojej Misi, ptaszki \u015bpiewaj\u0105, s\u0142oneczko \u015bwieci, rozmarzonym wzrokiem omiatasz szalone 40 cm kawaletki stoj\u0105ce na placu i marzysz jak to zdobywasz z\u0142oto skacz\u0105c te wagony, raz z prawej, raz z lewej, raz z do\u0142u, raz z g\u00f3ry, i okser, i szereg, a\u017c si\u0119 zm\u0119czy\u0142am. \u017baden ko\u0144, ani inna istota nie czyta w my\u015blach takich z\u0142o\u017conych komunikat\u00f3w. Je\u017celi chcesz to skoczy\u0107 to musisz da\u0107 jaki\u015b sygna\u0142, cho\u0107by najmniejszy. Nawet jak patrzysz w oczy swojej drugiej po\u0142\u00f3wce (nie m\u00f3wi\u0119 o tym 0,5 litra z monopolowego), to wiesz co dok\u0142adnie sobie my\u015bli? Ha, a teraz pomy\u015bl jeszcze raz, popatrz na oczy, na grymas, mo\u017ce skinie g\u0142ow\u0105, mrugnie okiem, chrz\u0105knie, wow! Normalnie komunikacja niewerbalna, czyli znacie si\u0119 jak \u0142yse konie, gratulacje! \ud83d\ude09 Konie te\u017c czekaj\u0105 na jaki\u015b znak, nawet mikro, nano-znak. Pami\u0119taj, \u017ce ich zmys\u0142y s\u0105 super czu\u0142e, troch\u0119 jak nasze po pewnych substancjach psychoaktywnych. Nawet je\u015bli wydaje Wam si\u0119, \u017ce ten ko\u0144ski czarodziej to musia\u0142 rzuci\u0107 jaki\u015b urok na tego konia i nie wiecie jak, gdzie i kiedy by\u0142 jaki\u015b znak, to musicie mi uwierzy\u0107 na s\u0142owo, \u017ce by\u0142. I znowu wracamy do pytania \u2013 czy ten sam sygna\u0142 zawsze znaczy to samo? Je\u017celi nauczymy konia (naprawd\u0119 nie trzeba trzech lat by ko\u0144 skuma\u0142, \u017ce przyci\u015bni\u0119cie \u0142ydk\u0105 znaczy id\u017a, wystarczy kilka do kilkunastu powt\u00f3rze\u0144), \u017ce \u0142ydka A znaczy id\u017a do przodu, a \u0142ydka B znaczy id\u017a w bok, to tego si\u0119 trzymamy, a nie za ka\u017cdym razem inny bodziec, raz za mocno, raz za daleko, raz za d\u0142ugo, raz nie wtedy kiedy trzeba. Im bodziec b\u0119dzie mniej podobny do tego wyuczonego tym mniejsza szansa, \u017ce ko\u0144 odpowie. Tu nasza odpowiedzialno\u015b\u0107 by rozwija\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnego dzia\u0142a. Nikt nie jest symetryczny, nikt nie jest od razu turbo-szybki i precyzyjny w ruchu na ruchomym koniu. To trzeba \u0107wiczy\u0107. Oczywi\u015bcie jedni s\u0105 bardziej zdolni, drudzy mniej, ale ka\u017cdy powinien rozwija\u0107 wyczucie czasu, czucie i r\u00f3wnowag\u0119 (<em>timing, feeling, balance<\/em>). To nasz obowi\u0105zek skoro ju\u017c \u0142adujemy nasze 4 litery na ko\u0144ski grzbiet. Konie s\u0105 m\u0105dre i dobre, staraj\u0105 si\u0119, ale najcz\u0119\u015bciej nas NIE ROZUMIEJ\u0104. I tu nie chodzi o tajemne j\u0119zyki ludzi i anio\u0142\u00f3w, chodzi o konsekwencj\u0119, celowo\u015b\u0107 i precyzj\u0119. Tylko oczywi\u015bcie nie r\u00f3\u017cnicujcie tak sygna\u0142\u00f3w dosiadem, \u017ceby kto\u015b nie pomy\u015bla\u0142, \u017ce ta\u0144czycie makarene czy inn\u0105 lamabad\u0119 na koniu. Nojejujeju, to ja mam teraz sam usi\u0105\u015b\u0107 i sobie zadecydowa\u0107, \u017ce b\u0119d\u0119 zagalopowywa\u0107 od prawej \u0142ydki, poci\u0105gni\u0119cia na ucho i komendy hopsasa? A co jak zmieni\u0119 zdanie, bo stwierdz\u0119, \u017ce to jednak bez sensu? To co potem? Ha, uwaga! Teraz b\u0119dzie objawienie! To jest historia je\u017adziectwa, na tym polegaj\u0105 szko\u0142y czy metody je\u017adzieckie. To s\u0105 ca\u0142e wieki szkolenia koni, grube zakurzone ksi\u0119gi, to jest skala treningowa, to s\u0105 poziomy wtajemniczenia, to wszystko ma si\u0119 sk\u0142ada\u0107 w ca\u0142o\u015b\u0107. Oczywi\u015bcie mo\u017cesz wymy\u015bli\u0107 sobie swoj\u0105 szko\u0142\u0119 jazdy ty\u0142em do przodu, ale pami\u0119taj, \u017ce metoda na Marysi\u0119 jest moja w\u0142asna (wniosek patentowy z\u0142o\u017cony, numer R5739423).<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Pami\u0119ta\u0107 o stanach emocjonalnych koni<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>konie to czuj\u0105ce istoty zdolne do cierpienia,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>tw\u00f3rz pozytywne skojarzenia,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>konsekwencja sprawia, \u017ce konie \u201eoptymistycznie\u201d podchodz\u0105 do dalszego szkolenia,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>nie stosuj sta\u0142ego dyskomfortu, b\u00f3lu czy strachu podczas treningu.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Jest wielu koniarzy, kt\u00f3rzy nie trzymaj\u0105 si\u0119 wytyczonej, bezpiecznej drogi, jednak w danej dyscyplinie cz\u0119sto zobaczysz ludzi je\u017cd\u017c\u0105cych podobnie, nawet jak zamieni\u0105 si\u0119 na konie to te\u017c ca\u0142kiem nie\u017ale pojad\u0105 na tym innym czasem zupe\u0142nie obcym koniu. Moja trenerka opowiedzia\u0142a mi kiedy\u015b niezwyk\u0142\u0105 histori\u0119 \u2013 o dr Reinerze Klimke, kt\u00f3ry startowa\u0142 na CDI w Ksi\u0105\u017cu w 1991 roku na rosyjskim ogierze Barin. Je\u017adziec mia\u0142 tylko kilka dni przed zawodami na poznanie si\u0119 z tym koniem, a kto troch\u0119 o uje\u017cd\u017ceniu s\u0142ysza\u0142 to wie, \u017ce Rosjanie i Niemcy je\u017adzili \u201etroch\u0119\u201d inaczej. Wiecie po czym mo\u017cna pozna\u0107 mistrza takiego formatu? On wiedzia\u0142, \u017ce nie przestawi konia na niemieckie pomoce w ci\u0105gu tych kilku trening\u00f3w, wi\u0119c sam si\u0119 dopasowa\u0142 do konia. Pr\u00f3bowa\u0142 na jakie sygna\u0142y ten ko\u0144 zosta\u0142 nauczony i potem elegancko wszystkich ogra\u0142 zdobywaj\u0105c 1 miejsce we Freestylu w GrandePrixe, czapki z g\u0142\u00f3w! Taki sam test je\u017ad\u017aca przechodzisz wsiadaj\u0105c na zupe\u0142nie obcego konia. Czy b\u0119dziesz si\u0119 t\u0142uk\u0142 twierdz\u0105c, \u017ce ko\u0144 ma odpowiada\u0107 od Twoich pomocy, lub za\u0142amywa\u0142 r\u0119ce, \u017ce co\u015b tu nie dzia\u0142a czy mo\u017ce jednak spr\u00f3bujesz odczyta\u0107 jak zosta\u0142 nauczony i czy w og\u00f3le zosta\u0142 czego\u015b nauczony? Jest te\u017c wielu koniarzy, kt\u00f3ry mieszaj\u0105 style, czasem wychodzi spoko drink jak mod\u017cajto czy inna margarita, a czasem jak kto\u015b za bardzo pop\u0142ynie i zacznie miesza\u0107 whisky, z w\u00f3dk\u0105, ginem, piwem i szampanem to r\u00f3\u017cnie si\u0119 mo\u017ce sko\u0144czy\u0107. Szanujcie hepatocyty!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Podczas treningu powinni\u015bmy stara\u0107 si\u0119 utrzyma\u0107 pobudzenie konia na minimalnym poziomie\u2026 czy stres jest mo\u017ce by\u0107 korzystny? A znacie takie poj\u0119cia jak eustres i dystres? Czy mo\u017cna prze\u017cy\u0107 \u017cycie zupe\u0142nie bezstresowo? Czy jaki\u015b ma\u0142y stresik, taki pozytywny, mobilizuj\u0105cy mo\u017ce powinien by\u0107 obecny podczas uczenia si\u0119? Taki leciutko pobudzony ko\u0144 podczas przejazdu na zawodach? Wita si\u0119 z nami prawo Yerkesa-Dodsona, wed\u0142ug kt\u00f3rego podobno mo\u017cna wyznaczy\u0107 optymalny poziom pobudzenia fizjologicznego. Taki optymalny poziom pobudzenia dla specyficznych zada\u0144 jest zwi\u0105zany z kilkoma czynnikami, po pierwsze jak wymagaj\u0105ce jest dane zadanie (\u0142atwe vs trudne). Mo\u017ce Wikipedia nie jest \u017ar\u00f3d\u0142em naukowym, ale polecam na pocz\u0105tek, \u017ceby zasia\u0107 ziarno w\u0105tpliwo\u015bci i ciekawo\u015bci [5]. Oczywi\u015bcie im wi\u0119kszy stres tym bardziej obni\u017ca si\u0119 zdolno\u015b\u0107 uczenia si\u0119. Nie b\u0119d\u0119 teraz zag\u0142\u0119bia\u0107 si\u0119 w biologi\u0119 stresu, cho\u0107 jest to co\u015b co tygryski lubi\u0105 najbardziej, ale w skr\u00f3cie mamy tu g\u0142\u00f3wnie udzia\u0142 uk\u0142adu wsp\u00f3\u0142czulnego i osi przysadka-podwzg\u00f3rze-nadnercza, do tego dochodzi cia\u0142o migda\u0142owate i miejsce sinawe. Niewielki stres, kr\u00f3tkotrwa\u0142y to normalne, codzienne \u017cycie i jego wyzwania, ale wp\u0142yw bardzo silnego czy chronicznego stresu niesie szereg zmian zaczynaj\u0105c od problem\u00f3w ze sk\u00f3r\u0105, stan\u00f3w zapalnych, infekcji czy ko\u0144cz\u0105c na zaburzeniach psychicznych. Dlatego pomagaj rozlu\u017ani\u0107 si\u0119 swojemu koniowi u\u017cywaj\u0105c g\u0142osu, g\u0142askania, drapania a w przerwach mi\u0119dzy \u0107wiczeniami zach\u0119caj go do poszukiwania rozlu\u017anionej pozycji (rzucona wodza, obni\u017cenie g\u0142owy). Taka przeplatanka, troch\u0119 w g\u00f3r\u0119, troch\u0119 w d\u00f3\u0142, troch\u0119 pobudzenia, troch\u0119 spokoju. Interwa\u0142y i zabawa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Je\u017celi Tw\u00f3j ko\u0144 wykazuje takie zachowania konfliktowe jak brykanie, stawanie d\u0119ba, p\u0142oszenie, ponoszenie to trzeba zrobi\u0107 pog\u0142\u0119bione \u015bledztwo, bo co\u015b tu nie gra i kto\u015b (czytaj cz\u0142owiek) zafa\u0142szowa\u0142 w tej symfonii porozumienia. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce Ty, mo\u017ce kto\u015b wcze\u015bniej nauczy\u0142 konia tej strategii \u2013 unikania jakiego\u015b zachowania. Najpierw zawsze sprawdzamy stan zdrowia, utrzymanie, \u017cywienie, sprz\u0119t, trening, etc. G\u0142\u00f3wna zasada bezpiecze\u0144stwa \u2013 nie prowokujemy i nie utrzymujemy takich zachowa\u0144 (no chyba, \u017ce \u015bwiadomie uczysz konia lewady, ballotady, kurpady, kurbetty czy pesady, to raczej nie b\u0119dziesz mia\u0142 tu problem\u00f3w). S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy lubi\u0105 chodzi\u0107 na wojn\u0119, \u017ceby szybko rozwi\u0105za\u0107 problem, efektowne to jest, \u017ce hoho, nie powiem, iskry lec\u0105, ale czy zawsze etyczne? Czy jest to najlepsza i JEDYNA metoda na rozwi\u0105zanie problemu? Wiecie, \u017ce da si\u0119 uje\u017adzi\u0107 konia w godzin\u0119 czy w jeden dzie\u0144? Zastanawiam si\u0119 po co? Czy jest to najlepsze i jedyne rozwi\u0105zanie? Czy my jako ludzie ci\u0105gle musimy co\u015b udowadnia\u0107? Ano. Ca\u0142e wsp\u00f3\u0142zawodnictwo na tym polega. Szporty. Co robimy? Re-trening podstawowych reakcji to w pewnym sensie taka rehabilitacja, czyli powr\u00f3t do podstaw, do korzonk\u00f3w. Pami\u0119taj, \u017ce je\u015bli jakie\u015b techniki czy metody powoduj\u0105 u konia strach czy wyuczon\u0105 bezdarno\u015b\u0107 (ko\u0144 stoi jak zamro\u017cony lub zamulony czyli zrezygnowany) \u2013 nie myli\u0107 z rozlu\u017anieniem, to raczej nie s\u0105 one fajne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Twoje emocje te\u017c maj\u0105 znaczenie \u2013 to czy jeste\u015b z\u0142y, smutny, przestraszony to tak samo b\u0119dziesz zwraca\u0142 uwag\u0119 na to co trener m\u00f3wi do grupy? Konie te\u017c maj\u0105 emocje, mog\u0105 by\u0107 przestraszone, nie rozumie\u0107, odczuwa\u0107 b\u00f3l, pami\u0119ta\u0107 niemi\u0142e do\u015bwiadczenia w danych okoliczno\u015bciach i jak my\u015blisz &#8211; czy wtedy tak samo b\u0119d\u0105 reagowa\u0107 na Twoje pomoce? Ko\u0144 maj\u0105cy mo\u017cliwo\u015b\u0107 ucieczki \u2013 zawsze j\u0105 wybierze, to gatunek uciekaj\u0105cy, kt\u00f3ry unika konfliktu je\u017celi mo\u017ce, ale je\u015bli zap\u0119dzisz go w \u015blepy r\u00f3g lub przyci\u015bniesz to \u015bciany to nie zdziw si\u0119 je\u015bli zaatakuje. Konie nie p\u0142acz\u0105 w poduszk\u0119 i nie chodz\u0105 do psychoterapeut\u00f3w, one przedstawiaj\u0105 zachowania konfliktowe lub rozwijaj\u0105 stereotypie.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Prawid\u0142owo stosowa\u0107 techniki desensytyzacji<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>u\u017cywaj poprawnie systematycznej desensytyzacji, zacieniania, przewwarunkowania i wzmacniania r\u00f3\u017cnicuj\u0105cego,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>unikaj techniki zatapiania, kt\u00f3ra zmusza konia do znoszenia intensywnego bod\u017aca awersyjnego<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Konie nie lubi\u0105 przyj\u0119\u0107 niespodzianek! Now\u0105 rzecz mog\u0105 odebra\u0107 jako awersyjn\u0105 czyli niemi\u0142\u0105. Z generalizacj\u0105 te\u017c r\u00f3\u017cnie bywa, czerwona pi\u0142ka w boksie, ta sama na padoku i ta sama w lesie to s\u0105 dla konia trzy zupe\u0142nie inne pi\u0142ki. Pi\u0142ka jest ta sama, ale otoczenie jest inne. By dosz\u0142o do generalizacji ko\u0144 powinien spotka\u0107 si\u0119 z t\u0105 pi\u0142k\u0105 przynamniej w pi\u0119ciu r\u00f3\u017cnych miejscach. Prze\u0142adowanie konia straszakami nie ma korzystnego wp\u0142ywu na ich uczenie si\u0119. Nagradzaj ciekawo\u015b\u0107 prezentuj\u0105c nowe obiekty, ale nie za du\u017co na raz, masz czas, spokojnie. To nie wy\u015bcigi kto szybciej zaleje konia bod\u017acami. Je\u015bli jednak czujesz potrzeb\u0119 zalewania to lepiej trenuj wieczorem z przyjaci\u00f3\u0142mi. Zalewaj resweratrol, procyjanidy, C2H5OH, na zdrowie!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Wpis o technikach desensytyzacji i habituacji \u2013 zapraszam <a href=\"http:\/\/drequeen.pl\/?p=203\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">KLIK!<\/a><\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Prawid\u0142owo stosowa\u0107 warunkowanie operacyjne<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>pami\u0119taj, \u017ce w zale\u017cno\u015bci od wcze\u015bniejszych konsekwencji konie b\u0119d\u0105 powtarza\u0107 lub unika\u0107 danych zachowa\u0144 (kwadrat wzmocnie\u0144),<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>odpuszczaj nacisk w momencie kiedy dostajesz po\u017c\u0105dan\u0105 reakcj\u0119,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>minimalizuj op\u00f3\u017anienia we wzmocnieniach,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>unikaj u\u017cywania jakichkolwiek kar.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Nacisk motywuje, odpuszczenie uczy (<em>pressure motivates the horse to respond, and its removal trains the response<\/em>). Nawet je\u015bli metod\u0119, technik\u0119, reakcj\u0119 bez problemu mo\u017cemy wyt\u0142umaczy\u0107 dzi\u0119ki teorii uczenia si\u0119 koni (wzmocnienie +\/-, karanie +\/-) nie znaczy to, \u017ce dana metoda ta jest bezpieczna i etyczna. Odpowiedzialno\u015bci\u0105 trenera jest stawianie dobrostanu konia ponad jakikolwiek cel treningowy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Konie mo\u017cna trenowa\u0107, widzimy to ka\u017cdego dnia. Ucz\u0105 si\u0119 ca\u0142e \u017cycie, z nami czy bez nas. Popro\u015b konia o obni\u017cenie g\u0142owy od nacisku na potylic\u0119, ko\u0144 b\u0119dzie szuka\u0142 odpowiedzi, b\u0142\u0105dzi\u0142 w labiryncie mo\u017cliwo\u015bci i nagrod\u017a dok\u0142adnie ten moment kiedy w jego m\u00f3zgu zaiskrzy pomys\u0142 na t\u0119 odpowied\u017a, w\u0142a\u015bnie t\u0119 kt\u00f3rej oczekujesz &#8211; do ruchu w d\u00f3\u0142. Im lepszym obserwatorem jeste\u015b, im lepsze wyczucie i timing masz, tym szybciej uzyskasz zachowanie o kt\u00f3re prosisz. To nie s\u0105 loty w kosmos.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Wyobra\u017a sobie jaka d\u0142uga droga dla je\u017ad\u017aca i konia od surowego kud\u0142atego dzikusa, od atlety skacz\u0105cego wagony po 150 cm pokonuj\u0105c parkur GP. Od nauki podstawowych reakcji, przez budowanie kondycji, si\u0142y, pojedyncze dr\u0105gi, kawaletki, szeregi gimnastyczne, zwi\u0119kszanie wymaga\u0144. I ka\u017cdy kroczek w dobrym kierunku nale\u017cy doceni\u0107 m\u00f3wi\u0105c w j\u0119zyku ko\u0144skich reakcji \u201e<em>o to chodzi, przyjacielu!<\/em>\u201d lub \u201e<em>nie o to mi chodzi\u201d. <\/em>To nie s\u0105 czary, to zwyk\u0142a biologia. Warunkowanie instrumentalne to koby\u0142a jakich ma\u0142o, zbieram si\u0119 od kilku miesi\u0119cy i obiecuj\u0119, \u017ce powstanie osobny wpis, a mo\u017ce i kilka, kto wie\u2026<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Prawid\u0142owo stosowa\u0107 warunkowanie klasyczne<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>pami\u0119taj, \u017ce konie bardzo \u0142atwo tworz\u0105 skojarzenia mi\u0119dzy bod\u017acami,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>u\u017cywaj delikatnych sygna\u0142\u00f3w przed sekwencj\u0105 nacisk-odpuszczenie (dosiad, potem \u0142ydka lub wodze).<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Konie nie licz\u0105 ca\u0142ek i r\u00f3\u017cniczek, nie rozumiej\u0105 te\u017c zada\u0144 z odpowiedziami wielokrotnego wyboru, ma by\u0107 konkret: jeden bodziec \u2013 jedna reakcja. Musimy jednak bardzo doceni\u0107 umiej\u0119tno\u015b\u0107 obserwacji (ko\u0144skie zmys\u0142y przy naszych to level master) oraz \u0142atwo\u015b\u0107 do tworzenia skojarze\u0144 mi\u0119dzy bod\u017acami, tutaj konie zn\u00f3w bij\u0105 nas na g\u0142ow\u0119. Bat to pomoc, przed\u0142u\u017cenie r\u0119ki, ma s\u0142u\u017cy\u0107 do wskazywania, pukania a nie do krzywdzenia. My\u015bl o zwi\u0119kszaniu si\u0142y nacisku jak o zwi\u0119kszaniu g\u0142o\u015bno\u015bci radia przekr\u0119caj\u0105c pokr\u0119t\u0142o&#8230; Ka\u017cde zachowanie, nawet przypadkowo nagrodzone b\u0119dzie powtarza\u0107 si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci cz\u0119\u015bciej. U\u017cyj dosiadu (A) przed dzia\u0142aniem \u0142ydkami (B) \u2013 je\u017celi A jest zawsze przed B, to A stanie si\u0119 sygna\u0142em. Wpis o ojcu warunkowania Paw\u0142owie i czy ma on co\u015b wsp\u00f3lnego z naszymi ukochanymi ko\u0144mi, zapraszam tutaj &#8211; KLIK.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Prawid\u0142owo stosowa\u0107 kszta\u0142towanie<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>podziel zadania szkoleniowe na najmniejsze mo\u017cliwe do osi\u0105gni\u0119cia kroki i stopniowo wzmacniaj ka\u017cdy krok w kierunku po\u017c\u0105danego zachowania,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>zaplanuj szkolenie, aby poprawna reakcja by\u0142a jak najbardziej oczywista i \u0142atwa,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>wprowadzaj tylko jedn\u0105 zmian\u0119 na raz (np. trener, miejsce, sygna\u0142).<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Nie mo\u017cemy oczekiwa\u0107 od razu poziomu mistrzowskiego, ani od siebie, ani od konia, wiecie trzylatek robi\u0105cy zmiany co tempo albo chodz\u0105cy parkur 150 cm to raczej nie cz\u0119sty widok. Po pierwsze brak r\u00f3wnowagi, si\u0142y, wytrzyma\u0142o\u015bci, a po drugie ten ko\u0144 po prostu jeszcze tego nie umie. On nawet nie marzy o takich wybitnych sukcesach, no wiecie, gdzie on tam by nawet \u015bmia\u0142 taki zwyk\u0142y zaro\u015bni\u0119ty parch z pastwiska, \u017ce jago cia\u0142o mo\u017ce wykona\u0107 takie zaawansowane schematy ruchowe. Ten trzylatek to taki blok skalny z kt\u00f3rego je\u017adziec\/trener\/czarodziej powoli rze\u017abi niczym Mikaeloand\u017celo z d\u0142uteczkiem i m\u0142oteczkiem, powoli, wytrwale, do celu. Baby steps. Ma\u0142e kroczki. Trzeba zna\u0107 sw\u00f3j cel. Sw\u00f3j kierunek. Na pocz\u0105tku ko\u0144 musi nauczy\u0107 si\u0119 trzech podstawowych reakcji \u2013 STOP, GO, TURN (st\u00f3j, id\u017a, skr\u0119\u0107). To troch\u0119 jak nauka pisania, najpierw m\u0119czenie literek, potem proste s\u0142owa, kt\u00f3re uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w zdania, a wreszcie te wszystkie ukochane formy jak rozprawka czy esej. I powoli mu dok\u0142adamy, coraz wi\u0119cej, coraz trudniej, coraz wy\u017cej, a na ko\u0144cu \u0141olimpiada czy inne zawody za stodo\u0142\u0105. Co kto lubi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Formowanie nawyk\u00f3w, czyli pewnych zautomatyzowanych czynno\u015bci wymaga \u0107wiczenia, czytaj powt\u00f3rek. Jak dajemy sygna\u0142 to cz\u0119sto chcemy odpowiedzi tu i teraz, raz, natychmiast \u2013 oczywi\u015bcie wszystko trzeba przygotowa\u0107. Na przyk\u0142ad d\u0142ugo\u015b\u0107 (w kontek\u015bcie czas trwania) przej\u015bcia mo\u017ce zale\u017ce\u0107 od dyscypliny, gdzie w takim uje\u017cd\u017ceniu mo\u017cemy sobie por\u00f3wna\u0107 do walczyka, pam pam param, elegancko i wolniutko, a w przeciwnym naro\u017cniku ringu zestawcie sobie ostre bity jak polo, skoki czy reining. W uje\u017cd\u017ceniu przej\u015bcia s\u0105 zaplanowane, p\u0142ynne, przemy\u015blane, \u015brednio zmiana zachodzi w 1-2 krokach w czasie 2-3 sekund. W sekwencji prosz\u0119\u2013zr\u00f3b to\u2013dzi\u0119kuj\u0119 (please \u2013 do it \u2013 thank you). S\u0105 jednak dyscypliny w kt\u00f3rych ko\u0144 musi reagowa\u0107 szybciej i to te\u017c si\u0119 \u0107wiczy. Jeszcze raz to napisz\u0119 &#8211; kszta\u0142towanie zachowania to rze\u017abienie pos\u0105gu z granitu, d\u0142utko, m\u0142oteczek i ca\u0142e lata stukania. Rze\u017abienie to nie jest przypadkowe por\u00f3wnanie. Baby steps, regu\u0142a male\u0144skich kroczk\u00f3w, nie od razu Krak\u00f3w zbudowano itp. itd. By mie\u0107 naprawd\u0119 trwa\u0142e efekty potrzeba czasu, a nie magicznych i efektownych sztuczek. Pomy\u015blcie sobie jak wygl\u0105da ten sam element np. zagalopowanie u surowego czterolatka i u porz\u0105dnie uje\u017cd\u017conego dziesi\u0119ciolatka. Ten sam element, a przez lata tyle mo\u017ce (ale nie musi) si\u0119 zmieni\u0107. Od przypadkowego rozp\u0119dzenia i \u201ehop galop\u201d w naro\u017cniku, po czym nast\u0119puje kr\u0119puj\u0105ce kilka sekund gapienia si\u0119 na \u0142opatki konia i sprawdzanie czy na pewno galopuje na dobr\u0105 ko\u0144czyn\u0119 do cudownych zagalopowa\u0144 ze st\u00f3j od niewidocznych pomocy. Niestety, to mo\u017ce was zabole\u0107 \u2013 szkolenie konia to ci\u0119\u017cka i naprawd\u0119 trwaj\u0105ca d\u0142ugie lata praca. A do tego najpi\u0119kniejsza i nieko\u0144cz\u0105ca si\u0119 opowie\u015b\u0107, bo w tym wszystkim nie o to chodzi, by z\u0142apa\u0107 kr\u00f3liczka, ale by goni\u0107 go! \ud83d\ude42<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Powinni\u015bmy zapewni\u0107 sp\u00f3jne \u015brodowisko i da\u0107 koniowi czas na nauk\u0119 w bezpiecznych i spokojnych warunkach. Konie s\u0105 mistrzami w zapami\u0119tywaniu wydarzenie + miejsce + okoliczno\u015bci. \u201e<em>Dlaczego ten \u015bmietnik tu stoi? Przecie\u017c wcze\u015bniej go tu nie by\u0142o! W terenie zawsze galopujemy na tej \u0142\u0105czce, a za tym drzewkiem zawracamy. W X zawsze robimy zatrzymanie, a na przek\u0105tnej wyci\u0105gni\u0119ty<\/em>\u201d. Znacie to? Konie \u201elubi\u0105\u201d przewidywalne otoczenie i codziennie rytua\u0142y. One ucz\u0105 si\u0119 obrazami, miejscami, sekwencjami zdarze\u0144. Ch\u0142on\u0105 \u015bwiat jak g\u0105bki. Maj\u0105 emocje i uczucia. Dlatego dobrze jest zmienia\u0107 jeden aspekt, wprowadza\u0107 jedn\u0105 now\u0105 rzecz na raz, a nie kochany koniu dzi\u015b w prezencie zmieni\u0119 Ci pasz\u0119, boks, koleg\u0119 na padoku, sprz\u0119t, a za tydzie\u0144 znowu szereg zmian, jeste\u015b teraz szcz\u0119\u015bliwy? Nie zawsze da si\u0119 dozowa\u0107 zmiany, takie jest \u017cycie. Nie my\u015blcie, \u017ce ta przewidywalno\u015b\u0107 otoczenia ma oznacza\u0107 nud\u0119. I zn\u00f3w zas\u0142yszana m\u0105dro\u015b\u0107: \u201e<em>Konie kochaj\u0105c rutyn\u0119 nienawidz\u0105 si\u0119 nudzi\u0107<\/em>\u201d. Wprowadzanie nowo\u015bci i wzbogacone \u015brodowisko (ang. <em>enriched environment<\/em>) to opr\u00f3cz aktywno\u015bci fizycznej i diety, jeden z czynnik\u00f3w stymuluj\u0105cych neurogenez\u0119 (proces tworzenia si\u0119 nowych neuron\u00f3w). Stymulacje i wyzwania s\u0105 wskazane (zw\u0142aszcza na treningach), ale bez zalewania na raz tysi\u0105cem zmian, bo to mo\u017ce doprowadzi\u0107 do przegrzania obwod\u00f3w. Ingeruj\u0105c w hodowl\u0119 i u\u017cytkuj\u0105c konie wp\u0142yn\u0119li\u015bmy na wiele aspekt\u00f3w ich \u017cycia bez pytania ich o zdanie (no bo jak?). Por\u00f3wnuj\u0105c tera\u017aniejsze d\u0142ugonogie wyg\u0142adzone nimfy z kr\u0119pymi pierwotnymi kucorami, to jak amisz i patocelebrytka na jednej kanapie. Konie s\u0105 od nas zale\u017cne, delikatniejsze, ale mimo szeregu udoskonale\u0144 i upgread\u2019\u00f3w to ich podstawowe socjalne potrzeby zosta\u0142y takie same jak te tysi\u0105ce lat temu, zanim je udomowili\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Prawid\u0142owo stosowa\u0107 sygna\u0142y i pomoce<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>pami\u0119taj, \u017ce ka\u017cdy sygna\u0142 musi by\u0107 \u0142atwo rozr\u00f3\u017cniany od innego,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>pami\u0119taj, \u017ce ka\u017cdy sygna\u0142 powinien mie\u0107 jedno znaczenie,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>nie stosuj jednocze\u015bnie dw\u00f3ch sprzecznych sygna\u0142\u00f3w (id\u017a+st\u00f3j),<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>stosuj pomoce w odpowiednim zgraniu z biomechanik\u0105 ko\u0144czyn.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">W stosowaniu pomocy w klasycznym je\u017adziectwie mamy pewien dylemat dyskryminacyjny. Konie musz\u0105 si\u0119 przyzwyczai\u0107 do pewnego poziomu nacisku (poj\u0119cie kontaktu), ale ju\u017c na wi\u0119kszy nacisk maj\u0105 odpowiada\u0107. Kontakt r\u0119ki z pyskiem, \u0142ydek z bokami konia czy samego dosiadu, o kontakcie pisa\u0142am troch\u0119 tutaj KLIK. Powierzchnia boku konia na kt\u00f3r\u0105 dzia\u0142a \u0142ydka oko\u0142o 10 cm x 20 cm. Niekt\u00f3re sygna\u0142y s\u0105 trudniejsze do odr\u00f3\u017cnienia od innych. Siod\u0142o opr\u00f3cz tego, \u017ce wspaniale rozk\u0142ada ci\u0119\u017car je\u017ad\u017aca to niestety t\u0142umi te\u017c sygna\u0142y pochodz\u0105ce z naszego dosiadu. Problem stanowi\u0105 r\u00f3wnie\u017c z\u0142o\u017cone oscylacje (ruchy) w trzech kierunkach w trzech chodach. Koniowi \u0142atwiej rozr\u00f3\u017cni\u0107 sygna\u0142y dawane \u0142ydk\u0105 i r\u0119k\u0105 ni\u017c dosiad (ale oczywi\u015bcie wyra\u017ana zmiana ci\u0119\u017caru robi na koniach wra\u017cenie \u2013 zw\u0142aszcza na takim m\u0142odym koniu bez r\u00f3wnowagi, kto je\u017adzi\u0142 m\u0142odziaki ten wie jak \u0142atwo dosiadem czytaj ci\u0119\u017carem zakr\u0119ca\u0107 czy zagalopowywa\u0107). Jak u\u0142atwi\u0107 koniowi r\u00f3\u017cnicowanie sygna\u0142\u00f3w? Poni\u017cej kilka przyk\u0142ad\u00f3w dla dzia\u0142ania \u0142ydk\u0105, pomy\u015blcie o nich w kontek\u015bcie \u201ejeden bodziec \u2013 jedna reakcja\u201d:<br>&#8211; dzia\u0142anie \u0142ydk\u0105 jednostronne lub dwustronne<br>&#8211; dzia\u0142anie r\u00f3\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u0142ydki (g\u00f3rna przy kolanie, \u015brodek, d\u00f3\u0142 buta)<br>&#8211; dzia\u0142anie \u0142ydk\u0105 d\u0142u\u017cej lub kr\u00f3cej<br>&#8211; dzia\u0142anie \u0142ydk\u0105 z przodu, tam gdzie le\u017cy lub bardziej z ty\u0142u<br>&#8211; dzia\u0142anie \u0142ydk\u0105 jako samo przesuni\u0119cie, stopniowe dociskanie lub szybkie pukanie<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Do tego do\u0142\u00f3\u017ccie wszystko to co mo\u017cna robi\u0107 dosiadem czy wodzami\u2026 Jest troch\u0119 tych podstawowych sygna\u0142\u00f3w z kt\u00f3rym mo\u017cna potem zbudowa\u0107 ca\u0142kiem skomplikowane ruchy, prawda?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Ko\u0144ska ko\u0144czyna mo\u017ce by\u0107 w fazie lotu (<em>swing phase<\/em>) lub fazie podparcia (<em>stance phase<\/em>). W ruchu mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o protrakcji czyli przemieszczeniu w prz\u00f3d lub retrakcji czyli wycofaniu. Faz\u0119 podparcia mo\u017cemy podzieli\u0107 na podetapy: zetkni\u0119cie z pod\u0142o\u017cem, faz\u0119 uderzenia, faz\u0119 przeniesienia, punkt odbicia i oderwanie kopyta, no i oczywi\u015bcie mo\u017cemy te\u017c m\u00f3wi\u0107 o fazie zawieszenia kiedy ko\u0144 frunie niczym pegaz i \u017cadna z n\u00f3g nie dotyka pod\u0142o\u017ca. No i po co ja Wam to pisz\u0119? S\u0142uchajcie uwa\u017cnie &#8211; je\u017celi ko\u0144 si\u0119 porusza to niekt\u00f3re jego ko\u0144czyny s\u0105 w fazie podparcia a niekt\u00f3re w fazie lotu. I teraz co\u015b co mo\u017ce zabole\u0107 \u2013 obowi\u0105zkiem je\u017ad\u017aca jest wiedzie\u0107, kt\u00f3ra z n\u00f3g co akurat sobie pod nami wyczynia. Ja nie m\u00f3wi\u0119 o anglezowaniu na \u201edobr\u0105\u201d nog\u0119, bo to przecie\u017c sztandar nauki jazdy konnej w weekend. Ja m\u00f3wi\u0119 o fazie ruchu ka\u017cdej z ko\u0144czyn w st\u0119pie, k\u0142usie i galopie. K\u0142us jest banalny, dwutaktowy, symetryczny, posuwisty, patrzysz na \u0142opatki i wiesz co si\u0119 dzieje z zadem, potem nawet w\u0142asnym ty\u0142kiem mo\u017cesz wyczu\u0107 kt\u00f3ra noga jest w kt\u00f3rej fazie. W st\u0119pie ju\u017c mamy cztery takty i nogi stawiane s\u0105 w kolejno\u015bci: prawa tylna \u2013 prawa przednia \u2013 lewa tylna \u2013 lewa przednia i od nowa PT-PP-LT-LP\u2026 tu mamy troch\u0119 wi\u0119cej czasu na zastanowienie si\u0119 co si\u0119 dzieje z nogami. W galopie dochodzi jego skokowo\u015b\u0107, asymetryczno\u015b\u0107 i trzy takty z ko\u0144czynami w nast\u0119puj\u0105cej kolejno\u015bci PT \u2013 LT+PP \u2013 LP \u2013 hop (galop na lewo), czyli ruch rozpoczyna zewn\u0119trzna zadnia n\u00f3\u017cka. Skoro ju\u017c wiemy jak stawiane s\u0105 nogi w st\u0119pie i wiemy jak wygl\u0105da galop, to kiedy najlepiej da\u0107 sygna\u0142 ze st\u0119pa do galopu? Jak stawia na ziemi wewn\u0119trzn\u0105 przedni\u0105 nog\u0119? Na pocz\u0105tek poczytajcie sobie tak\u0105 \u0142adn\u0105, \u017c\u00f3\u0142t\u0105, biomechaniczn\u0105 Karin Blignaut [6]. Osoby urodzone w siodle maj\u0105 \u201eczuja\u201d, wiedz\u0105 co, jak i kiedy, ale bez problemu ka\u017cdy mo\u017ce sobie wyrobi\u0107 tak\u0105 pami\u0119\u0107 proceduraln\u0105, zupe\u0142nie jak kierowca auta podczas zmiany biegu. Jedziesz autem, rozmawiasz przez zestaw g\u0142o\u015bnom\u00f3wi\u0105cy, s\u0142uchasz radia, skr\u0119casz, hamujesz a biegi zmieniaj\u0105 si\u0119 same \u2013 miracle albo automat \ud83d\ude09 Wielu wybitnych je\u017ad\u017ac\u00f3w albo trener\u00f3w, kt\u00f3rzy robi\u0105 cuda z ko\u0144mi, potem niestety nie potrafi\u0105 przekaza\u0107 tej wiedzy, bo oni to po prostu to robi\u0105, ba, samo si\u0119 robi. Wiecie, \u017ce nawet przeprowadzono badanie naukowe w kt\u00f3rym wykazano, \u017ce najlepszym momentem na danie sygna\u0142u do skr\u0119tu w prawo jest moment kiedy prawa przednia noga rozpoczyna faz\u0119 lotu? Ca\u0142kiem logiczne, bo ci\u0119\u017cko by\u0142oby jej si\u0119 ruszy\u0107 jak sta\u0142aby na ziemi \ud83d\ude09 \u0106wiczcie oko, mo\u017cna to robi\u0107 zupe\u0142nie zdalnie, ogl\u0105daj\u0105c sobie filmiki na youtubie i patrzcie kiedy je\u017adziec da\u0142 \u0142ydk\u0119, kiedy przytrzyma\u0142, jak zareagowa\u0142 ko\u0144, zawsze mo\u017cna sobie cofn\u0105\u0107, no mi\u00f3d, mamy nieograniczone mo\u017cliwo\u015bci, <em>only sky is the limit<\/em>!<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">A teraz w du\u017cym uproszczeniu \u2013 jak ju\u017c sobie wyedukowali\u015bmy konia, \u017ce od \u0142ydki ma i\u015b\u0107 w prz\u00f3d a wstrzymanie na wodzach znaczy prrrry szalony, to jak bardzo logiczne jest w tym samym czasie ci\u015bni\u0119cie \u0142yd\u0105 i ci\u0105gni\u0119cie za wodze? Dwa sprzeczne komunikaty. Oczywi\u015bcie, \u017ce mo\u017cemy stopniowo doj\u015b\u0107 do etapu, \u017ce b\u0119dzie to oznacza\u0142o piaff czyli k\u0142us w miejscu, ale odpowiedzialno\u015bci\u0105 je\u017ad\u017aca\/trenera jest tak kierowa\u0107 komunikat by ko\u0144 wiedzia\u0142 o co nadawcy chodzi. Eeeee, kole\u017canko-szklanko, czy Ty przypadkiem nie napisa\u0142a\u015b przed chwil\u0105, \u017ce zatrzymujemy konia CI\u0104GNI\u0118CIEM za wodze?!? Ioioioio! Ju\u017c po Ciebie jedzie ko\u0144ski oddzia\u0142 boj\u00f3wek ds. dobrostanu koni. Panie w\u0142adzo, ja bardzo przepraszam, ale dosz\u0142o tu do nieporozumienia. Oczywi\u015bcie nie ci\u0105gamy si\u0119 z koniem za paszcze, a o tym ile wa\u017cy kontakt mo\u017cecie przeczyta\u0107 w moim wcze\u015bniejszym wpisie \u2013 KLIK. Jako, \u017ce technicznie do\u015b\u0107 trudno by\u0142oby dla wi\u0119kszo\u015bci \u015bmiertelnik\u00f3w zaczyna\u0107 od wsiadania na surowe konie niczym Gandlalf na Shadowfaxa czyli na golasa w fotoszopie, to zak\u0142adamy koniom CO\u015a na g\u0142owy by m\u00f3c si\u0119 z nimi komunikowa\u0107. Kontrola nad g\u0142ow\u0105 nie oznacza kontroli na \u0142opatkami, ale maj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 skierowania wi\u0119kszo\u015bci ko\u0144skich odbiornik\u00f3w na nasze tory dajemy sobie kolejne kana\u0142y dla naszych bod\u017ac\u00f3w. Powiedzmy sobie o fazach nauczania czynno\u015bci ruchowej wg Mainela \u2013 koordynacja og\u00f3lna (zarys ruchu), koordynacja precyzyjna (ruch p\u0142ynny), na koniec stabilizacja i adaptacja (ruch jako nawyk). Ko\u0144 te\u017c musi nauczy\u0107 si\u0119 ogarnia\u0107 swoje paj\u0105kowate cia\u0142o, musi mie\u0107 na to czas, musi mie\u0107 dan\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107. Podsumowuj\u0105c &#8211; skoro na pocz\u0105tku ju\u017c sobie ustalili\u015bmy nasze pomoce do \u201eid\u017a\u201d, \u201est\u00f3j\u201d i \u201eskr\u0119\u0107\u201d to dawanie w jednym czasie id\u017a+st\u00f3j jest nie fair. Oczywi\u015bcie nie bierzcie tego dos\u0142ownie, \u017ce but znaczy w prz\u00f3d, a hebel zatrzymanie, no i spoko mo\u017cemy jecha\u0107 czworobok, bo przecie\u017c co si\u0119 nie dojedzie to si\u0119 dowygl\u0105da. Na poziomie mistrzowskim to naprawd\u0119 jest trudne i nie wygl\u0105da jak walenie paluchem wskazuj\u0105cym w klawisze pianina, brzd\u0119k, d\u017awi\u0119k, brzd\u0119k, d\u017awi\u0119k, ale jak p\u0142ynne akordy (wsp\u00f3\u0142brzmienie co najmniej trzech d\u017awi\u0119k\u00f3w o r\u00f3\u017cnej wysoko\u015bci i nazwie) w rytmie, tempie i metrum. Uczta dla ucha i oka, ale od czego\u015b trzeba zacz\u0105\u0107 i czasami na pocz\u0105tku drogi to raczej kakofonia ni\u017c wirtuozeria, ale spokojnie trzeba \u0107wiczy\u0107 dalej. Takie sprzeczne sygna\u0142y mog\u0105 prowadzi\u0107 do zachowa\u0144 konfliktowych, do os\u0142abienia reakcji na pojedyncze z tych bod\u017ac\u00f3w, wi\u0119c \u201e<em>nie wiadomo jakim cudem<\/em>\u201d ko\u0144 zacznie si\u0119 k\u0142a\u015b\u0107 na r\u0119k\u0119 czy \u0142ydk\u0119. Paw\u0142ow opisa\u0142 mechanizm zacieniania kiedy dwa bod\u017ace ze sob\u0105 konkuruj\u0105, czyli ten bardziej znacz\u0105cy bodziec zacienia ten mniej znacz\u0105cy. I teraz konkurencja \u0142ydka czy r\u0119ka? Ju\u017c wspomina\u0142am, \u017ce mamy problem w je\u017adziectwie, kt\u00f3ry nazywa si\u0119 kontakt (dosiad, \u0142ydki, wodze), czyli jest jaki\u015b neutralny pr\u00f3g dla bod\u017aca, kt\u00f3ry jeszcze nie ma przenosi\u0107 komunikatu, wi\u0119c w jakim\u015b stopniu zachodzi przywykanie (habituacja) do neutralnego\/bazowego dosiadu, \u0142ydek, wodzy. Tutaj mo\u017cemy rozgrzebywa\u0107 teori\u0119 jazdy konnej, bo na przyk\u0142ad wed\u0142ug niemieckich zasad \u201e<em>dzia\u0142anie wodzami zawsze z \u0142ydk\u0105 i dosiadem<\/em>\u201d, a wielki francuski mistrz Decarpentry uku\u0142 znan\u0105 maksym\u0119 je\u017adzieck\u0105 \u201e<em>r\u0119ce bez n\u00f3g, nogi bez r\u0105k<\/em>\u201d\u2026<\/p>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p class=\"has-text-align-center\"><strong><u>Pami\u0119ta\u0107 o samoniesieniu<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>ucz konia by utrzymywa\u0142 zadany ch\u00f3d, tempo, d\u0142ugo\u015b\u0107 wykroku, kierunek, niesienie g\u0142owy i szyi, pozycj\u0119 cia\u0142a,<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>unikaj wymuszania jakiejkolwiek pozycji oraz ci\u0105g\u0142ego poganiania \u0142ydk\u0105, ostrog\u0105 czy wodzami.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Samoniesienie, czyli utrzymywanie przez konia rytmu i tempa, wyprostowania, niesienia g\u0142owy i szyi. Kojarzycie takie urocze \u0107wiczonka dla dzieciaczk\u00f3w \u2013 wypu\u015b\u0107 wodze, odstaw \u0142ydki? No to do dzie\u0142a doro\u015bli, czas spr\u00f3bowa\u0107, wiem, \u017ce sporo z was pomy\u015bli, eee tam, ale co to za sztuka mog\u0119 to zrobi\u0107 w ka\u017cdej chwili \u2013 no i super! Uwierzcie mi, \u017ce sporo os\u00f3b nie wypu\u015bci wodzy z r\u0119ki i nie pogalopuje w chmurze brokatu w kierunku s\u0142o\u0144ca. Nie pu\u015bci, bo si\u0119 boi utraty kontroli, nie pu\u015bci, bo si\u0119 boi \u017ce spadnie. Oczywi\u015bcie nie m\u00f3wimy o \u017c\u00f3\u0142wim st\u0119pie, ale o jakim\u015b bardziej dziarskim chodzie. No i teraz jak ju\u017c wszyscy jeste\u015bmy tacy frywolni i puszczalscy to podnosimy troch\u0119 poprzeczk\u0119, ko\u0144 ma si\u0119 nie\u015b\u0107 \u2013 taki sam rytm, takie samo tempo, wyprostowanie\/zgi\u0119cie, pozycja g\u0142owy i szyi. Eee tam, na luzie, na prostej, co to za filozofia pu\u015bci\u0107 wodze, no to teraz spr\u00f3buj na kole, spr\u00f3buj w \u015brodku ust\u0119powania, w ci\u0105gu, w zmianach\u2026 Taki sprawdzian z samoniesienia, na krok czy dwa. Sporo koni na tak\u0105 niespodziank\u0119 zareaguje utrat\u0105 r\u00f3wnowagi, rytmu, tempa, zmian\u0105 zgi\u0119cia\/wyprostowania czy pozycji g\u0142owy i szyi, no i klops. Regularnie sprawdzaj samoniesienie! Samoniesienie oznacza, &nbsp;\u017ce ko\u0144 kontynuuje zadanie dop\u00f3ki nie pojawi si\u0119 nowa komenda, bez ci\u0105g\u0142ego dziurgania, szturchania i \u201eprzypominania\u201d. Je\u017celi ci\u0105gle szturchasz to w ko\u0144skiej g\u0142owie pojawia si\u0119 m\u0119tlik i zaczyna zgadywa\u0107. <em>\u0179le robi\u0119? Mo\u017ce szybciej? A mo\u017ce w bok? Ci\u0105gle jest \u017aleeeeeeeee? <\/em>A potem przychodzi znieczulica i mamy klops\u2026 <em>Dziurgaj Pan ile chcesz, mnie to wisi i powiewa.<\/em> Mniej znaczy wi\u0119cej. \u0141atwo wpa\u015b\u0107 w spiral\u0119 podkr\u0119cania \u015brubki, \u017ceby nie by\u0142o, \u017ce si\u0119 wioz\u0119, tylko siedz\u0119 na tym koniu, no to b\u0119d\u0119 co\u015b od niego wymaga\u0107, nie wiem za bardzo co, ale \u0142ydka, \u0142ydka, r\u0119ka, r\u0119ka i jazda\u2026 Dzia\u0142a\u0107 dosiadem, \u0142ydk\u0105 i r\u0119k\u0105 trzeba, to nasze narz\u0119dzia komunikacji, ale trzeba te\u017c wiedzie\u0107 kiedy, ile, jak d\u0142ugo, no i po co to wszystko robimy.<\/p>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\"><strong>Podsumowanie<\/strong><\/h6>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">Dzi\u015b taki troch\u0119 inny tekst, nie ma miliona pozycji bibliograficznych na ko\u0144cu, ale mo\u017ce nie zasn\u0119li\u015bcie z nud\u00f3w i nie utopili\u015bcie si\u0119 w moim potoku s\u0142\u00f3w wszelakiej ma\u015bci. Na koniec mam takie przemy\u015blenie\u2026 Kto\u015b kiedy\u015b powiedzia\u0142, \u017ce ludzie dziel\u0105 si\u0119 na mi\u0142o\u015bnik\u00f3w koni i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w jazdy konnej, czyli jak naprawd\u0119 kochasz te zwierz\u0119ta to na nich nie je\u017adzij, utrzymuj, zapewnij wielkie pastwisko i kumpli do zabawy. Wiecie co by si\u0119 sta\u0142o gdyby wszyscy tak zrobili? Mo\u017cliwe, \u017ce populacja koni drastycznie by si\u0119 zmniejszy\u0142a, pewne rasy by znikn\u0119\u0142y. Mo\u017ce jestem szalona, ale ja osobi\u015bcie lubi\u0119 je\u017adzi\u0107 konno \u2013 sprawia mi to przyjemno\u015b\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c kocham konie. Jak to pogodzi\u0107? Kupi\u0107 konia bujanego? Mam. To nie to samo. Skoro z powodu mojego egoizmu nie jestem w stanie zrezygnowa\u0107 z jazdy konnej, to mo\u017ce jestem w stanie na tyle j\u0105 poprawi\u0107, aby koniom te\u017c by\u0142o przyjemnie? Szalona idealistka! No to mo\u017ce, niech nie b\u0119dzie im nieprzyjemnie. Tak, to jest zadanie do wykonania. Primum non nocere. \u015awiadomy u\u017cytkownik konia powinien inwestowa\u0107 przede wszystkim W SIEBIE, w sw\u00f3j rozw\u00f3j. Naprawd\u0119 nie potrzeba 150 czaprak\u00f3w, wystarczy kilka, ale trzeba je pra\u0107, a nie wyrzuca\u0107 jak jednoraz\u00f3wki. Niestety prawda boli, \u017ceby by\u0107 dobrym je\u017ad\u017acem trzeba je\u017adzi\u0107. Czy raz w tygodniu ma sens? Owszem ma. Czy jak kogo\u015b sta\u0107 i je\u017adzi codziennie to szybciej osi\u0105gnie efekty? I tak i nie. Je\u017celi powiela b\u0142\u0119dy, to tylko je utrwala, wi\u0119c wi\u0119cej nie znaczy lepiej, jako\u015b\u0107 &gt; ilo\u015b\u0107. Oczywi\u015bcie najlepsi je\u017cd\u017c\u0105 sporo. Czy mo\u017cna co\u015b zrobi\u0107 poza siedzeniem na koniu? Oczywi\u015bcie! Wszyscy kochaj\u0105 konisie, chc\u0105 mie\u0107 pi\u0119kne foteczki na fejsika, ale ruszy\u0107 zadu, \u017ceby poprawi\u0107 sprawno\u015b\u0107 poza godzin\u0105 w siodle to ju\u017c nie ma wielu. Je\u017celi chcemy by\u0107 fair wobec konia to zadbajmy o niego jak o szcz\u0119\u015bliwego atlet\u0119. Nawet jak je\u017adzisz do lasu, totalnie rekreacyjnie dla przyjemno\u015bci, to musisz traktowa\u0107 konia jako partnera w tej zbrodni. On nie jest przystosowany do noszenia ci\u0119\u017caru na grzbiecie, nawet jak wa\u017cysz mniej ni\u017c 10% masy jego cia\u0142a, po prostu nie jest do tego stworzony, wi\u0119c naszym obowi\u0105zkiem jest zapewni\u0107 mu rozw\u00f3j muskulatury, tak\u0105 sprawno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, rozci\u0105ganie, SPA and wellness, by by\u0142 w stanie bez szkody na zdrowiu s\u0142u\u017cy\u0107 nam d\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie. Zapasiony czy zachudzony ko\u0144 bez mi\u0119\u015bni i kondycji mo\u017ce i pojedzie w kilkugodzinny teren z szalonymi galopami, ale pytanie w jakim stanie z niego wr\u00f3ci\u2026 Jest tyle rzeczy o kt\u00f3re nale\u017cy zadba\u0107 &#8211; ko\u0144 musi wychodzi\u0107 na dw\u00f3r, je\u015b\u0107 co\u015b nieprzypadkowego, pi\u0107, trzeba dba\u0107 o kopyta, tkanki, z\u0119by, dopasowa\u0107 sprz\u0119t, m\u0105drze trenowa\u0107, planowa\u0107 obci\u0105\u017cenia, okresy roztrenowania, a samemu trzeba my\u015ble\u0107, r\u00f3wnie\u017c rozwija\u0107 swoj\u0105 sprawno\u015b\u0107, szybko\u015b\u0107 reakcji, samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnego cia\u0142a, czucie. Naprawd\u0119 wol\u0119 obrazek konia zza stodo\u0142y w kilkuletnim, ale czystym czapraku na kt\u00f3rym siedzi dziewczynka w r\u00f3wnowadze, ze stabiln\u0105 r\u0119k\u0105 i skromnie, uparcie, zawsze z koniem na pierwszym miejscu spe\u0142nia si\u0119 w swojej pasji i nie potrzebuje b\u0142ysku fleszy. Niestety cz\u0119\u015bciej widzimy konie za grube tysie, brokat, perfum\u0119 i totalny brak styczno\u015bci z siod\u0142em, ostrog\u0119 w boku i huzia na zawody! Nie zrozumcie mnie \u017ale, jest wiele dziewczynek za stodo\u0142\u0105 maltretuj\u0105cych konie i jest wiele skromnych, pracowitych i utalentowanych zawodniczek i zawodnik\u00f3w staj\u0105cych co weekend na pudle. W co si\u0119 ubierasz, czy je\u017adzisz rekreacyjnie, sportowo czy ty\u0142em do przodu nie ma znaczenia \u2013 znaczenie ma to jak traktujesz konia\u2026 Na dzi\u015b starczy. Dzi\u0119kuj\u0119 za uwag\u0119. Bywajcie zdrowi!<\/p>\n\n\n\n<h6 class=\"has-text-align-center wp-block-heading\">Pi\u015bmiennictwo:<\/h6>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">[1] <a href=\"https:\/\/equitationscience.com\/learning-theory\/\">https:\/\/equitationscience.com\/learning-theory\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">[2] <a href=\"https:\/\/www.horsewelfare.com\/wow-poster\/\">https:\/\/www.horsewelfare.com\/wow-poster\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">[3] <a href=\"http:\/\/popielno.pl\/koniki-polskie\/\">http:\/\/popielno.pl\/koniki-polskie\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">[4] <a href=\"https:\/\/www.epwa.nl\/en\/\">https:\/\/www.epwa.nl\/en\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">[5] <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Prawa_Yerkesa-Dodsona\">https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Prawa_Yerkesa-Dodsona<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\">[6] Karin Blignault: Biomechanika ruchu konia dla je\u017ad\u017ac\u00f3w, \u015awiadome Je\u017adziectwo, Warszawa 2011. <a href=\"http:\/\/www.equineindaba.com\/\">http:\/\/www.equineindaba.com\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dzie\u0144 dobry mili, dzi\u015b dziesi\u0119\u0107 pryncypi\u00f3w, czytaj zasad w treningu koni, zgrabnie sformu\u0142owanych przez najm\u0105drzejsze g\u0142owy ko\u0144skiego \u015bwiata nauki. O czym mowa? Ano, przed Pa\u0144stwem \u201eISES 10 training principles\u201d [1]. Wiwaty, oklaski, staniki lec\u0105 z sali. Zapewne zdarzy\u0142o mi si\u0119 wspomnie\u0107 Wam o najwspanialszej ekipie ko\u0144skich naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy po\u0142\u0105czyli si\u0119 kilkana\u015bcie lat temu pod szyldem \u201eInternational Society for Equitation Science\u201d, hm? ISES to grupa zrzeszaj\u0105ca naukowc\u00f3w, wyk\u0142adowc\u00f3w, profesor\u00f3w, doktor\u00f3w, etolog\u00f3w, fizjolog\u00f3w, weterynarzy, behawioryst\u00f3w, trener\u00f3w-praktyk\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3rym na serduszku le\u017cy dobrostan koni. C\u00f3\u017c wydumali tam m\u0105drego? Kr\u00f3tko, zwi\u0119\u017ale i na temat &#8211; przedstawili dziesi\u0119\u0107 zasad, kt\u00f3re powinny by\u0107 brane pod uwag\u0119 nie tylko podczas wielkiego treningu, ale zw\u0142aszcza zwyczajnego, codziennego bycia z naszymi kopytnymi. Do tego polecam w pakiecie zabawny komiks przygotowany przez inicjatyw\u0119 WOW (Working on Optimal equine Welfare) \u2013 wersje do wydruku s\u0105 u nich na stronie [2]. A wiecie co jest w tym wszystkim najcudowniejsze? Te zasady s\u0105 od kilku lat aktualizowane, a do tego bardzo wywa\u017cone i uniwersalne. I ko\u0144cz\u0105c ten przyd\u0142ugi wst\u0119p dodam jeszcze pluszowy przyk\u0142ad z naszego lokalnego podw\u00f3rka &#8211; podczas zesz\u0142orocznej konferencji we Wroc\u0142awiu niejaki Pan Thies Kaspareit, czyli Kierownik Dzia\u0142u Szkolenia Niemieckiej Federacji Je\u017adzieckiej (takiego tam k\u00f3\u0142ka wzajemnej adoracji ludzi je\u017cd\u017c\u0105cych za stodo\u0142\u0105), podczas swojej prelekcji m\u00f3wi\u0142 o teorii uczenia si\u0119 i prezentowa\u0142 poni\u017cszy plakat\u2026 Rozp\u0142ywam si\u0119. Jest nadzieja. \u015awiat si\u0119 zmienia. Ty te\u017c spr\u00f3buj, a wi\u0119c Szanowni Pa\u0144stwo chc\u0105c dba\u0107 o dobrostan podczas utrzymania i treningu koni powinni\u015bmy: 1.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o bezpiecze\u0144stwie ludzi i koni 2.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o naturze koni 3.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o umys\u0142owych i sensorycznych zdolno\u015bciach koni 4.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o stanach emocjonalnych koni 5.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 techniki desensytyzacji 6.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 warunkowanie operacyjne 7.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 warunkowanie klasyczne 8.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 kszta\u0142towanie 9.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; prawid\u0142owo stosowa\u0107 sygna\u0142y i pomoce 10.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; pami\u0119ta\u0107 o samoniesieniu A teraz po kolei, krok po kroku, wgryziemy si\u0119 niczym wyg\u0142odnia\u0142e korniki w ka\u017cdy z powy\u017cszych punkt\u00f3w. 10 razy P, pe jak przykazanie. Chc\u0105c dba\u0107 o dobrostan koni jako \u015bwiadomi koniarze powinni\u015bmy: Ca\u0142kiem spore przytulanki z tych naszych koni, ciut wi\u0119ksze ni\u017c psy, koty czy rybki. Jak wiecie dzi\u0119ki masie pomno\u017conej przez \u0142atwo\u015b\u0107 w odfruwaniu i dzidowaniu w efekcie mamy pok\u0142ady, ba nawet ha\u0142dy energii i to do sze\u015bcianu, wi\u0119c faktycznie mo\u017ce warto pomy\u015ble\u0107 o bezpiecze\u0144stwie wszystkich uczestnik\u00f3w tej relacji? Konie s\u0105 DU\u017bE, wysokie, ci\u0119\u017ckie, szybkie, a dla wielu pobocznych obserwator\u00f3w wr\u0119cz nieprzewidywalne \u2013 ludo\u017cercy! Na szcz\u0119\u015bcie im lepiej grasz w ko\u0144skie szachy i maty, tym bardziej przewidywalne si\u0119 staj\u0105. Od teraz patrz i ucz si\u0119 od czterokopytnych mistrz\u00f3w ko\u0144skiej kierownicy. Ma\u0142y QUIZ. Czy jak ko\u0144 stan\u0105\u0142 i patrzy to znaczy, \u017ce:a) zaraz ruszy z pr\u0119dko\u015bci\u0105 500 km\/h w drug\u0105 stron\u0119 i dostaniesz b\u0142otem w twarz?b) tylko przygl\u0105da si\u0119 z zainteresowaniem?c) zaatakuje niczym tygrys celuj\u0105c w t\u0119tnic\u0119 szyjn\u0105?d) czy mo\u017ce go sparali\u017cowa\u0142o i wbi\u0142o w ziemi\u0119? Ka\u017cda z tych opcji jest mo\u017cliwa i analizuj\u0105c sytuacj\u0119, obserwuj\u0105c danego osobnika mo\u017cemy niczym w Milionerach wytypowa\u0107 poprawn\u0105 reakcj\u0119 i rozbi\u0107 ko\u0144ski bank. Czasem przyda si\u0119 telefon to przyjaciela lub pytanie do publiczno\u015bci, ale wiecie ilu wypadk\u00f3w mo\u017cna by unikn\u0105\u0107 dzi\u0119ki lepszemu przewidywaniu? Konie maj\u0105 do\u015b\u0107 podobny kszta\u0142t \u2013 z przodu paszcza, z ty\u0142u ogon. Dystans. Pami\u0119taj, \u017ce stoj\u0105c przy \u0142opatce konia b\u0119dzie mu trudniej przywali\u0107 Ci z zadu w por\u00f3wnaniu do tego jak b\u0119dziesz sta\u0142 metr za nim. Za to \u0142atwiej b\u0119dzie Ci\u0119 dziabn\u0105\u0107 paszcz\u0105, he he. Zawsze na oriencie, oczy dooko\u0142a g\u0142owy, \u0107wiczymy uwa\u017cno\u015b\u0107. Nie chodzi o to by kogokolwiek straszy\u0107, ale trzeba by\u0107 \u015bwiadomym, \u017ce to nie s\u0105 szachy. Maj\u0105c swojego ukochanego przyjaciela od wielu lat i znaj\u0105c go na wylot nie zak\u0142adasz, \u017ce wchodz\u0105c do boksu z u\u015bmiechem na ustach i wiadrem pyszno\u015bci dostaniesz kopa mi\u0119dzy oczy, ale\u2026 niestety tak si\u0119 mo\u017ce zdarzy\u0107. Jak to? Mo\u017ce go zaskoczy\u0142e\u015b? Mo\u017ce drzema\u0142? Mo\u017ce wcze\u015bniej nowy stajenny da\u0142 upust swojej niekompetencji? Mo\u017ce co\u015b go bardzo boli? Mimo ca\u0142ej naszej mi\u0142o\u015bci i zaufania trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce ko\u0144 nie jest jak wyszkolona kobieta z PMSem i nie walnie prosto z mostu \u201enie podchod\u017a za blisko, przynie\u015b koc, czekolad\u0119, du\u017co czekolady, a potem po prostu odejd\u017a\u201d. Je\u017celi podchodzisz do konia kt\u00f3rego nie znasz dokr\u0119\u0107 pokr\u0119t\u0142o uwa\u017cno\u015bci na maksa, ale zachowaj przy tym swoje kocie ruchy. Konie nie lubi\u0105 raptus\u00f3w i kanciastych w ruchach ludzi, wol\u0105 \u015bwiadomych swojego cia\u0142a, takich p\u0142ywaj\u0105cych w oleju. Mniej znaczy wi\u0119cej. Nie krzycz, nie machaj odn\u00f3\u017cami, nie prowokuj. Bezpiecze\u0144stwo je\u017ad\u017aca zaczyna si\u0119 w siodlarni \u2013 kask, kamizelka, r\u0119kawiczki, buty, spodnie, to nie tylko lans, ale te\u017c do\u015b\u0107 wa\u017cna sk\u0142adowa, kt\u00f3ra ratuje zdrowie i \u017cycie, ale kto by si\u0119 przejmowa\u0142 jak w gr\u0119 wchodz\u0105 oklapni\u0119te w\u0142osy po je\u017adzie! No halo, wygl\u0105da\u0107 albo nie wygl\u0105da\u0107, s\u0105 rzeczy wa\u017cne i wa\u017cniejsze. Te\u017c mi si\u0119 kiedy\u015b wydawa\u0142o, \u017ce jak jestem taka do\u015bwiadczona i je\u017cd\u017c\u0119 te kilka lat konno to sorry, ale jaki\u015b toczek to jest dla \u017c\u00f3\u0142todziob\u00f3w i dzieci, ale na szcz\u0119\u015bcie w por\u0119 si\u0119 ogarn\u0119\u0142am i od kilkunastu lat wsiadam tylko w kasku. G\u0142owa plus banda, g\u0142owa plus ko\u0144skie odn\u00f3\u017ce, g\u0142owa plus kamie\u0144\u2026 zaraz kto\u015b powie, \u017ce ma spokojnego i super uje\u017cd\u017conego konia, do tego dobrze je\u017adzi, zna ryzyko, jest doros\u0142y etc. Oczywi\u015bcie jak masz si\u0119 rozplaska\u0107 z tym koniem na betonie czy na ekspres\u00f3wce to i kask Ci nie pomo\u017ce, ale skoro elegancko kto\u015b policzy\u0142 kiedy mo\u017ce pom\u00f3c, to mo\u017ce rewie mody i w\u0142osy po stylingu schowaj w kiesze\u0144 i daj dzieciakom dobry przyk\u0142ad? Poznali\u015bcie ju\u017c mojego Ma\u0142\u017conka vel Marysie i jego wspania\u0142ego rumaka Danona. Para ta rze\u017abi\u0142a wsp\u00f3lnie dzie\u0144 w dzie\u0144 przez jakie\u015b 12 lat i przez ten czas Mister M zaliczy\u0142 tylko trzy gleby. Ten trzeci raz, gdy po pi\u0119knych saltach w powietrzu kopytko gniadej fury znalaz\u0142o jakie\u015b 2 cm od tego g\u0142owy, podj\u0105\u0142 trudn\u0105 \u017cyciow\u0105 decyzj\u0119 i zacz\u0105\u0142 je\u017adzi\u0107 w kasku. Lepiej p\u00f3\u017ano ni\u017c wcale. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce zar\u00f3wno ko\u0144 do je\u017ad\u017aca, jak i je\u017adziec do konia powinni by\u0107 dopasowani \u2013 nie tylko fizycznie ale te\u017c psychicznie. 100 kilo na szetlandzie, trzyletnia dziewczynka na Shire, zielony choleryk na surowym folblucie to do\u015b\u0107 ryzykowne po\u0142\u0105czenia. Niby wydaje si\u0119 to oczywiste, ale dla formalno\u015bci napisz\u0119 &#8211; nie u\u017cywamy metod ani sprz\u0119tu, kt\u00f3re powoduj\u0105 b\u00f3l, stres lub krzywdz\u0105 konia. To co zak\u0142adasz na konia ma by\u0107 do niego dopasowane i czyste. Na my\u015bl o czaprakach nie pranych przez rok lub u\u017cywanych na kilka koni przychodzi mi takie pytanie &#8211; czy fajnie by by\u0142o biega\u0107 w tej samej koszulce bez prania przez rok i w tym czasie wymienia\u0107 si\u0119 z kolegami? Ko\u0144skie zapachy przy tym to prawdziwe perfumy. I lepiej aby\u015b wiedzia\u0142 jak dzia\u0142a sprz\u0119t na kt\u00f3ry si\u0119 decydujesz, kolor, moda, bo kole\u017canka takie ma, to raczej s\u0142abe argumenty. Reszty nawet nie musz\u0119 t\u0142umaczy\u0107. Nie dla wy\u017cywania si\u0119, bicia, kopania, pi\u0142owania, dzikiego szarpania. Nie, nie, nie! Jakby kto\u015b zapomnia\u0142 to ko\u0144 jest besti\u0105 stadn\u0105, sam usycha niczym kwiatki u mnie w domu. Przez 16 godzin ma \u0142azi\u0107 z kumplami przed siebie i dziamga\u0107 paszcz\u0105 trawy, suche patyki, szyszki i kamienie. Pi\u0107 te\u017c powinien. Czyst\u0105, ale bez procent\u00f3w oczywi\u015bcie. Ma te\u017c odpoczywa\u0107, spa\u0107 na le\u017c\u0105co, dyskutowa\u0107 z cz\u0142onkami stada. Tarzanie i swobodne puszczanie wiatr\u00f3w wskazane. Pozwol\u0119 sobie powt\u00f3rzy\u0107 kilka razy \u2013 konie to nie ludzie. Tony szampon\u00f3w, perfum, lakier\u00f3w i brokat\u00f3w nie zmieni\u0105 ich w My Little Pony, t\u0119cza i Channel No. 5 nie b\u0119d\u0105 si\u0119 wydobywa\u0107 z \u017cadnego z otwor\u00f3w, gwarantuj\u0119. Ach, bo jakby tak m\u00f3c zapewni\u0107 potrzeby w zakresie dobrostanu na najwy\u017cszym poziomie \u2013 nieograniczona przestrze\u0144 do spacerk\u00f3w z kole\u017ckami non-stop to marzenie wielu, ale nie oszukujmy si\u0119 ma\u0142o kto mo\u017ce pozwoli\u0107 sobie na kilkudziesi\u0119cio czy kilkuset hektarowe wypasy, takie luksusy to tylko koniki polskie w Popielnie [3]. Wolnowybiegowo lub chocia\u017c od rana do wieczora na dworze. Zawsze jest wyb\u00f3r. Ostatnio us\u0142ysza\u0142am zdanie: \u201ekto chce szuka sposobu, kto nie chce szuka powodu\u201d. Je\u015bli nie super pastwisko z kilkoma ziomkami to chocia\u017c mniejsza kwatera z jednym najbli\u017cszym przyjacielem, tylko nie areszt 24h\/dob\u0119. To tak jak u ludzi przykucie do szpitalnego \u0142\u00f3\u017cka \u2013 powoli siada cia\u0142o i psychika, ca\u0142y aparat ruchu, okablowanie, wolniejsze uczenie si\u0119, niczego dobrego w tym nie ma, serio. Przew\u00f3d pokarmowy koni jest d\u0142ugi jak poci\u0105g, ma\u0142y \u017co\u0142\u0105dek, a kwas ci\u0105gle chlupie, dlatego konie ci\u0105gle co\u015b mlaskaj\u0105, tu nie przejdzie opcja w moim stylu, czyli ca\u0142y dzie\u0144 na g\u0142odzie a wieczorem prza\u015bny obiad i kolacyjka w jednym, konie jedz\u0105 cz\u0119sto i ma\u0142o. Ko\u0144 oczywi\u015bcie w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w zje to co mu damy, s\u0105 opas\u0142e tomy do poczytania w temacie \u017cywienia koni. Ani gigantyczne ot\u0142uszczenie, ani skrajna anoreksja nie s\u0105 dobre. Podobnie jak u ludzi, troch\u0119 inne potrzeby ma m\u0142odziak, staruszek, wrzodowiec, Matka Polka czy sportowiec\u2026 Do znudzenia kolejny raz powt\u00f3rz\u0119 \u2013 edukacja w tym temacie to obowi\u0105zek w\u0142a\u015bciciela konia. Oczywi\u015bcie s\u0105 wspaniali fachowcy, doradcy \u017cywieniowi, dietetycy, wyedukowani przedstawiciele handlowi, ale jakie\u015b podstawy powinien prze\u0142kn\u0105\u0107 ka\u017cdy koniarz, by nie opowiada\u0107 g\u0142upot, \u017ce jego ko\u0144 jest w formie i nie potrzebuje paszy \ud83d\ude09 (wyt\u0142umaczenie: siano to pasza obj\u0119to\u015bciowa, ka\u017cdy ko\u0144 potrzebuje paszy). Konie to nie ludzie. Nie rozumiej\u0105, \u017ce okazujemy im nasz\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 najdro\u017csz\u0105 pasz\u0105, boksem w 5***** pensjonacie za trzy ko\u0142a i derk\u0105 inkrustowan\u0105 z\u0142otem i brylantami oraz obowi\u0105zkowo z haftem jego imienia. Co do tych derek\u2026 Ko\u0144 spokojnie sobie radzi z temperatur\u0105 poni\u017cej zera, daje rad\u0119 z wiatrem, deszczem i \u015bniegiem \u2013 cho\u0107 jak rzuca \u017cabami to woli si\u0119 skry\u0107, wi\u0119c dobrze da\u0107 mu wyb\u00f3r czytaj wiat\u0119. To, \u017ce wam marzn\u0105 odw\u0142oki to nie znaczy, \u017ce koniki cierpi\u0105, sprawa si\u0119 komplikuje jak postanowimy zgoli\u0107 nieco w\u0142osia na zim\u0119\u2026 do derek i wybor\u00f3w temperaturowych koni jeszcze wr\u00f3cimy. Kolejne zadanie domowe &#8211; naucz si\u0119 rozpoznawa\u0107 oznaki stresu, zachowa\u0144 konfliktowych oraz b\u00f3lu. Mo\u017cliwe, \u017ce kojarzysz wspania\u0142\u0105 dr Sue Dyson, kt\u00f3ra jest mistrzyni\u0105 od diagnozy subtelnych i skomplikowanych przypadk\u00f3w kulawizn, by\u0142a w Polsce i mo\u017ce jeszcze kiedy\u015b nas odwiedzi. Oczywi\u015bcie ka\u017cdy koniarz wie, \u017ce ko\u0144 daje mn\u00f3stwo sygna\u0142\u00f3w, \u017ce co\u015b jest nie tak, patrzymy na jego oczy, uszy, nozdrza, pysk, krzywa potylica, \u015bwiszcz\u0105cy ogon, ca\u0142y obrazek. Konie do nas m\u00f3wi\u0105, trzeba tylko zatrzyma\u0107 si\u0119 w tym codziennym p\u0119dzie i chcie\u0107 us\u0142ysze\u0107, zauwa\u017cy\u0107\u2026 Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cesz \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na kom\u00f3rk\u0119 darmow\u0105 aplikacj\u0119 EPWA (Equine Pain and Welfare App) i sprawdzi\u0107 czy co\u015b boli Twojego konia (tudzie\u017c os\u0142a) [4]. Co do dominacji w relacjach ko\u0144-cz\u0142owiek. Jest to pewien konstrukt, z\u0142o\u017cony i niejednoznaczny. W nast\u0119pnej kolejno\u015bci pojawi si\u0119 post w tym temacie. Trzymajcie kciuki by klawiatura lekk\u0105 mi by\u0142a. By ko\u0144 zachowywa\u0142 si\u0119 w naszym ludzkim mniemaniu jak porz\u0105dny, wyedukowany, doros\u0142y ko\u0144, wcze\u015bniej musi uczy\u0107 si\u0119 w ko\u0144skim przedszkolu i szkole przez \u0142adnych kilka lat. Konie nie potrafi\u0105 odbiera\u0107 telefon\u00f3w, trzyma\u0107 si\u0119 wyznaczonego planu czy my\u015ble\u0107 o swojej przysz\u0142o\u015bci. Nie s\u0105 te\u017c niegrzeczne, nie mszcz\u0105 si\u0119 i nie chc\u0105 po z\u0142o\u015bci nikogo skrzywdzi\u0107. Je\u015bli co\u015b by\u0142o skuteczne w przesz\u0142o\u015bci, jest spora szansa, \u017ce powt\u00f3rzy si\u0119 znowu w podobnych okoliczno\u015bciach. Ich kora przedczo\u0142owa jest mniej rozwini\u0119ta ni\u017c nasza, wi\u0119c jest szereg psychicznych zdolno\u015bci kt\u00f3re najprawdopodobniej nie s\u0105 w ich zasi\u0119gu, jak my\u015blenie abstrakcyjnie czy wnioskowanie logiczne. Konie nie potrafi\u0105 wspomina\u0107. Nigdy nie powiedz\u0105 \u201eA pami\u0119tasz Siwy jak \u017ce\u015bmy kiedy\u015b do Ba\u015bki na balety chadzali? To by\u0142y czasy\u2026\u201d. Konie maj\u0105 panoramiczny wzrok, wi\u0119c widz\u0105 dooko\u0142a, ale troch\u0119 inaczej ni\u017c my. S\u0105 po prostu inne ni\u017c my. Nie \u015bpi\u0105 w \u0142\u00f3\u017ckach, nie pij\u0105 kawy do porannej gazetki, nie plotkuj\u0105 i nie knuj\u0105. Rok temu pisa\u0142am na blogu jak ucz\u0105 si\u0119 konie, zapraszam co od\u015bwie\u017cenia \u2013 KLIK. Kolejne pytanie \u2013 jaka jest optymalna liczba poprawnych powt\u00f3rek dla efektywnego uczenia si\u0119? Formowanie nawyku wynika z procesu LTP (d\u0142ugotrwa\u0142e wzmacnianie synaptyczne), oczywi\u015bcie powt\u00f3rki s\u0105 kluczem do sukcesu, ale powt\u00f3rzenia, kt\u00f3re s\u0105 zbyt blisko siebie lub trwaj\u0105 zbyt d\u0142ugo mog\u0105 hamowa\u0107 uczenie si\u0119. Nowe \u015bcie\u017cki neuronalne nie s\u0105 w stanie utrzyma\u0107 powtarzanej stymulacji, cz\u0119\u015bciowo z powodu olbrzymiego zapotrzebowania na tlen i glukoz\u0119, a cz\u0119\u015bciowo z powodu niedojrza\u0142o\u015bci tych nowych po\u0142\u0105cze\u0144\/dr\u00f3g. Mamy dylemat. Im wi\u0119cej powt\u00f3rek tym wi\u0119ksza konsolidacja pami\u0119ci, ale za du\u017co powt\u00f3rek to ju\u017c zahamowanie uczenia si\u0119 i wkraczanie w niebezpieczne rewiry gwa\u0142tu na dobrostanie. Wiemy dzi\u0119ki badaniom, \u017ce kilka powt\u00f3rze\u0144 wystarczy na pocz\u0105tek \u2013 od 3 do 5 prawid\u0142owych odpowiedzi na bodziec jest super. Takie kilka powt\u00f3rze\u0144 to zestaw. \u017beby zmaksymalizowa\u0107 liczb\u0119 powt\u00f3rze\u0144 to po ka\u017cdym zestawie z\u0142o\u017conym z tych 3-5 powt\u00f3rek, nale\u017cy zrobi\u0107 przerw\u0119 a p\u00f3\u017aniej zaj\u0105\u0107 si\u0119 czym\u015b innym i do naszego pierwszego \u0107wiczenia (zestawu) wr\u00f3ci\u0107 dopiero p\u00f3\u017aniej. Czas odpoczynku mo\u017cna&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":218,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-217","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/217","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=217"}],"version-history":[{"count":5,"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/217\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":226,"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/217\/revisions\/226"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/218"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=217"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=217"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/drequeen.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=217"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}